یادداشتی از محمد ستاریفر
وظیفه خطیر رییسجمهور
محمد ستاریفر
اگر به مختصات اصلی کشور نظری داشته باشیم، قطعا دلایل عقبافتادگی و توسعهنیافتگی در آن پیدا نمیشود، زیرا از منظر تمدن بشری، واقعیتهای تاریخی، واقعیتهای فرهنگی، واقعیتهای اجتماعی، واقعیتهای اقلیمی و طبیعی، واقعیتهای ژئوپلیتیک، واقعیتهای منابع مادی و اقتصادی و...، همگی برای این کشور، منابع و فرصتهایی را شکل دادهاند که بسیاری از کشورهای پیشرفته متقدم (آمریکا، اروپا، ژاپن و...) و پیشرفته متاخر (کره، تایوان، چین، سنگاپور، مالزی و...) از آن برخوردار نبودهاند. پس چرا کشور ما توسعهنیافته است؟ و چرا هرروز مسایل و مشکلات و عدم تعادلهای گوناگون موجود در کشور از عمق و گستره بیشتری برخوردار میشوند؟ میتوان برای توسعهنیافتگی کشور، علل بیشماری را احصا کرد اما آنچه مهم است فهمیدن علت بنیادین توسعهنیافتگی در کشور است که خود موجبات پیدایش و ظهور عللهای گوناگونی را در قلمروهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و زیستمحیطی کشور باعث شده است. از هر منظر و مکتب سیاسی و اقتصادی (کلاسیکها، کینزینها، نئوکلاسیکها، نئوکینزینها، نهادگراها، ساختگراها و...) اگر به توسعهنیافتگی کشور ایران آن هم بهصورت علمی و
همهجانبه پرداخته شود، مشکل توسعهنیافتگی را در جنبه سختافزاری (همچون منابع طبیعی، مادی، فیزیکی، اقلیمی، طبیعی، انسانی و...) نمیدانند، بلکه علت بنیادین توسعهنیافتگی کشور ایران را در جنبه نرمافزاری یعنی ضعف مفرط، ناتوانی، بیهنری و بیکفایتی کشور در برپایی نظام تصمیمگیر و نهاد برنامه و بودجه، آن هم واجد مولفههایی همچون تدبیر، سلامتی، برخوردار از دید تاریخی و آیندهنگر، توانمند، با عزم و جدیت، چالشگر و مقتدر برای ایجاد تحول پیشبرندگی و توسعه، میدانند. نظام تصمیمگیر و نهاد برنامه و بودجه کشور، باید با اعتقاد علمی و عملی به تواناییها، قابلیتها و واقعیتهای موجود کشور، توسعهیافتگی را در تحول پیشبرنده اما توامان و موزون قلمروهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی جستوجو میکرد، که تاکنون نکرده است و اگر تلاشها، کوششها، برنامهها یا بودجههایی برای رفع توسعهنیافتگیها تهیهوتنظیم شدند، متاسفانه در 50سال گذشته این کوششها، یا دارای بار علمی لازم نبوده، یا با یکجانبهگرایی و عدم جامعیت و از همه مهمتر عدم جدیت برای اجرای آن، نتوانست کاری را به پیش ببرد. ضعف نهاد برنامه و بودجه یا عدم
عزم، جدیت و کفایت ساختار اداری و تشکیلاتی کشور و نظام تصمیمگیر، باعث شد تا نابسامانیها نهتنها به صورت ریشهای حلوفصل نشود، بلکه در بسیاری از قلمروها و گسترهها از عمق بیشتری برخوردار شود. بیشک مهمترین و اساسیترین مسوولیت رییسجمهور در کشور ایران، سامان توسعهای به دو ویرانه: نظام تصمیمگیر کشور و نهاد برنامه و بودجه کشور است که نه از ساختارهای توسعهای برخوردارند و نه توان لازم برای ایفای نقش و کارکردهای رشد و توسعه پایدار و درونزا، از خود نشان داده و نه آن را جستوجو کردهاند. برای توسعه کشور، الزامات و ضرورتهایی لازم است، بعضی از ساختنها و پرداختنها، پیششرط هر برنامه توسعهای هستند. بیشک از مهمترین پیششرطهای لازم برای توسعه توجه به این دو رکن اصلی، یعنی نظام تصمیمگیر منسجم و کارآمد و نهاد برنامه و بودجه مقتدر و توسعهخواه و توسعهگراست. که این دو اول باید خود ساخته و پرداخته شوند تا بتوانند لیاقت، کفایت و جامعیت برای ساختن کشور را پیدا کنند. دولت و کشور، نیاز به فضای خاص، راه و رسم علمی خاص و از همه مهمتر شناخت عمیق رییسدولت از مساله و مسایل «نهاد نظام تصمیمگیر» و «نهاد برنامه و
بودجه» دارد. علاوه بر این، شناخت، پشتکار، تدبیر، صبر، متانت و همهجانبهنگری رییسجمهور از مسالهشناسی و مسایل مربوط به این دو رکن اساسی، از شرایط کلیدی ساختن و پرداختن این دو نهاد است. وظیفه اصلی رییسجمهور در مقابل نهاد برنامه و بودجه کشور آن برادر ارجمند، فاضل، دانشمند، دلسوز، دلسوخته و مبری از جاهطلبی و قدرتطلبی و با داشتن دغدغهای به نام توسعهنیافتگی ایران و آرزویی برای سربلندی و توسعهیافتگی ایران (که باید با وجود واقعیتهای تاریخی، اقلیمی، طبیعی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی و...، بسیار سربلند باشد و به یک کشور مطرح و تمدنساز در دنیا تبدیل شود) امروز سکاندار این ساختن و پرداختن سامان توسعهای برای کشور است. مسوولیت اصلی و خطیر آن وجود شریف و گرانمایه در ساختن و پرداختن پروژهها و طرحهای عمرانی خلاصه نمیشود (که البته در جای خود مهم است)، بلکه اگر یک وظیفه کلیدی و اساسی بتوان برای رییسجمهور کشور پهناور ایران (آن هم با دارابودن سرمایههای بسیار زیاد) برشمرد، باید گفت رییسجمهور کشور ایران، این وظیفه خطیر و سرنوشتساز را دارد که دو کار مهم انجام دهد. ساختن نظام تصمیمگیر و
ساختن نهاد برنامه و بودجه خود، (منظور از ساختن، داشتن و پدیدآوردن بینش توسعهای، اجتماعیکردن این بینش بین اعضای دولت، ایجاد انسجام واحد از توسعه و ایجاد انسجام و پیوند توسعهای بین اجزا و عناصر دولت، دادن دید همهجانبه و ایجاد عزم و جدیت لازم در بین اعضای دولت است) اگر این دو رکن تاثیرگذار را رییسجمهور محترم بسازد، از ساختن این دو، دایم شاهد زایش طرحها، پروژهها، پلها، جادهها و کارخانجات و... خواهد بود و در این فرآیند رشد مستمر و پویا، کشور و مردم توسعه همه جانبهای را برداشت خواهند کرد.
ادامه دارد...
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.