|

مسابقات رباتیک و دستاوردهای آن برای جامعه ایران

آینده متعلق به رباتیک است

پیام قاسمی

در سال‌های اخیر، همواره مردم شاهد خبرهای خوشی از موفقیت ایرانی‌ها و به‌خصوص دانشجویان در عرصه مسابقات رباتیک بین‌المللی بوده‌اند. بازتاب این موفقیت، توانسته است فضایی را ایجاد کند که بسیاری از نوجوانان و جوانان به رباتیک علاقه‌مند شوند. به همین دلیل شاهد افزایش قابل توجه مشارکت مدارس و دانشگاه‌ها در مسابقات رباتیک هستیم. در مجموع، این یک رخداد فرخنده و نیک به حساب می‌آید، اما مانند هر اتفاق دیگری که تقاضا برای آن زیاد است، شاهد کج‌روی‌هایی نیز در آن هستیم. از سویی این نگاه و نگرش محدود به رباتیک کافی نیست و رباتیک دارای ابعاد و گستره بزرگ‌تری است که از نگاه‌های جدی‌تر دور مانده است. هرقدر به جلو پیش می‌رویم، این نیاز و ضرورت پرداختن به موضوعات جدی‌تر رباتیک، بیشتر می‌شود. اما متاسفانه حساسیت، مسوولیت و برنامه‌ریزی در مورد آن به دلیل بازتاب این موفقیت‌های مسابقاتی به حاشیه رانده شده و از نظرها پنهان مانده است. نگارنده معتقد است که پیشرفت و توسعه در زمینه رباتیک و تولید محصولات و ورود این دانش و فناوری به صنعت و تولید، تنها گزینه پیش‌روی کشور‌هایی است که می‌خواهند در 10 سال آینده، در رقابت‌های صنعتی و اقتصادی داخلی و جهانی نقشی ایفا کنند. کشور ما، ایران، به دلیل پیشینه و نگاه بلندی که همواره ایرانیان در عرصه بین‌المللی داشته‌اند و به استناد سند چشم‌انداز 20ساله کشور، باید به قدرت اول منطقه‌ای تبدیل شود. بنابراین پرداختن به رباتیک و دیده‌شدن آن در برنامه‌های کلان کشوری جزو ضروریات تحقق این دورنماست. ربات‌های صنعتی، اولین‌بار توسط شرکت جنرال‌موتورز در اوایل دهه 70 میلادی به‌کار گرفته شدند. پس از آن تا چند دهه بعد، دولتمردان و مدیران صنایع، به رباتیک به‌عنوان یک گزینه برای بهبود شرایط و دستیابی به اهداف خود می‌نگریستند. در آن دوره، بزرگ‌ترین عاملی که باعث مخالفت‌هایی با رباتیک می‌شد، بحث افزایش بیکاری و هزینه‌های اولیه آن بود. اما امروزه و در آینده‌ای نه‌چندان دور، این گزینه دیگر یک انتخاب بهینه نیست بلکه یک ضرورت و الزام است. گواه این ادعا، برنامه‌های بلندمدت و کلان کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن، آلمان و کره‌جنوبی در زمینه رباتیک است. به‌عنوان مثال، کره‌جنوبی در سال 2012، سرمایه‌گذاری 316‌میلیون‌دلاری در زمینه رباتیک را در دستور کار خود قرار داد. کره‌جنوبی پیش‌بینی کرده است با این سرمایه‌گذاری، تا سال 2022 ارزش صنعت رباتیک کشور خود را از دوهزار‌میلیارد‌دلار کنونی به 25هزار‌میلیارد‌دلار افزایش خواهد داد. با توجه به برنامه‌های کلان این کشورها که بسیاری از آنها برای اوایل سال 2020 است، می‌توان این سال را نقطه عطفی در پیشرفت سریع رباتیک دانست و نباید از آن غافل شد. با توجه به موارد فوق، ضرورت حضور همه‌جانبه و حساب‌شده در زمینه رباتیک بیش از پیش به چشم می‌خورد. حضور در وقایع و پیشرفت‌های رباتیکی جهان، فقط حضور در مسابقات جهانی نبوده و نیست. مسابقات تنها می‌تواند بستری بسیار مناسب برای علاقه‌مندکردن نوجوانان و جوانان یک کشور و ورود آنها به عرصه اصلی و جدی‌تر رباتیک باشد. بنابراین زمانی می‌توان از ثمرات مسابقات در تولید و آبادانی کشور بهره برد که به عرصه اصلی آن بپردازیم. عرصه اصلی رباتیک یک عرصه گسترده علمی و صنعتی است که به پشتوانه آن می‌توان به منافع اقتصادی، بهره‌وری تولید، رقابت و حضور در بازارهای بین‌المللی و به تبع آن ایجاد فرصت‌های شغلی نایل شد. کشور ما، ایران، در شرایط کنونی دارای ویژگی‌ها و امتیازاتی است که با به‌کارگیری صحیح آنها می‌توان به موفقیت‌های بزرگی در زمینه رباتیک دست یافت. در حال حاضر از یک سو ما دارای جمعیت بالایی از تحصیلکرده‌ها در زمینه رشته‌های مهندسی و علوم پایه مانند برق، کامپیوتر، مکانیک، شیمی، فیزیک و... هستیم و از سویی، زیرساخت‌های صنعتی خوبی داریم که به پشتوانه حضور ما در صنایع خودروسازی، نفت، انرژی هسته‌ای و... حاصل شده‌اند. در نتیجه، می‌توان به موفقیت در زمینه رباتیک و حتی حضور جهانی در این زمینه امیدوار بود. ورود جدی در عرصه رباتیک در شرایط فعلی کشور، دارای فوایدی است که در ادامه به برخی از آنها اشاره می‌کنم: کاهش بیکاری در سطوح تحصیلی بالا یکی از مهم‌ترین مشکلات و معضلات کشور، آمار قابل توجه بیکاری قشر تحصیلکرده است. البته کشور ما در زمینه تولید صنعتی دچار مشکلاتی است که راهکار آن به‌قدرت اقتصادی، سیاستگذاری‌های دولت و نگاه مدیریتی کشور وابسته است. فارغ از این مشکلات، میان‌رشته‌ای‌بودن پروژه‌های رباتیک، گواه مفیدبودن آن برای تولید شغل و فعالیت‌های مفید برای قشر تحصیلکرده کشور است. یک پروژه رباتیکی شامل بخش‌های مختلفی از رشته‌های مهندسی و علوم پایه است. به عبارت دیگر، هر پروژه رباتیکی به تنهایی چندین تخصص مختلف را درگیر می‌کند که در نهایت، در کنار ایجاد تجربه علمی کاربردی، به تولید یک محصول با تکنولوژی بالا منجر می‌شود. ارتقای سطح شغلی با روی‌آوردن به سیستم‌های رباتیک، عملا نیاز نیروی کار از سطوح پایین‌تر به سطوح بالاتر منتقل می‌شود. به عبارت دیگر، به جای استفاده از پنج نفر برای انجام یک فرآیند تکراری و خسته‌کننده، نیروی کار به قسمت طراحی سیستم رباتیک منتقل شده و تنها یک نفر برای نظارت بر فرآیند باقی می‌ماند. این ویژگی با توجه به تعداد تحصیلکرده‌های جامعه ما، یک امکان و فرصت مناسب است. ورود به بازارهای رقابتی داخلی و بین‌المللی استفاده از سیستم‌های رباتیک و اتوماسیون باعث افزایش دقت، کیفیت، توان تولید محصولات و کاهش هزینه‌ها می‌شود. بنابراین با قدرت تولیدی بیشتری می‌توان از بازارهای بالقوه‌ای که در کشورهای همسایه وجود دارد، بهره کافی را برد. سرریز فناوری شاید در نگاه بعضی از افراد، طراحی و توسعه یک سیستم رباتیکی به دلیل پتانسیل و تقاضای کم بازار برای آن محصول، به‌صرفه و منطقی نباشد. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های پروژه‌های رباتیکی، دارابودن ویژگی‌هایی مشترک با بسیاری از محصولات دیگر است. برای تبیین این مساله اشاره به فعالیت شرکت هوندا و سرمایه‌گذاری چندین ساله آن برای طراحی و ساخت ربات انسان‌نمای «آسیمو» مفید است. شرکت هوندا بیش از دو دهه روی ساخت ربات انسان‌نمای آسیمو سرمایه‌گذاری کرده است، اما تا به امروز تنها تعداد محدودی از آن را تولید کرده است که به‌صورت قرضی در اختیار بعضی از مراکز تحقیقاتی قرار می‌گیرد و قصد فروش آنها را ندارد. اما باید توجه کرد هدف هوندا ساخت و فروش ربات انسان‌نما در ابعاد بالا نبوده (حداقل تا چند سال آتی)، بلکه در مسیر طراحی و توسعه این ربات هوشمند و پیشرفته، مهندسان و محققان خود را درگیر بسیاری از فناوری‌های پیشرفته کرده و ضمن به‌کارگیری آن در ربات آسیمو، از این نتایج در دیگر محصولات خود بهره برده است. ارتقای زیرساخت‌ها و توان فناوری کشور به دلیل مبتنی بر فناوری‌بودن سیستم‌های رباتیکی، با حرکت در این راستا، مطمئنا کشور در دیگر زمینه‌ها نیز مجبور به پیشرفت بوده و در بلندمدت شاهد پیشرفت صنعت و دانش کشور در ابعاد مختلف خواهیم بود. آنچه بیان شد، لزوم حضور جدی کشور در عرصه رباتیک بود. اما چگونه و به چه شکل؟ پاسخ دقیق و کامل این سوال نیازمند مطالعات و همفکری بیشتری است. اما آنچه مسلم است نیاز به برنامه‌ریزی کلان و هماهنگی بیشتر میان صنعت، دولت و دانشگاهیان براساس توانمندی‌های موجود برای پیشرفت و حرکت در سمت و سوی رباتیک است. تاسیس انجمن رباتیک ایران، یکی از اتفاق‌های خوب سال‌های اخیر برای جامعه رباتیک کشور بوده و این انجمن می‌تواند فضای مناسبی برای بیان، بررسی و پیگیری این موضوعات باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.