سفیر ونزوئلا در تهران در گفتوگو با «شرق»:
سوسیالیسم دموکراتتر از سرمایهداری
مریم امیری . عكس: آیدین رهبر، شرق
امسال برای ونزوئلا سالی پرماجرا و غریب بود؛ ازدستدادن رهبر فقید هوگو چاوز، برگزاری انتخابات و حوادث پس از آن. در پنجممارس 2013 که چاوز با ونزوئلاییها وداع کرد کسانی که گمان میکردند ونزوئلا بهواسطه کاریزمای شخصی چاوز سرپاست منتظر تغییرات معناداری در حاکمیت این کشور بودند. از جمله اپوزیسیون که خیلی امیدوار بود بتواند پس از یکونیمدهه به قدرت برسد. ولی تاکنون از تغییرات عمیق خبری نیست. با کمی فاصلهگرفتن از این ماجراها بهسراغ سفیر ونزوئلا در تهران رفتیم تا درباره میراث چاوز و ونزوئلای پس از چاوز گپی بزنیم. حیاط کوچک سفارت ونزوئلا در تهران، با مجسمه بزرگی از «سیمون بولیوار» آراسته شده بود. چهره «آمنهوتب زامبرانو» سفیر جمهوری بولیواری ونزوئلا شباهت زیادی به هوگو چاوز دارد و حرفهایش نیز پر از ستایش «فرمانده» است. سفیر از پاسخدادن به سوالی درباره اپوزیسیون این کشور طفره میرود در عوض برنامه سوسیالیستی دولت را مفصلا شرح میدهد. او اصلاحات اقتصادی را بهشیوه تازهای تعریف میکند که به نظر قابلتامل میرسد. او میگوید در این تعریف ونزوئلا هم در زمره کشورهایی است که در جهت اصلاحات اقتصادی گام
برمیدارد. سوسیالیسم قرن 21، همزمان هواداران و منتقدان بسیاری دارد. عدهای آن را آلترناتیو جدی در مقابل امپریالیسم میدانند و کسان دیگر به اشکالات این سیستم اشاره میکنند و آن را شکستخورده میدانند. بهعنوان سوال اول میخواهیم بدانیم بهعنوان عضوی از دولت ونزوئلا این سوسیالیسم را چگونه تعریف میکنید. سوسیالیسم قرن 21 را فرمانده هوگو چاوز تعریف کرد. بر مبنای آن توجه به جامعه و مردم در دستور کار قرار گرفت. همچنین بازسازی کامل حق حاکمیت را پیشنهاد میکند. میگوید قدرت باید در دست مردم بماند. طبق این شیوه قدرت به مردم بیقدرت بازمیگردد تا خودشان حکمرانی کنند. این شیوه در سراسر جهان، طرفدارهای زیادی بهدست آورده است. توفیقات فرمانده چاوز حالا دیگر برای دنیا شناخته شده است. به پشتوانه چنین عملکردی بود که کودتای سال 2002 را خنثی کرد و به قدرت بازگشت و توانست کشورهای آمریکایلاتین را گرد آورد و یکپارچه کند. او قدرت را به مردمی که مدتها نادیده گرفته شده بودند، بازگرداند. شیوه او به نحوی بود که دسترسی به حقوق بشر را نهتنها برای ونزوئلا که برای همه آمریکایلاتین تضمین میکرد؛ حق داشتن
هویت، حق انتخابکردن، حق برخورداری از آموزش، حق داشتن مسکن، حق دسترسی به آب و برق، حق بهرهمندی از شغل. وقتی چاوز به قدرت رسید، 60 درصد فقر در ونزوئلا وجود داشت. 26 درصد مردم با درآمد کمتر از هشتدلار در روز زندگی میکردند. چنین چیزی در کشوری با ثروت عظیم نفت چطور امکان داشت؟ اینها حاصل سیاستهای نولیبرالی در دهههای 80 و 90 بود. بخشهای مهم فعالیتهای اقتصادی معطوف به رفع نیازهای اساسی مردم نیز در اختیار کمپانیهای بزرگ بود و مردم سهمی از آن نداشتند. در چنین شرایطی چاوز گرههایی را که سیستم نولیبرالیستی ایجاد کرده بود، گشود و سوسیالیسم قرن 21 را پایه گذاشت. از آن زمان کارویژه ما عملا برقراری سیستم سوسیالیسم به منظور برخورداری همه ونزوئلاییها از مزایای آن است که از سوی مردم و برای مردم بود و در تطابق کامل با قانوناساسی است که میگوید مردم خودشان باید انتخاب کنند و دستاندرکار باشند. در هیچیک از این انتخابات اپوزیسیون موفق به پیروزی نشد اما همیشه ادعا کرده که تقلب رخ داده است. همیشه تلاشهایی بود که با دخالت خارجی انتخابات را ناپایدار کنند. اما این کارها در فضای بینالمللی فعلی امکانپذیر نیست.
ونزوئلا در میان مردم آمریکایلاتین به واسطه اتحادیه «آلبا» (اتحادیه کشورهای بولیواری در منطقه کاراییب) احترام زیادی دارد. ونزوئلا اکنون رییس موقت مرکوسور (اتحادیه اقتصادی آمریکایلاتین) است. ما دبیرکلی اوناسور (اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی) را همراه با اکوادور در اختیار داریم. سال گذشته ما بهعنوان عضو جدید کمیته حقوقبشر سازمان ملل پذیرفته شدیم. سهسال پیش رییسجمهور چاوز کمیته کشورهای آمریکایلاتین را بنا نهاد. همینطور در پیمان نفتی بین هفتکشور آمریکایلاتین با هدف برخورداری از مزیتهای اقتصادی فیمابین بسیار فعال هستیم. فراموش نکنید که ما صدای ضدامپریالیسم در رسانههای بینالمللی هستیم و سیاستهای ما در این زمینه توسط سایر کشورهای آمریکایلاتین نیز به کار بسته میشود. ما سیاستهای داخلی ونزوئلا را نیز بهنحوی تغییر دادهایم که نهفقط بخشی کوچک که همه جامعه از آن منتفع شوند. از آن جمله میتوان به سازوکار جدید برای ورود به دانشگاه اشاره کرد و نیز سیاستها و برنامههای مدون در زمینه فرهنگ و ورزش برای جوانان که سبب میشود آنها از ابتدای مدرسه تا دانشگاه از تحصیل رایگان بهرهمند باشند. یارانه غذایی که به
فقرا تعلق میگیرد نیز مثال دیگری است و به همین نحو برای همه اقشار و بخشهای جامعه در کشور برنامههایی تدوین شده است. به نظر میرسد مشخصاتی که نام بردید بیشتر به دولتی کینزی نزدیک باشد تا سوسیالیستی. چه چیزی بیش از یارانه و تعهد به ایجاد رفاه و کاهش فقر در این سیستم هست که آن را سوسیالیستی میکند؟ همانطور که خودتان میگویید ونزوئلا کشوری با اقتصاد نفتی است. بسیاری میگویند کاهش فقر در ونزوئلا تنها با در اختیارداشتن ثروت نفت ممکن شده است. نمیتوان به آنچه متعلق به خود مردم است «یارانه» اطلاق کرد تنها به این دلیل که دولت آن را به مردم بازگردانده است. ثروت نفت متعلق به دولت یا افراد خاصی نیست. فروش نفت در اروپا و آمریکا هم در کنترل دولت است. نفت برای این است که حوایج اولیه مردم برآورده شود. دولت سوسیالیستی، دولتی است که از مردم و برای مردم باشد. ما مردم را در مرکز توجه همه فعالیتهای سیاسی خودمان قرار دادهایم. من معتقدم سوسیالیسم، دموکراسی واقعی است. برآمده از مردم است و قرار است برای مردم کار کند. این دموکراسی است و سوسیالیسم دقیقا همین است. سوسیالیسم در آمریکایلاتین چیز جدیدی
نیست. پس از عبور از تاریخ طولانی کودتا در این قاره شاهد برآمدن دوباره سوسیالیسم به شیوه آمریکایلاتین هستیم. سوال این است که چه چیز در سوسیالیسم هست که آن را برای این قاره مناسب میکند. با وجود توضیحاتی که دادید من هنوز متوجه نشدهام سوسیالیسم قرن 21 را چگونه تعریف میکنید؟ درست میگویید. سوسیالیسم چیز جدیدي نیست. همانطور که سرمایهداری هم تازه نیست، اما با وجود اینکه سرمایهداری به لحاظ پروپاگاندا خیلی پرزور است، سوسیالیسم از سرمایهداری نوپاتر است. حالا دیگر روشن شده است که به شیوهای که سرمایهداری پیش میتازد تا صدسال دیگر همه منابع طبیعی مصرف خواهد شد. در حال حاضر میلیونها نفر در سراسر جهان گرسنه هستند. میلیونها نفر فاقد مراقبتهای بهداشتی هستند. حق برخورداری از برق به رسمیت شناخته نمیشود و تعداد زیادی از حقوق اولیهای چون دسترسی به آب و انرژی محروم هستند. در چنین زمینهای در دهههای 80 و 90 آمریکایلاتین شاهد چیزی بود که کورئا رییسجمهور اکوادور آن را «کابوس غمانگیز دهه 90» خواند؛ یعنی نولیبرالیسم. ما در ونزوئلا رقم باورنکردنی 60 درصد فقر را داشتیم که حتی با سایر کشورهای آمریکایلاتین
هم قابل مقایسه نبود. واضح است که منابع لازم و گزینههای مختلفی که برای از نو بناکردن جامعه لازم بود، در اختیار داشتیم. در این میان سوسیالیسم شیوهای بود که برای توسعه برگزیدیم. اکنون با راهی که چاوز پیشروی ونزوئلا گذاشت ما بسیار قدرتمند هستیم. ما توانستیم موضوعات و مشکلات اقتصادی را بازتعریف کنیم. هنوز در زمینه اقتصاد در حال سرمایهگذاری و تحول هستیم. سیاستهای نولیبرالی مدل واشنگتن میگوید ما اجازه چنین کارهایی را نداریم. اما حالا شاهد هستیم که همین سیاستها چگونه آمریکا و اروپا را در بحران اقتصادی فرو برده است. این بهترین دلیل است که باور کنیم این سیستم دیگر کار نمیکند و شکست خورده است. علاوه بر این عوامل دیگری نیز هست مانند حق حاکمیت خودمان بر منابع خودمان. در نتیجه ما راههای قدیمی را کنار گذاشتیم زیرا ما قبلا منابع را در کشورمان داشتیم اما منابع به جاهای دیگر میرفت. حالا کاری کردیم که منابعی که در کشور وجود دارد به همان کسانی منفعت میرساند که درون آن زندگی میکنند. شما میبینید که قبلا در ونزوئلا و بولیوی تولید گاز طبیعی تنها یکمیلیوندلار در دست دولت میماند در حالی که ارزش افزوده گاز طبیعی
خیلی بیشتر از این بود، به همین دلیل است که وقتی سوسیالیسم و سرمایهداری را مقایسه میکنیم، میگوییم سوسیالیسم دموکراتیکتر است زیرا کاری میکند که منافع حاصل از منابع یک کشور به مردم همان کشور متعلق باشد. کار دیگری که چاوز کرد ایجاد اتحاد میان جامعه مدنی و نیروهای نظامی بود. ما شیوه عمل نیروهای نظامی و ارتش را تغییر دادیم پیش از این میدیدیم که ارتش ونزوئلا از دکترین آمریکا پیروی میکند بسیاری از نظامیها در دانشکدههای نظامی آمریکا تحصیل کرده بودند و هنگام کودتا مردم کشور خودشان را هدف میگرفتند. پس از چاوز ارتش و مردم برای توسعه کشور همکاری میکنند، یونیفرمپوشها و بقیه برای دلیل مشترکی فعالیت میکنند. ارتش دیگر به مردم حمله نمیکند و دیگر هیچ دستوری از واشنگتن نمیگیرد. همه اینها را هوگو چاوز به طریقی دموکراتیک پیشنهاد داد و اجرا کرد. مردم هم از آن استقبال کردند و بارها او و سیاستهایش را دوباره انتخاب کردند. این سیستم عمیقا بولیواری است. 20 سال پیش از این همه اینها را سیمون بولیوار هم گفته بود، رییسجمهور چاوز تلفیقی از دکترین مونرو و بولیواریسم را انتخاب کرد، ایده او حاکمیت خود مردم و تعریف هویت
مردم توسط خود آنها بود. کسانی هستند که میگویند اجرای ایدههای جسورانه در ونزوئلا به دلیل محبوبیت شخصی هوگو چاوز امکانپذیر شده بود. در غیاب او سیاستهایش چگونه پی گرفته خواهد شد؟ بیشک رییسجمهور مادورو میراث هوگو چاوز را ادامه خواهد داد. چاوز برای ما کشوری آزاد بر جا گذاشت که توسط مردم ونزوئلا ساخته شده و میشود. او برای ما توسعه اقتصادی بر جا گذاشت که تا ششسال آتی هم بهکار گرفته خواهد شد. این برنامه چند هدف تاریخی را دنبال کرده و عینیت بخشیده است: اول ادامه سوسیالیسم بولیواری، دوم رشد اقتصادی بالا، سوم ادامه کار چندوجهی و چهارم مبارزه برای پایداری محیطزیست، زمین و انسان. برای دستیابی به اهداف فوق از همه توان ظرفیتهای سیاسی و امکانات و منابع طبیعی استفاده خواهیم کرد. در انتخابات ونزوئلا پس از چاوز دیدیم که اپوزیسیون این کشور توانست رای بسیار بالایی را کسب کند و با اختلاف بسیار اندکی باخت. در حالیکه همین یکسال قبل بهسختی از چاوز شکست خورد. اولا چگونه اپوزیسیون به یکباره چنین رایی بهدست آورد و ثانیا اکنون سیاست دولت در مواجهه با این مخالفان پرزور چیست؟ دلیل آن
این است که در ونزوئلا آزادی انتخاب، آزادی بیان و آزادی عقیده وجود دارد. ونزوئلا سوژه بزرگترین دروغهای آمریکاست؛ دروغهایی که توسط مدیای قدرتمند آمریکا ساخته و پرداخته میشوند. موقعیتی که ایران هم در وضعیت مشابه آن گیر افتاده است زیرا ایران هم تصمیم گرفته راه خودش را برود و دخالت هیچ کشوری را تحمل نمیکند. اکنون ایران در مقایسه با همسایگانش دموکراتیکتر است. این را انتخابات اخیر ایران با مشارکت بیش از 70 درصد که در نهایت دکتر روحانی پیروز شد، ثابت میکند. البته به نفع اروپا و آمریکاست که اینچیزها را نادیده بگیرند. آنها تلاش دارند بگویند مردم ایران بهطور سیستماتیک مورد ستم واقع میشوند و میگویند در ایران توسعه انسانی وجود ندارد. درحالیکه ما میدانیم اینگونه نیست. همین اتفاق برای ونزوئلا، بولیوی، کوبا، نیکاراگوئه و اکوادور هم افتاده است. به طور کلی هر کشوری که تصمیم بگیرد منابع طبیعی و سایر منافع اقتصادیاش را برای ملت خودش نگه دارد، توسط رسانههای آمریکا و اروپا مورد حمله قرار میگیرد. آخرین انتخابات ونزوئلا هم از مشارکت مردمی بالایی برخوردار بود. خوب چاوز دیگر در دنیا نبود و در انتخابات حضور نداشت.
برای ما و برای چاوزیسم لحظات سختی بود. با این حال هر کسی میتوانست رییسجمهور شود. درنهایت نیکلاس مادورو انتخاب شد زیرا او کسی نبود که تنها در دفتر کارش بنشیند. او در میان مردم و در خیابان بود و مردم هم بیشتر به او تمایل نشان دادند. مادورو قطعا برای کاهش هرچه بیشتر فقر تلاش خواهد کرد. او میراث چاوز را كه همان توجه به خواستههای مردم بهویژه بیبضاعتهاست، ادامه خواهد داد. ادامه این راه ما را به نتیجه میرساند. با ادامه این میراث و اجرای برنامههای مشابه است که میتوانیم امیدوار باشیم حمایت مردمی از دولت ادامه یابد. درست میگویید زمانی که چاوز درگذشت، ما حمایت مردمی خیلی بالایی داشتیم. ولی ما همانها هستیم؛ فرزندان چاوز و فرزندان سیمون بولیوار. حرف اصلی ما این است که سود شرکتهای بزرگ متعلق به همه مردم است. این به ما اجازه داده است تا حرفمان در انتخابات موردپسند مردم واقع شود. این چیزی است که چاوز از ما میخواهد ادامه دهیم. همچنین ما به همکاری با کشورهای آمریکایلاتین در قالب یک واحد یکپارچه ادامه میدهیم. وقتی به سایر کشورهای آمریکایلاتین مانند کوبا که شباهت زیادی به ونزوئلا دارد نگاه میکنیم،
میبینیم که در حال اجرای اصلاحات اقتصادی هستند که چندان سوسیالیستی به نظر نمیرسد. با توجه به اینکه این اصلاحات پس از تغییر قدرت در این کشور رخ داده، آیا میتوان منتظر چنین اصلاحاتی در ونزوئلا هم بود؟ هر اصلاحاتی که داشته باشیم، باز مردم در مرکز آن خواهند بود. همه کشورها و همه سیستمها به اصلاحات نیاز دارند. آمریکا هم به اصلاحات نیاز دارد. اصلاحات اقتصادی برای ایران هم واجب است. کوبا همه غارتگریها را از کشورش از بین برد و مشکلات اقتصادیای که الان دارد تنها از جانب دولت آن نیست. کوبا تحت تحریمی جنایتکارانه بود که سودای نسلکشی در آن کشور را داشت. کوبا سالهاست در مقابل چنین حملاتی مقاومت کرده است. مانند ایران که بسیاری از مشکلات اقتصادی آن به تحریمها مربوط میشود. میتوان دید که مسوول همه مشکلات اقتصادی در جهان منافع اقتصادی اروپا و آمریکا در کشورهای دیگر است. در نتیجه دولتها برای مقابله با این موضوع ناچارند دست به اصلاحات اقتصادی بزنند. واضح است که ونزوئلا هم این کار را خواهد کرد. البته نه با قطع بودجه خدمات. مردم در مرکز اصلاحات اقتصادی خواهند بود. در میانه بحران جهانی اقتصادی ونزوئلا
توانست 750 هزار مسکن برای فقرا طی سهسال بسازد. سهمیلیون واحدمسکونی دیگر هم در برنامه احداث دارد. اصلاحات ما در سیاستهای مسکن در کشور است؛ اصلاحاتی که به ثروتمندان یا بانکدارها نفعی نمیرساند. تنها کسانی که تا به حال سقفی بالای سرشان نبوده و در حلبیآباد زندگی میکردند، از آن نفع میبرند. یک دولت پاسخگو باید این مسوولیت را بپذیرد. ما به این میگوییم «اصلاحات» اصلاحاتی که برای مردم باشد. همچنین ما داریم روی هرچه کاراکردن سیستم اقتصادی کار میکنیم به نحوی که منابع کشور مستقیما به نیازهای مردم پیوند زده شود. رییسجمهور مادورو چیزهایی از این دست را دنبال خواهد کرد و و سایر کشورها هم خوب است که چنین اصلاحاتی را به کار ببندند. این سنت بولیواری-سوسیالیستی چاوز است. مادورو میگوید ما دولت کارگران هستیم. ادامه این برای کارگران چیزهای خیلی خوبی به ارمغان خواهد آورد که در پایان راه خواهیم دید. حاصل کار کارگران به خود آنها متعلق خواهد بود. ونزوئلا کشوری است که میخواهد شأن انسانی شهروندانش را حفظ کند و آنگونه که سیمون بولیوار میگفت «هزینه تولید حداکثر شادی که یک انسان میتواند داشته باشد» را تقبل کند.
بهعنوان آخرین سوال میخواهم درباره رابطه ونزوئلا با ایران بدانم. برخی معتقدند رابطه این دو کشور در هشتسال گذشته بیشتر بر پایهای ایدئولوژیک بنا نهاده شده است و نه بر اساس منافع متقابل اقتصادی. شما پس از چاوز در ونزوئلا و احمدینژاد در ایران، افق این رابطه را چگونه میبینید؟ قصد ما این است که از حالا به بعد روابط فرهنگی، اقتصادی و سیاسی میان ایران و ونزوئلا هرچه بهتر شود. روشن است برادریای که میان آقای احمدینژاد و فرمانده هوگو چاوز وجود داشت، ادامه خواهد یافت و حتی بهتر خواهد شد. ایران دارای نفوذ زیادی در منطقه است. ایران بیستمین قدرت اقتصادی جهان است و میتواند به رتبه دوازدهم برسد. البته ایران الان بهواسطه تحریمهای اروپا و آمریکا با مشکلاتی مواجه است. ونزوئلا بر خلاف همه آنچه رسانههای بزرگ سعی دارند القا کنند، ایران را ملت بزرگی میداند. ما و ایران با هم برای صلح جهانی همکاری خواهیم کرد. ما هر دو کشورهایی هستیم که تاکنون هیچ جنگی را آغاز نکردهایم. ما هر دو برای حق حاکمیت دیگر کشورها احترام قایلیم. ما هر دو برای دنیایی بهتر مبارزه میکنیم. چشمانداز روابط دو کشور اینگونه است که
دیدگاههای سیاسی را در جهت منافع هر دو ملت به هم نزدیک کنیم. در زمینه اقتصادی خیلی مشتاقیم تا روابط دو کشور را در سطح بالایی نگه داریم. همچنین مشتاقیم در زمینه برخی تکنولوژیها مانند تکنولوژی توسعه کشاورزی و توسعه ساختوساز از تجارب ایران بهره ببریم. گسترش روابط سیاسی در جهت مقاومت سیاسی برای منافع و آزادی مردم از دیگر اهداف ماست و در پرتو چنین هدفی، برادریای سیاسی که بین دو کشور حاصل میشودبه نفع مردم هردو کشور است. ما و ایران 56 پروژه مشترک در زمینه اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی داریم و کمپانیهای ایرانی برای ونزوئلا خیلی خوب کار میکنند. کارخانههای پلاستیکسازی، گلسازی، دوچرخه و تراکتورسازی و پروژههایی مانند خانهسازی و پروژههای تحقیقی- توسعهای در زمینه کشاورزی. زمینههای کشفنشده دیگری هم هست که ایران و ونزوئلا میتوانند همکاری درخشانی باهم داشته باشند. ایران بهعنوان یک قدرت اقتصادی و ونزوئلا بهعنوان قدرت بالقوه اقتصادی میتوانند همکاری خوبی باهم داشته باشند. در نهایت باید نکتهای را یادآور شوم؛ ایران و ونزوئلا برای جهانی چندمرکزی و چندقدرتی تلاش میکنند. بدون اینکه کشوری بخواهد روی دیگر کشورها
سلطه داشته باشد و در امور دیگران دخالت کند. ما به برابری میان کشورها احترام میگذاریم. من فکر میکنم این باید هدف روابط سیاسی میان دو کشور باشد. این میتواند پل پیونددهنده آمریکایلاتین و خاورمیانه باشد و میتواند همکاری و برادری آینده این دو منطقه را مستحکمتر کند. با چنین همکاری میتوان تسلط رسانههای غربی را عقب راند. در این ماموریت دیپلماتیک، فرآیندی را میآموزیم که طی آن آزادی مردمان رقم میخورد. در پایان امیدوارم همکاری دو کشور در این راه ادامه داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.