|

۹ سال پس از پرواز «حسین پناهی»

چون جویباری در دامنه الوند

داریوش مودبیان

به‌گمانم سال 1361 بود، سال‌های پرکاری من در تلویزیون؛ مرتب میان جام‌جم و الوند در رفت‌وآمد بودم. در شبکه یک بیشتر با گروه فیلم و سریال و تئاتر (آن سال‌ها هنوز تئاتر در تلویزیون قربانی نشده بود!) همکاری داشتم. بله... یک روز خوب بهاری بود؛ چند جوان به گروه فیلم و سریال پیوسته و به قول آدم‌های اداری آن دوران به‌صورت ارزش خدماتی به‌کار گرفته شده بودند. بیشتر نویسنده بودند یا به‌خاطر این امر به استخدام درآمده بودند. نام چندتایی را به یادم مانده: داوود میرباقری، احمدرضا درویش، داوود مصلحی و... و حسین پناهی. با همه‌شان بیش‌‌وکم دوست شدم اما با «حسین پناهی» بیشتر. آخر در رگ‌های من هم خونِ روستایی در جریان است. خیلی‌زود با هم اخت شدیم. نمایشنامه‌ها و طرح‌هایش را با من در میان می‌گذاشت، برخی را پسندیدم و یکی را مشتاق شدم برای تلویزیون کارگردانی کنم: «آسانسور» که سفری برایم پیش آمد و کار را به دیگری سپردم یا سپردیم!
تابستان سال 1362 بود، دوران پخش مجموعه تلویزیونی «محله بروبیا» که صدالبته به‌خوبی هم در میان تماشاگران آن دوران (و شاید هم هنوز) برای خودش جایی درخور باز کرده بود. هربار که «حسین پناهی» را در گروه یا در راهروها می‌دیدم از آن برنامه تعریف می‌کرد، یک روز به شوخی گفتم: «آقاجان، در میان این جمع بازیگران رنگ‌به‌رنگ جای تو یکی خالی بود.» خندید و گفت: «نه آقا، فکرش را هم که می‌کنم از خجالت آب می‌شوم!» گفتم: «چرا؟»... با تردید گفت: «آقا، من که بازی نکرده‌ام، اونم اینطوری! ...»
چندی گذشت، شبکه دوم سفارش ادامه «محله» را با مضمون و موضوع دیگری داد: «بهداشت»! من (کارگردان) و بیژن بیرنگ (نویسنده) و زنده‌یاد مسعود رسام (تهیه‌کننده) دوباره گردهم آمدیم تا طرح «محله بهداشت» را بریزیم. طی چند نشست گفتیم و شنیدیم، برخی از شخصیت‌های مجموعه پیشین را نگه داشتیم و بعضی را هم پیشنهاد دادیم و طراحی کردیم و افزودیم و... در «محله بروبیا» یک شخصیت نمایشی داشتیم با عنوان: «بشر اولیه» که اکبر عبدی نقشش را بر‌عهده داشت، یک نفره روبه‌روی دوربین می‌ایستاد و با تماشاگران سخن می‌گفت. البته گاهی هم صدای خرناس یا نعره شیری را که گویا رفیق و همسایه او بود به گوش می‌رسید... بله، یک روز عصر بود که قرار شد برای این بخش تصمیم بگیریم و تعیین تکلیف کنیم. نشستیم به گفت‌وگو؛ من پیشنهاد دادم شخصیت شیر را هم روی صحنه بیاوریم و جوانی خوب‌رو و خوش‌صدا آن را بازی کند و از نظر صورت و لباس و رفتار برخلاف «بشر اولیه» باشد تا تضاد نمایشی حاصل شود و از طرفی بهتر بتوانیم درباره مسایل بهداشتی با کودکان سخن بگوییم. گویا بیژن بیرنگ بود که پیشنهاد داد اگر «بشر اولیه» یک بچه هم داشته باشد چه؟ ... که همگی آفرین گفتیم و توافق کردیم و همان شب نخستین بخش از «بشر اولیه»، «شیر مهربان» و «کودک‌جان بشر اولیه» نوشته شد. قرار شد من فردای همان روز به‌دنبال بازیگرانشان باشم... بسیار خب، اکبر عبدی که نقشش مشخص بود و... حالا چه‌کسانی را باید برای «شیر» و «بچه بشر اولیه» در نظر می‌گرفتم؟ ... عجیب بود، فردای همان روز، در عرض دو،سه‌ ساعت هر دوی آنها را یافتم، صبح که از بازار تجریش عبور می‌کردم تا به جام‌جم بروم با هم‌محله‌ای و همکار قدیمی‌ام برخورد کردم: «رضا رویگری»! مدت‌ها بود که از تئاتر کناره گرفته بود و در تلویزیون و سینما هم که کاری نداشت، گویا آن روزها وقتش را به نقاشی می‌گذراند و شغل شریف کوچکی را برای خودش دست‌و‌پا کرده بود. گفتم: «رضا می‌آیی به کمکمان...!» هنوز جمله‌هایم در شرح کار تمام نشده بود که پذیرفت... همان روز در گروه فیلم و سریال و تئاتر شبکه یک بودم که «حسین پناهی» از در درآمد و خندان مثل همیشه اما با همان تردید و شکنندگی همیشگی که گاهی با لکنت همراه می‌شد، گفت: «فلانی، یک نمایشنامه جدید نوشته‌ام که اگر لطف کنی و بخوانی...» گفتم: «عنوانش؟» گفت: «گوش بزرگ دیوار!» دست دراز کردم به جانبش تا دستش را رد نکرده باشم اما خیره به او ماندم و ناگهان در ذهنم جرقه‌ای زد و گفتم: «اما پیش از قول‌دادن برای خواندنش... تو همین الان باید به من قول بدهی که در مجموعه جدیدمان که دنباله مجموعه «بروبیا»ست و از آخر همین هفته هم تمریناتش شروع می‌‌شود بازی کنی!» ناگهان از شرم سرخ شد و گفت: «نه آقا، دست از سرم بردارید! من که نمی‌تونم با اون قوم یأجوج و مأجوج (اشاره به گروه بازیگران محله بروبیا) دربیفتم... اما خب جالبه‌ها...»
دیدم گویا وسوسه شده. پرسیدم: «اما خب جالبه یعنی چی؟» گفت: «خب حالا توضیح بدید چه بلایی قراره سر من بیارید؟»
گفتم: «یادت هست، «بشر اولیه»؟ تو قراره بچه‌‌اش باشی.» باز خندید و گفت: «پدر بهتر از اون آدم غول‌تشن برام پیدا نکردید؟»
و حرف‌هایمان ادامه پیدا کرد و... چند روز دیگر که تمرین‌ها را شروع کردیم «حسین پناهی» دیگر جزیی جدایی‌ناپذیر از گروهمان شده بود، چه بازی داشت و چه بازی نداشت. همیشه زود می‌آمد و دیرتر از همه می‌رفت. آدم دوست‌داشتنی و صادقی بود. احترام همه را با صداقت و یکرنگی حفظ می‌کرد. هرروز که می‌آمد بعضی از بچه‌ها (بیشتر حمید جبلی، آتیلا پسیانی و اصغر رحمتی) را کنار می‌کشید و از شعرهایش برایشان می‌خواند و من حس می‌کردم که هرروز بیشتر شگفت‌زده‌شان می‌کند و بیشتر به او علاقه‌مند می‌شوند.
یک روز بیژن بیرنگ که چند شعر او را شنیده بود، آمد و رو به من کرد و گفت: «این آدم حیرت‌انگیزه، اگه هنرپیشه خوبی نشه، مطمئن شاعر کم‌نظیری می‌شه.»
گفتم: «من از همین الان می‌‌بینم که هر دو یا هر سه اینها باشه و بشه. بهترین‌هاشون هم بشه. شاعر، بازیگر، نویسنده و شاید هم بیشتر و بالاتر که حقش هم هست.» این حرف‌‌ها را من خودم صادقانه گفتم و امروز هم صادقانه تکرار می‌کنم. چون «حسین پناهی» آدم صادقی بود، روان و زلال چون جویباری در دامنه‌های الوند، آنجا که زادگاهش بود، آنجا که اینک آرمیده...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.