|

بررسی اهمیت ارتباط صنعت و دانشگاه

پاسداری از امید نخبگان علمی

حامد آیینه‌وند . دانشجوي دكتراي روابط بين‌الملل علوم تحقيقات

امروز در حالی سکان اجرایی کشور به دست دکتر «حسن روحانی» سپرده شده است که به‌رغم تلاش‌های تمامی دولت‌های بعد از انقلاب برای پرکردن یا حداقل کم‌کردن شکاف علمی میان ایران و کشورهای توسعه‌یافته، همچنان فاصله قابل اعتنایی میان ایران و جهان پيشرفته باقی است. بی‌تردید ضرورت کسب استقلال سیاسی در پرتو مبارزات یکصدساله اخیر در ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی هشت‌ساله، با آن هزینه‌های سنگین مالی و معنوی و هزاران جوان شهید و مرارت‌های دفاع از کیان انقلاب در همه آن سال‌ها و تا امروز، بر کسی پوشیده نیست. اما باید در نظر داشت، مادامی که استقلال علمی از استقلال سیاسی پشتیبانی نکند، حرکت کلی کشور به سمت اهداف متعالی انقلاب، با موانعی جدی روبه‌رو خواهد بود. اگرچه شکل‌دهی به سیاست خارجی کشور بعد از انقلاب با شعار نه شرقی نه غربی نضج گرفت، اما از همان روزهای آغازین انقلاب هم هویدا بود که ما نمی‌توانیم از همه دستاوردهای جامعه بشری در حوزه فناوری، رشد و ارتقای علمی چشم بپوشیم و اگر نمی‌خواهیم که به واسطه نیازهایمان تحت فشار غرب و شرق باشیم، ضرورت بومی‌سازی فناوری در کشور را باید جدی گرفت. اما جهتی که مدیران وزارت علوم و صنایع، در طول هشت‌ساله گذشته در پیش گرفته بودند، نه‌تنها در مسیر بومی‌سازی نبود بلکه در مسیر چینی‌سازی بوده است. اما این پرسش که ایران چگونه قرار است تا چندی بعد (1404) قدرت نخست منطقه به ویژه از منظر صنعتی شود، سوالی است که دانش من توانایی پاسخگویی به آن را ندارد. با این همه اما، خوشبختانه امروز رشد دانشگاه‌های کشور (منهای برخی واحدهای دانشگاه آزاد که بیشتر ساختمان هستند و ساکنانش بیشتر مشتریانی برای کسب مدرکند تا دانشجویانی طالب دانش) و آمار بالای فارغ‌التحصیلان و دانشجویان، سرمایه اجتماعی بزرگی است که فراهم‌کننده مزیت نسبی ما در کنار رقبای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای است چراکه هم‌اکنون، مطابق آخرین آمارها 70درصد جمعیت ایران، زیر 40سال دارند. مدیریت این سرمایه اجتماعی و استفاده بهینه از آن در دولت تدبیر و امید، بدون امیدوارکردن نخبگان و دانشجویان جوان ما به استفاده از ظرفیت‌های پیدا و پنهان آنان توسط دولت که با تمامی تلاش‌ها برای اجراکردن اصل 44 و کوچک‌شدن، هنوز هم بزرگ‌ترین کارفرماست، نه‌تنها امیدی نخواهد آفرید، بلکه زمینه‌های مشارکت آنان در تولید علم و اندیشه را از سرزمین ما به خاک کشورهای رقیب خواهد برد و سیل خروج نخبگان از کشور که در طول هشت‌سال گذشته مانند نرخ تورم ما همواره صعودی بوده، همچنان در همین مسیر خواهد رفت. نگارنده چندان خوشبین نیست که این تابع نزولی شود یا آب رفته به جوی بازگردد و نخبگانی که جلای وطن کرده‌اند، در مدتی کوتاه قصد بازگشت به سرزمین پدری کنند، اما حداقل انتظار از دولت تدبیر و امید در حوزه علمی آن است که مانع قفل‌شدن پنجره‌های امیدی شود که نخبگان با سازماندهی آرای مردمی به نفع رییس دولت جدید، از پس میراث ورشکسته «محمود احمدی‌نژاد» گشوده‌اند. ضرورت بازسازی و ترمیم چهره به‌شدت آسیب‌دیده وزارت علوم در طول هشت‌سال گذشته مهم‌ترین اولویت وزیر علوم دولت آینده خواهد بود اگر بنا باشد که دل دانشجویان و استادانی که در فرستادن «حسن روحانی» به پاستور نقشی جدی داشتند، به دست ‌آید. نزول مقام فکر و اندیشه در دولت گذشته ایران، وضعیتی غمبار داشت. انتظار به‌حقی از دکتر «روحانی» هست که عرصه علمی کشور را از وجود مدیرانی که تمام هنر و توانمندی‌شان این است که با چاپلوسی مدیر شوند و با چاپلوسی مدیر بمانند، پاک کند. متاسفانه باید گفت افغانستان طی دهه گذشته براساس نخبه‌گرایی و تخصص، حرکت‌های قابل‌توجهی انجام داده است در حالی‌که ما درست برعکس آنها، در مسیر نخبه‌زدایی گام برداشتیم. هرچند افغانستان راهی طولانی برای انسجام داخلی و پیشرفت اقتصادی در پیش دارد، اما تجمع این سطح از کیفیت فکری و تخصصی و گروه‌های نخبه درکشورداری آنان تحسین‌آمیز است. طی سال‌های اخیر دکتر «مرتضی موسی‌خانی» تکنوکراتی که هنوز آثار جوانی در چهره‌اش هویداست (و من او را در زمره افرادی می‌شناسم که دغدغه توسعه ایران از اولویت‌های اصلی زندگی‌شان است)، با کسب مجوز از فدراسیون جهانی ربوکاپ، از سال 85، پروژه‌ای را تحت عنوان «مسابقات بین‌المللی ربوکاپ» در ایران آغاز کرد و مهم‌ترین فناوری روز جهان یعنی «دانش رباتیک» را وارد متن جامعه علمی-صنعتی ایران کرد و همواره تاکید داشته که فرآیند توسعه صنعتی در ایران، از توجه و اهتمام به این دانش عبور خواهد کرد و دانشگاه آزاد اسلامی قزوین که وی ریاستش را سال‌هاست بر عهده دارد، پرچم‌دار افتخاراتی بوده که جمهوری اسلامی در این زمینه کسب کرده است. جدا از نقدهای جدی‌ای که به نحوه مدیریت متمرکز او می‌توان وارد کرد، در تمامی این سال‌هایی که او و همکارانش این مسابقات را برگزار کرده‌اند، دولت و به شکل مشخص وزارت علوم و صنایع (که بهره‌گیران اصلی خروجی این دانش می‌توانند باشند)، از حمایت مالی قابل اعتنا و موثر از این مسابقات خودداری کرده‌اند، درصورتی که دولت‌های جهان توسعه‌یافته خود را موظف به حمایت جدی از نخبگان و دانشمندان این حوزه می‌دانند و اگر قرار باشد که حداقل در همین زمینه، شبیه جهان توسعه‌یافته عمل کنیم، دولت دکتر «روحانی» باید برنامه‌ای مدون برای توسعه و حمایت از دانش رباتیک و مسابقات بین‌المللی ربوکاپ، تعریف و ارایه کند. در صورت چنین رخداد مبارکی است که ارتباط صنعت و دانشگاه شکل خواهد گرفت وگرنه با برگزاری سمینار و سخنرانی و سردادن شعارهای آنچنانی (مطابق سنت مالوف این سال‌ها)، صرفا بیلان کاری برای مدیران پژوهشی وزراتخانه‌ها و ادارات تولید خواهد شد و نه صنعت از دانشگاه دست‌گیری خواهد کرد و نه دانشگاه خالق ایده‌های جدید خواهد بود. چگونه قرار است که سیکل تولید ثروت از علم و استفاده از این ثروت برای حل مشکلات جامعه و ایجاد رفاه، بدون حمایت دولتی که بیش از 70درصد منابع اقتصادی را در اختیار دارد، اتفاق بیفتد؟ اگر سیر کنونی که امروز در حوزه آموزش‌عالی ما وجود دارد، ادامه پیدا کند و نخبگانی سرخورده از علم‌آموزی داشته باشیم و دانشجویانی پشیمان از پیش‌گرفتن راه دانشگاه به جای راه بازار، دیری نخواهد پایید که طی دو، سه دهه آینده در برخی شاخص‌های علمی و صنعتی چنان‌که پیش‌تر اشاره کردم از افغانستان هم عقب‌افتاده و بدنه علمی به‌شدت ضعیف و ناکارآمدی خواهیم داشت چنان‌که سال‌هاست ترکیه از ما پیشی گرفته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.