|

الزامات احیای سازمان مدیریت - ۱

رییس‌جمهور و جایگاه نهاد برنامه و بودجه کشور

محمد ستاری‌فر

سال 78 رییس‌جمهور وقت از محمد ستاری‌فر می‌خواهد تا نگاهی به ساختار سازمان برنامه بودجه كشور داشته باشد و برای ارتقای سطح كیفی این سازمان و همچنین به‌روزرسانی آن پیشنهاداتی را ارایه كند. محمد ستاری‌فر در پاسخ به درخواست سیدمحمد خاتمی، جزوه 42صفحه‌ای را آماده می‌كند كه در آن به رابطه رییس‌جمهور و سازمان برنامه، سازمان برنامه و رییس‌جمهور و همچنین مشكلات و معضلات پیش‌روی سازمان اشاره شده است. با مطرح‌شدن احیای مجدد این سازمان جزوه تك‌نسخه‌ای موردنظر برای انتشار در اختیار روزنامه «شرق» قرار گرفته است و برای همین از امروز و در همین ستون خواننده نقطه‌نظرات محمد ستاری‌فر در مورد نهاد برنامه و بودجه كشور خواهید بود.
سازمان برنامه و بودجه از زمان پیدایش فرازونشیب‌های گسترده‌ای را به خود دیده و در تحقق بسیاری از فعالیت‌ها و آبادانی‌های کشور نقش بارز و تعیین‌کننده‌ای داشته و دارد و همچنین در عدم تعادل‌های موجود و بروز مسایل و مشکلات گسترده جامعه و در یک کلام توسعه‌نیافتگی کشور (در آستانه ورود به قرن 21)، قطعا ذی‌نفوذترین و موثرترین دستگاه بوده است. ناکارآمدی عظیم نهاد برنامه و بودجه کشور به‌رغم سپری‌شدن بیش از 50سال از عمر سازمان برنامه و بودجه، بی‌شک متوجه ساختارها، کارکردها و تعاملات درونی و بیرونی این سازمان مهم و کلیدی است. در تجارب موفق کشورهای توسعه‌یافته، نقش نهاد برنامه و بودجه و کیفیت کار آن (چگونگی توان پاسخگویی به نارسایی‌ها، چالش‌ها و الزامات زمانی و مکانی موجود آن کشورها) و... قطعا بزرگ‌ترین رکن برای توسعه‌یافتگی این جوامع قلمداد شده است و این کشورها با بهره‌جستن از نهاد برنامه و بودجه پیش‌برنده به‌عنوان بزرگ‌ترین سرمایه و ارزش برای تبدیل توسعه‌نیافتگی به توسعه‌یافتگی خود استفاده کرده‌اند و به‌دلیل همین نقش پویا، بالنده و توسعه‌ای نهاد برنامه و بودجه در این جوامع بوده که این قانون و اصل علمی شکل‌ گرفته و نهادینه شده است که «بین منابع مادی و پولی یک کشور و نظام تصمیم‌گیر آن محوریت نقش توسعه آن کشور با نظام تصمیم‌گیر مقتدر و توسعه‌گرای آن است.» نظام تصمیم‌گیر، مقتدر و توسعه‌گرای این جوامع بوده است که از هیچ، همه‌چیز ساخته، پرداخته و دارد می‌سازد و به سخن دیگر، خلق منابع مادی خودگردان، مستمر و پایدار می‌کند (کاری که طی دهه‌های گذشته در ژاپن و آلمان پس از جنگ صورت گرفت و آنها توانستند با بهره‌گیری از عنصر نظام تصمیم‌گیر پیش‌برنده، نه‌تنها ویرانه‌های گسترده جنگ را بازسازی کنند،‌ بلکه به خلق منابع عظیم مادی نیز نایل آیند). در دهه‌های اخیر و به ترتیب زمانی در کشورهای تایوان، کره‌جنوبی، سنگاپور، هند،‌ اندونزی، مالزی و اخیرا تایلند و فیلیپین که از رشدهای تحسین‌برانگیزی برخوردار شده‌اند،‌ تجارب علمی و عملی و تحلیل‌های گوناگون کارشناسی و حتی گزارش‌های بانک جهانی در رابطه با این کشورها، همگی حاکی و گواه این است که نهاد برنامه و بودجه مقتدر، منسجم و پیش‌برنده این جوامع بزرگ‌ترین عامل حرکت، بالندگی و توسعه اقتصادی و اجتماعی این کشورها بوده و بار اصلی توسعه‌یافتگی این جوامع را نهاد برنامه و بودجه بر دوش داشته است، زیرا این نهاد برنامه و بودجه است که از طریق فرآیندها، کارکردها و تعاملات خود، چگونگی نظام‌ تصمیم‌گیر را در یک کشور می‌سازد و سامان می‌دهد و سپس خود از آن اثر می‌پذیرد و تعالی می‌یابد و... به سخن دیگر یک رابطه دوسویه و تسلسل‌گونه بین نهاد برنامه و بودجه و نظام تصمیم‌گیر یک کشور برقرار است و هر یک آینه و نمای دیگری شده‌اند و به‌واقع در عین حالی که در دو قلمرو مورد بررسی قرار می‌گیرند، اصالتا یکی هستند. به همین جهت است که وقتی سخن از نظام تصمیم‌گیر به میان می‌آید، دربرگیرنده نهاد برنامه و بودجه نیز است. در اینجا جهت کالبدشکافی بیشتر امر، این موضوع را در دو قلمرو در نظر گرفته و نکاتی پیرامون آنها طرح می‌شود.
سوالات اساسی پیش‌روی نهاد برنامه و بودجه کشور
اکنون و در آستانه 51سال فعالیت نهاد برنامه و بودجه کشور، سوالی که پیش‌روی خود باید به‌طور جدی قرار داد، این است که چرا نهاد برنامه و بودجه کشور در این 50سال نتوانست رسالت تاریخی و تعیین‌کننده خود را برای از بین‌بردن توسعه‌نیافتگی‌های ایران ایفا کند؟ به‌راستی دلایل اصلی عقب‌افتادگی در کشور ما چیست؟ آن هم در کشوری که از حیث دارابودن منابع، جزو کشورهای بسیار غنی محسوب شده و علاوه بر این دارای مختصاتی است که کمتر کشوری از آن برخوردار است.
ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.