حمزه شکیب، عضو شورای شهر تهران از گران شدن بلیت اتوبوس و مترو میگوید
هزینههای حملونقل عمومی برای 30درصد تهرانیها بالاست
نگار حسینی . عكس: آیدین رهبر،شرق
هرچند برنامهریزیها در شورای شهر تهران بر این بوده است که در سالجاری در بخش حملونقل عمومی شهر تهران مترو و اتوبوس، تنها 20درصد افزایش هزینه داشته باشند، اما در عمل به نظر میرسد که در برخی خطوط این میزان به 50درصد نیز میرسد. برخی شهروندان معتقدند هزینههای حملونقل در تهران بسیار بالاست و از عهده بخشی از مردم برنمیآید. با «حمزه شکیب» عضو کمیسیون عمران شورای اسلامی شهر تهران در اینباره گفتوگو کردهایم، جایی که شکیب معتقد است هزینههای کنونی حملونقل عمومی در شهر تهران برای حدود یکسوم یعنی حدود 30درصد شهروندان تهرانی هزینه بالایی است. در حالی که بر اساس مصوبه شورای اسلامی شهر تهران، قرار بر این بوده است که هزینه حملونقل عمومی در بخش اتوبوسرانی 20درصد باشد، بررسیها نشان میدهد که در مناطقی از شهر، این 20درصد رعایت نشده و حتی به 50درصد رسیده است. این اختلاف قیمت را چگونه تحلیل میکنید. آیا شورای شهر از این موارد اطلاع دارد؟ در سالجاری در بخش اتوبوسرانی و مترو متوسط افزایش قیمت، 20درصد و برای تاکسیها 31/6 درصد بوده است که این 31/6 درصد، معادل تورم است. اینها
ارقامی است که در شورای شهر تصویب شده است. امکان دارد با وجودی که این 20درصد برای اتوبوس تصویب شده است، در مواردی یا در مسیرهایی به 24درصد یا حتی 25درصد هم رسیده باشد که ناشی از سرراستکردن خود مبلغ توسط رانندگان است. اگر جایی کسی آمده با یک ترفندهایی مثلا 50درصد از مسافر پول گرفته، از نظر شورا و بر اساس مصوبه شورا قانونی نیست و تخلف محسوب میشود. در مورد پرداخت نقدی و پرداخت با کارت نیز تفاوت قیمت دیده میشود. آیا این ارزانتر بودن هزینه حملونقل عمومی با استفاده از کارت برای فرهنگسازی استفاده از آن در نظر گرفته شده است یا دلیل دیگری دارد؟ هنگامی که شهروندان از کارت استفاده میکنند در صف نمیایستند و در نتیجه هم در وقت صرفهجویی میشود و هم نهایتا در هزینه. ممکن است این در نگاه کلان، رقم قابل توجهی نباشد، اما اصل قضیه این است که به بالارفتن سرعت در سوارشدن کمک میکند و این بهخصوص در بخش مترو به سادگی قابل دیدن است. در مورد اتوبوسهای تندرو هم میتواند موثر باشد. به هر حال در نهایت هدف ما این بوده است که مردم را به شیوهای ترغیب کنیم که از کارت به جای پول نقد استفاده کنند و با این کار
سرعت و بهرهوری در استفاده از مترو و اتوبوس بالا برود. به هر حال هرکس از این روش استفاده نکند باید پول بیشتری پرداخت کند و این میتواند مشوقی برای جاانداختن این فرهنگ باشد. مکانیسم افزایش هزینه حملونقل عمومی چگونه است. مقصودم این است که برای مثال در بحث اتوبوس و مترو شورا چطور به رقم 20درصد افزایش هزینه رسیده است؟ معمولا هرساله با توجه به تورمی که در کشور وجود دارد، شهرداری برای بالاتربردن هزینههای حملونقل لایحهای به شورای شهر میدهد تا شورا آن را بررسی کند. نخستین پرسش شورا از شهرداری در اینباره این است که آیا برای این لایحه کار کارشناسی انجام شده است یا خیر. شهرداری معمولا در این موارد مشاوری اختیار کرده و تحلیل و آنالیز در اینباره انجام شده است. اینکه برای مثال حقوق راننده تاکسی چقدر است، سرمایهای که راننده تاکسی آورده چقدر است و برای نگهداری آن چقدر هزینه خواهد داشت. یک برآوردی به این شکل برای رقم پیشنهادی انجام میشود. این نسبت به سال گذشته مقایسه میشود. برای اتوبوس نیز مثلا برای نگهداری اتوبوس، راننده اتوبوس در مقایسه با سال قبل چقدر باید بیشتر هزینه پرداخت کند، محاسبه
میشود. این نیمی از قضیه است که در نهایت در محاسبه آن به یک عدد میرسیم، مثلا 50درصد. ما بهرهبردارها را هم در نظر میگیریم. باید ببینیم این بهرهبردارها چه وضعی دارند. در این مورد بیشتر مبنا حقوق کارمندان است. به هر حال در نهایت به شهروندان در این قضیه فشار میآید و شورا کاری که انجام میدهد این است که این شرایط سختی بین راننده اتوبوس و مسافران تقسیم شود. با توجه به هزینههای زیاد نگهداری و دیگر هزینههای مترو، آیا برای مترو نیز چنین سازوکاری در بالابردن قیمت بلیت مسیرها وجود دارد؟ در این صورت قیمت بلیت مترو باید خیلی بالاتر از این رقمها باشد. درمورد مترو قضیه اندکی متفاوت است. در مترو اگر بخواهیم به همین سبک ورود کنیم، قیمتها خیلی بیشتر افزایش مییابد مخصوصا اگر بخواهیم سرمایهای نگاه کنیم. به همین دلیل براساس عرفی که وجود دارد و توافقی که شده است؛ در مورد بلیت مترو، یکسوم هزینه بلیت از طریق مردم پرداخت میشود، یکسوم از طریق دولت و یکسوم از طریق شهرداری (که البته باز هم بهصورت غیرمستقیم این رقم از جیب مردم میرود.) به هر حال درمورد محاسبه بلیت مترو ملاحظه بیشتری میشود به این
صورت که شهرداری را وادار کنیم سوبسید بیشتری دهد یا هزینه بیشتری را بشود از دولت گرفت. البته همیشه باور ما در شورای شهر این بوده است که هدفمندکردن یارانهها در این حوزه درست نیست و برای یکسری موارد، یارانهها نباید قطع شود. باید در برخی از موارد و خصوصا حملونقل عمومی که یکسری افراد کمدرآمد در حال استفاده از آن هستند، حتما یارانه لحاظ شود و ما امیدواریم که دولت آینده و شورای چهارم به این موضوع فکر کنند. امیدواریم که دولت و شهرداری همسو شوند که بشود از این امکانات برای رفاه حال مردم استفاده کرد. اگر این ماجرا از تهران آغاز شود، باقی شهرها نیز ترغیب میشوند که از آن استفاده کنند. در صورتی که چنین اتفاقی بیفتد، در مورد هزینههای حملونقل عمومی چه تفاوتهایی را شاهد خواهیم بود؟ براساس طرح جامع حملونقل با این دو وسیله میشود کاری انجام داد که حداقل مبلغ از مردم گرفته شود و آن بخش اصلی را دولت از آن درآمدهایی که از طریق صرفهجوییهایی که از هدفمندکردن یارانهها دارد در بخش حملونقل عمومی، پرداخت و سرمایهگذاری کند. آیا این تصمیمگیریها در کارگروه خاصی انجام میشود؟ خود
شهرداری که در معاونت حملونقل و ترافیک برای این تصمیمگیریها سیستمی دارد. در شورای اسلامی شهر تهران نیز در کمیسیون عمران هم مشاور وجود دارد و هم از نظر کارشناسان در اینباره استفاده میشود. اما در بسیاری از کشورها هزینه حملونقل سالانه بالا نمیرود. تعدادی از این کشورها مانند ارمنستان لزوما در میان کشورهای توسعهیافته جای نمیگیرند. چطور این اتفاق میافتد؟ در کشورهای توسعهیافته که نرخ تورم در آنها یکی، دودرصد است، طبیعی است که این هزینهها سالانه تغییر نکنند. اما در کشورهایی که تورم وجود دارد، این موضوع بهطور حتم توسط سیستم مدیریتی کنترل میشود (با همین سبکی که من عرض کردم.) برای مثال فرض کنید در مسکو، مترو ارزان و کمهزینه و راحت است و با آن سیستمی که دارد، میتوان همه شهر را با یک مبلغ اندک طی کرد. این یعنی در مسکو زمینهای فراهم شده است که اقشار آسیبپذیر بهراحتی بتوانند از حملونقل عمومی استفاده کنند و قاعدتا دولت باید با درآمدهایی که از هدفمندشدن یارانهها دارد، سرمایهگذاری کرده و از این حوزه حمایت کند. یعنی شما تصور میکنید چنین اتفاقی در ایران هم ممکن است
بیفتد؟ دولت باید درآمدهای ناشی از هدفمندشدن یارانهها را بیاورد و در بخش حملونقل عمومی هزینه کند. در حال حاضر چیزی در حدود 130کیلومتر از مترو راهاندازی شده است و دویست و خردهای کیلومتر باقی مانده است. باید بررسی و محاسبه شود که این قسمت چقدر هزینه و چقدر مسافر وجود دارد و هزینه جابهجایی و سفرها چقدر است. بر اساس برآورد، دولت به یک عددی میرسد. پولهای حاصل از هدفمندشدن یارانهها هم که پول قابل توجهی هم نیست میتواند در این حوزه هزینه شود. بهعنوان یکی از اعضای شورا، به نظر شما با توجه به وضع اقتصادی مردم، هزینههای حملونقل عمومی در تهران بالا نیست؟ این البته نسبی است اما من فکر میکنم با توجه به هزینههای دیگری که وجود دارد، برای دوسوم از مردم ما نه! ولی برای یکسوم چرا. میشود یک دستهبندی را انجام داد که برای یکسوم واقعا زیاد است. ممکن است کسی یکی دو تا یا پنج تا از اعضای خانوادهاش از حملونقل عمومی استفاده بکنند که این در ماه هزینه قابل توجهی را به سرپرست خانوار تحمیل میکند. برخی جامعهشناسان معتقدند با توجه به هزینههای بالا، تهران جایی برای زندگی اقشار
آسیبپذیر نیست و سیاستگذاری این است که هزینهها در شهر آنقدر بالا برود که این قشر از تهران بیرون بروند. آیا شما با چنین دیدگاهی مواجه شدهاید؟ حداقل من خودم این دو دورهای که در شورا حضور داشتهام، دیدهام که مبنای ما این نبوده است. مبنای کاری ما و تفکر ما این نبوده است. ما میگوییم تهران شهری است که متعلق به همه مردم است. کسانی در تهران زندگی میکنند که تهرانیهای اصیل هستند و البته در میان اقشار آسیبپذیر قرار دارند بنابراین چنین دیدگاهی کارا نیست. حداقل در 10سالی که ما در شورا بودهایم، برنامهریزیها در خیلی از موارد پایه و مبنای اقشار آسیبپذیر بوده است. در رابطه با کمکردن فاصله شمال و جنوب ما خیلی سعی کردهایم هرچند که نتایج درخوری هم نداشتهایم. چه کاری انجام دادهاید؟ یک بخشی از پروژههای عمرانی، منطقهای است و یکسریها فرامنطقهای است. ما سعی کردهایم که همواره به سراغ پروژههایی برویم که عاید بیشتری برای جنوبشهر داشته باشد و فاصلهها را کم کند اما متاسفانه یکسری اتفاقات افتاد و جذابیتهایی که وجود دارد در شمال شهر، باعث شده است که مقداری فاصلهها همچنان حفظ شوند و
شاید هم یک مقداری افزایش یافته باشد. در حوزه حملونقل عمومی چه اقداماتی برای قشر آسیبپذیر جنوبشهر انجام شده است؟ در حملونقل عمومی نمیتوان تفاوت مبلغ برای مناطقی از شهر را در نظر گرفت اما در مورد سرویسدادن میتوانستهایم اقداماتی انجام بدهیم که زمینهای فراهم شود که بیشتر مردم جنوبشهر دسترسی راحتتری به حملونقل عمومی داشته باشند. آیا این کار انجام شده است؟ دستکم برای انجام آن تلاش شده است. مثلا فرض کنید که میتوانستیم در مورد بیآرتی، اتوبوسها را به شکلی بچینیم که منطقههای جنوبشهر را بیشتر پوشش بدهد و جوری باشد که نحوه انتقال شهروندان این مناطق راحتتر باشد. یک جایی به خصوصیشدن خطوط اشاره کردید. اساسا این دیدگاه از کجا به وجود آمده و آیا به سود شهروندان تهرانی است؟ در شورای دوم به این نتیجه رسیدیم که شرکت واحد اتوبوسرانی عریض و طویل شده است و تعداد پرسنل هم زیاد شده است. در نتیجه به دنبال راهکارهایی برای کوچکترکردن این شرکت بودیم. یکی از راهکارهایی که مورد توجه نظام هم بود، این بود که بخش قابل توجهی از اتوبوسها به پرسنل داده شود. در نتیجه
اتوبوسهایی که گرفته شد، از طریق دولت به بخش خصوصی واگذار شد به گونهای که تا سال قبل 55درصد از اتوبوسها به بخش خصوصی واگذار شدند. همین مصوبه امسال هم باز اجازه داد که این رقم به 80درصد برسد که در نهایت تنها 20درصد دست شهرداری باشد. آیا این اقدام برای بهترشدن خدمات در بخش حملونقل عمومی اقدام موثری بود؟ بههرحال میتواند موثرتر باشد. اما بهلحاظ هزینهای، با این اقدام مردم ناچارند هزینه بیشتری را پرداخت کنند. یکموقع هزینه، هزینه مستقیم است یکموقع، هزینه غیرمستقیم. در دولتیها و نهادهای عمومی پول خرجشده، پول چندان با حساب و کتابی نیست، اما در بخش خصوصی حساب همهچیز نگه داشته میشود و در نتیجه امکان کنترل بهتر، بیشتر میشود. به هر حال در خصوصیسازیها همیشه مردم نفع بیشتری میبرند. خصوصیسازیها همیشه بهنفع مردم بوده است. ما هنوز که هنوز است همان پولهای قبل را به شرکت واحد پرداخت میکنیم که این به مدیریت برمیگردد. دعوای شهرداری و دولت در زمینه حملونقل عمومی چقدر به ضرر شهروندان تهرانی شده است؟ به اعتقاد شما آیا دولت و شهرداری وظایف خود را در عرصه حملونقل
عمومی انجام دادهاند؟ من نظرم این است که دولت واقعا به اندازهای که وظیفهاش بوده و نیاز مردم اقتضا میکرده است، در این زمینه کوتاهی کرده است. اما نسبت به گذشته خیلی بیشتر کمک کرده است و اصلا قابل مقایسه نیست. و شهرداری تهران چطور؟ عملکرد شهرداری در زمینه حملونقل عمومی چگونه بوده است؟ ما یک طرحی داریم به نام طرح جامع حملونقل شهری که در شهر تهران، شهرداری باید بر این اساس حرکت کند. خوشبختانه شهرداری یکی از موفقیتهایش این بوده است که برای حملونقل عمومی در ریل حرکت کرده است، برخلاف شهرسازی. ممکن است که در این حوزه حرکت کندی داشته باشد اما اگر ارادهای در شهرداری تهران برای سامان گرفتن حملونقل عمومی وجود داشته باشد، سامان گرفتن این بخش عملی است. پس به اعتقاد شما اراده چندانی برای حملونقل عمومی از سوی شهرداری تهران وجود نداشته است؟ چرا؟ به نظر من اینجور میآید که وقتی مساله در یک بازی سیاسی میافتد، این باعث میشود که همیشه برای کمکاری در آن جوابی و توجیهی وجود داشته باشد. زمانی که در این حوزه از شهرداری سوال میشود که چرا فلان کار انجام نشده است، بهسادگی
پاسخ میدهد که دولت همکاری نکرده. اما کسی وارد این موضوع نمیشود که چرا این همه هزینه برای صدر و توحید داده شده اما در این حوزه هزینه نشده است. اگر شهرداری ارادهاش بر این بود، میتوانست این کار را انجام دهد و بهعنوان طلب خودش در نظر بگیرد و میتوانست از ابزارهای مجلس استفاده کند و فشار بیاورد. پس به اعتقاد شما اولویت شهرداری بین ساختن تونل توحید و صدر و نیایش و حملونقل عمومی، حملونقل عمومی نبوده است؟ یعنی پروژههایی که ویترین بهتری داشتهاند، بر حملونقل عمومی ارجح بودهاند؟ به هر حال شهرداری تهران از پروژههای رخنمون، بیشتر استقبال میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.