|

حافظه شاهنامه بود

بهروز غریب‌پور . کارگردان تئاتر

«جمیله‌ای‌ست عروس جهان ولی هشدار که این مخدره در عقد کس نمی‌پاید» مرشد ترابی که از عشق و نبرد و مرگ صدها بار گفته بود، عاقبت به خاک پیوست و جز این نیز توقعی نمی‌توان داشت. اگر سام، زال، رودابه، رستم، سهراب، تهمینه، گودرز، بیژن، منیژه و سخن‌سرای جاودان حکیم ابوالقاسم فردوسی که او زبان این حکیم بود، در خاک خفته‌اند، سرنوشت مرشد ترابی نمی‌توانست جز این باشد که دنیا فانی است و انسان فانی‌تر. مرشد ترابی آنطور که ما او را صدا می‌کردیم، مدتی بی‌نام و نشان بود، آن‌هم در سال‌های کم‌اعتباری یا بی‌اعتباری نقالی، گاهی در این یا آن قهوه‌خانه نقالی می‌کرد. هنرش دیگر خریداری نداشت. رقبایی که به میدان آمده بودند، چنان زورمند بودند که هر یلی را به زانو درآوردند و او جای خود داشت. هنگامی که قرعه فال به نام من دیوانه فتاد و در فرهنگسرای بهمن، موزه هنرهای نمایشی به راه انداختم، از نخستین کارهایم دعوت او و خیمه‌شب‌بازان بود که خودی نشان دهند. آن زمان مرشد ترابی را هم زیاد می‌دیدم و همچنان دوره‌اش نکرده بودند که دیگر سراغی از من نگیرد. بعد به قهوه‌خانه بازسازی‌شده آذری‌ها رفت و شد اسبابی برای جذب آنها که هرگز گذارشان به قهوه‌خانه نیفتاده بود. مرشد ازپای‌افتاده دوباره بر پای ایستاد و شهره شد، از این جشنواره به آن جشنواره، از این مجلس به آن مجلس و خلاصه هرچه شد از هوش، حافظه و توانمندی‎اش استفاده کرد و دیگربار شهره خاص و عام شد و از گمنامی به نام‎آوری رسید. ما چیزی بر او نیفزودیم. تنها غبار از روی او برداشتیم و صدای رسا و ماندگارش را به دیگران نیز شناساندیم. بماند که او در زمانه‎ای که دیگر هنرش خریدار نداشت، توقعی داشت بیش از حد زمانه و دوست داشت که عزت و احترام بیشتری ببیند زیرا که او حافظه شاهنامه بود. در زندگی روزمره مرشد ترابی چنان سخن می‎گفت که انگار فردوسی حی و حاضر است و با تو سخن می‎گوید. در هر عبارتش چند بیت از فردوسی حتما برای تزیین و تفهیم پیامش لازم بود. مردی که از اعماق جامعه برخاسته بود، چنان فرزانه و سخنورانه سخن می‌گفت که انگار استادی است در حد استاد ادبیات یک دانشکده. راه مرشد ترابی را امروز حتی پسران و دختران کم‌سن و سال ادامه می‌دهند اما فاصله بعیدی میان او که خودجوش بود و در خدمت استادها پرورده شده بود و می‌توانست خلاقیتی افزون ‌بر خلاقیت آنها عرضه کند، وجود دارد. او صدایی رسا، حرکاتی بی‌بدیل و نمایشی داشت و دیگرانی وجود دارند که بیشتر مقلدند اما نقالی از گذشته‌ها که مرشد ترابی بود، نیستند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.