|

مرشد ترابی هم به قطعه هنرمندان پیوست

از تشنگی بمیر و به کس آبرو نریز

فرزانه ابراهیم‌زاده: قهوه‌خانه گرم و روشن بود/ مرد نقال آتشین پیغام/ راستی کانون گرمی بود/ مرد نقال- آن صدایش گرم، نایش گرم/ آن سکوتش ساکت و گیرا... صدای موسیقی پایانی تعزیه که با نوای شیپور طبل، رنگ غم می‌گیرد پیچید. مرد نقال درون قاب عکس آرام نشسته بود و به کسانی که برای آخرین وداع آمده‌اند خیره بود. انگار منتظر بود به میانه میدان بیاید و نقل تیر رستم را بکند، آنجایی که چشمان اسفندیار را نشانه رفت. دو روز از نقل آخر مرشد پیر پایتخت مرشد ولی‌الله ترابی گذشته و تالار وحدت این‌بار میزبان او شد. سال 92 هم مثل سال 91 سال خوبی برای فرهنگ و هنر ایران نبود. از ابتدای سال، تالار وحدت و خانه هنرمندان میزبان مراسم تشییع هنرمندان بود. در این میان تئاتر سهم بیشتری از سایر هنرها داشت. سه‌هنرمند جایگزین‌ناپذیر را به خاک سپرد. هنوز رفتن سعدی افشار و محمود استادمحمد عادت نشده بود که مرشد ترابی نیز به این کاروان پیوست. مرشدی که انگار همان نقالی است که اخوان‌ثالث در خوان هشتم روایت می‌کند، آنجایی که سرود: «راه می‌رفت و سخن می‌گفت/ چوب دست منتشا مانند در دستش/ مست و شور و گرم گفتن بود.» اما مرشد ترابی نیست. سال‌های سال بود که نقلش در روزمرگی‌های ما گم شده بود. انگار نه انگار که او بود که میانه میدان با آن جلیقه مشکی‌اش سال‌ها رستم شده بود و سهراب‌کشی کرده بود. سیاووش بود که از آتش گذشته است. مراسم مرشد غریبانه بود. آنقدر که میان صدای موسیقی تعزیه و آنچه خوانده شد که: «میرن آدم‌ها از اونها فقط خاطره‌هاشون به‌جا می‌مونه.» پیرمرد غریبانه تشییع شد. مثل غربتش در بیمارستان، چشمان پیرمرد در بستر بیماری به در مانده بود که یارانی که روزی می‌شناخت به دیدارش بروند. این را دخترش گفت که صدای گرم و محکمش را از پدر به ارث برده بود. او گفت: «اگرچه بالا نشستن از نسب است/ پایین نشستن از ادب است.» او از همه کسانی که آمده بودند تشکر کرد اما از غربت پدرش در روزهای سخت بیماری گفت. دکتر اردشیر صالح‌پور که اجرای این مراسم را برعهده داشت از سال بد تئاتر ایران گفت؛ سالی که تئاتر، بزرگانی چون سعدی افشار و صادق همایونی و محمود استادمحمد و گوسان سرشناس شاهنامه‌خوانی، ترابی را از دست داد بدون آنکه از آنها بهره آموزشی بگیرد. ایرج راد مدیر عامل خانه تئاتر که حرف‌هایش را با بیت «به نام خداوند جان و خرد» آغاز کرد، افزود: «استادمرشد ترابی از میان ما رفت، اما آیا هنر نقالی و نمایش‌های سنتی ایران هم باید با رفتن این عزیزان که سال‌ها زحمت کشیده‌اند به پایان برسد؟!» مدیرعامل خانه تئاتر به تلاش مرشد ترابی در زنده نگه‌داشتن نقالی اشاره کرد و گفت: « هیچ پژوهشگری هرگز به درون‌مایه آثار مرشد ترابی و نمایش‌های ایرانی نپرداخت. ما همه چیز را رها کردیم و تنها به فرهنگ غربی بها دادیم و داشته‌های خود را فراموش کردیم، در حالی که اگر جریان و فرهنگ نمایش ایرانی تداوم پیدا می‌کرد امروز تئاتر ایرانی با شناسنامه و فرهنگ ایرانی داشتیم.» مرشد محسن میرزاعلی، مرشد جوان و دوست مرشد ترابی هم، با نقل خاطره‌ای از آخرین روزهای حیاتش از دلتنگی‌های ترابی گفت: «مرشد ترابی دلش خیلی گرفته بود. روزی در دیداری که با او داشتم این شعر را خواند: «آبی که آبرو برد بر گلو مریز/ از تشنگی بمیر و به کس آبرو نریز.» داوود فتحعلی بیگی که امسال دبیری جشنواره آیینی سنتی را برعهده دارد؛ با گفتن اینکه درگذشت مرشد ترابی را به همه ایرانیان غیرتمند تسلیت می‌گویم؛ گفت: از روزی که خبر درگذشت مرشد ترابی را شنیدم همه وجودم فریاد است، چون بارها و بارها گفتیم و کسی نبود که به حرف ما گوش دهد که یک دوره شاهنامه را با نقالی مرشد ترابی ضبط کنیم تا اینکه او از دست رفت و اگر چیزی مانده چند برنامه تلویزیونی است.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.