|

طرح انتقال گاز جمهوری آذربایجان به اروپا نهایی شد

روسیه در آستانه حاشیه‌نشینی گازی

شرکت‌های نفتی که طرح توسعه میدان بزرگ گازی آذربایجان، «شاه دنیز دو» را، که گاز آذربایجان را به قلب اروپا خواهد رساند بر عهده دارند، روز سه‌شنبه اعلام کردند که از این طرح حمایت می‌کنند و سهم خود را در احداث خط لوله آن، موسوم به «خط لوله ترانس آدریاتیک» مشخص کردند. به گزارش «رویترز» روز سه‌شنبه اعلام شد کنسرسیومی به رهبری بریتیش پترلیوم عهده‌دار انجام این طرح بزرگ است. توتال فرانسه، استات اویل نروژ، شرکت ملی گاز آذربایجان و شرکت سوییسی فلاکسیز، دیگر مشارکت‌کنندگان در این کنسرسیوم هستند. ماه گذشته شرکای این طرح اعلام کردند به تصمیم نهایی در مورد انتخاب مسیر انتقال گاز آذربایجان به اروپا رسیده‌اند و قطعا «خط لوله ترانس آدریاتیک» را به رقیب آن «ناباکوی غربی» ترجیح می‌دهند. بریتیش پترولیوم، شرکت ملی نفت آذربایجان و استات اویل هرکدام 20‌درصد و توتال 10‌درصد در این پروژه سهم دارند. این پروژه که در سال 2019 بهره‌برداری خواهد شد سالانه 10میلیاردمترمکعب گاز از میدان شاه دنیز دو، یکی از بزرگ‌ترین میادین گازی جهان، به اروپا خواهد رساند. میزان سرمایه‌گذاری در این طرح 40‌میلیارددلار برآورد شده است. خط لوله‌ای از ترکیه گاز دریای خزر را به «خط لوله ترانس آدریاتیک» متصل خواهد کرد؛ از آنجا از طریق یونان و آلبانی به جنوب ایتالیا خواهد رسید. شرکت‌های فلاکسیس سوییس و اسنم ایتالیا در تبادل گاز آن از جنوب به شمال اروپا مشارکت می‌کنند. مدیر اجرایی فلاکسی، والتر پیرار، در همین زمینه به «رویترز» می‌گوید: «با مشارکت فلاکسیس و اسنم، گاز آذربایجان از ایتالیا به آلمان و بلژیک خواهد رفت و مشتریان گاز اروپا می‌توانند از این میدان بزرگ دریای خزر بهره‌مند شوند.» ذخایر گازی این میدان یک‌تریلیون‌و200‌میلیاردمترمکعب برآورد می‌شود. «خط لوله ترانس آدریاتیک» بخشی از طرح بزرگ‌تر «کریدور گاز جنوب» است. این طرح بزرگ مجموعه‌ای از خط لوله‌ها است که به منظور تنوع‌بخشیدن به منابع گازی اروپا و کم‌کردن وابستگی آن به گاز روسیه طراحی شده است. مدیر «خط لوله ترانس آدریاتیک» به «یوپی‌آی» گفته است: «تصمیم‌گیری نهایی درباره اجرای طرح «خط لوله ترانس آدریاتیک» موجب یکپارچگی زنجیره ارزش کریدور گاز جنوب شد و پیش‌بینی به انجام رسیدن این طرح در زمان مقرر را قوت بخشید.»شرکت گازپروم روسیه یکی از رقیبان اصلی کنسرسیوم شاه دنیز دو بود که در نظر داشت با اجرای طرح موسوم به نبوکو پروژه انتقال گاز را در دست گیرد. آلکسی میلر، مدیرعامل شرکت گازپروم روسیه می‌گوید: «امروز پروژه نبوکو منتفی است و دیگر وجود ندارد.» با این وجود شرکت گازپروم، بزرگ‌ترین تولیدکننده گاز طبیعی جهان پیش‌بینی می‌کند در سال‌جاری حدود ۳۳‌درصد بازار گاز اروپا را در دست داشته باشد. اهمیت طرح اولین نکته در اهمیت این طرح، گشودن کریدور چهارم گاز برای اروپاست. سه کریدور کنونی یکی از نروژ است، دیگری شمال آفریقا و سومی روسیه. گشودن این مسیر چهارم نه‌تنها برای اروپا بلکه برای کل اتحاد ترانس آتلانتیک حایز اهمیت است. دیگر آنکه نیاز اروپا به گاز در بلندمدت رو به افزایش است. اتکای کنونی اروپا به واردات گاز به عنوان منبع انرژی در حال حاضر 64‌درصد است که پیش‌بینی می‌شود در دهه پیش‌رو به 80‌درصد افزایش یابد. ایالات متحده در سال 2011 شش‌‌درصد از گاز مورد نیاز خود را وارد کرده است و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2016 به توانایی صادرات گاز نیز دست یابد. به علاوه از سه تامین‌کننده گاز اروپا اکنون دو تای آنها با مشکلات جدی روبه‌رو هستند. شمال آفریقا به شدت بی‌ثبات و ناامن است. حمله به تاسیسات گاز در الجزایر در این مدت، اوضاع شکننده لیبی و بی‌ثباتی و مصرف داخلی روبه رشد مصر، شاهدی بر این مدعاست. مشکل روسیه متفاوت است. سایه گازپروم روسیه بر سر اتحادیه اروپا سنگینی می‌کند. شرکتی که قریب یک‌سوم گاز اروپا را تامین می‌کند و عملا انحصاری است در دست دولت روسیه، همواره اروپایی‌ها را نگران کرده است. هم‌اکنون اتحادیه اروپا پرونده‌ای را مفتوح کرده است که به تحقیق درباره رفتار انحصارگرایانه گازپروم مشغول است و نتیجه آن می‌تواند به روابط گازپروم و اتحادیه لطمه جدی وارد‌کند. اما موقعیت روسیه در اروپای شرقی و مرکزی همچنان بسیار مستحکم است. این کشورها نیز تمایل دارند در قراردادهای گازی خود با روسیه بازنگری کنند. اما بدون در نظر گرفتن جایگزینی برای روسیه این کار عملی نخواهد بود. به این منظور کشورهای اروپایی تمایل دارند منابع آن را متنوع کنند که در عین اینکه وابستگی را به روسیه کاهش می‌دهد، موقعیت اروپا را برای مذاکره و بازنگری در قراردادهای خود با روسیه تقویت خواهد کرد. نکته دیگر استحکام‌بخشیدن به روابط با کشورهای آسیای میانه و ترکیه است. ترکیه با اقتصاد روبه‌رشد نیاز روزافزون به منابع انرژی دارد. بنا بر آمار رشد نیاز ترکیه به گاز در مقایسه با کشورهای اروپایی از همه بالاتر است. در صورتی که این کشور به منابع مطمئن انرژی دسترسی نداشته باشد رشد آن در معرض خطر قرار خواهد گرفت و این برای کشورهای اروپایی نیز بدون تبعات نیست. این کار وابستگی ترکیه به ایران و روسیه را نیز کاهش خواهد داد. همچنین مانند خط لوله باکو - تفلیس - جیحان که پیوندهای آذربایجان و گرجستان را با غرب گسترده و راهبردی کرد، پروژه کریدور گاز جنوب نیز در همین راستا عمل خواهد کرد. آسیای میانه، منطقه‌ای با اهمیت فوق‌العاده برای روسیه، با این پیوندها به متحد استراتژیک غرب بدل خواهند شد. علاوه بر این، گذر این خط لوله از یونان بحران‌زده موجب سرمایه‌گذاری یک‌ونیم‌میلیارددلاری در این کشور خواهد شد که تا حدی می‌تواند کمک‌کننده وضعیت بحران‌زده آن، خصوصا از طریق اشتغال‌زایی باشد. با عملی‌شدن این پروژه، پس از انتقال گاز میدان معظم شاه دنیز دو تا سال 2016، دیگر میادین گاز آذربایجان نیز تا سال 2020 می‌توانند از طریق این خط لوله به اروپا گازرسانی کنند. مهم‌تر از آن با تکمیل این طرح، گاز کردستان عراق و شرق مدیترانه نیز در آینده با مشکل انتقال به اروپا مواجه نخواهد بود. این پروژه بزرگ با ظرفیت انتقال سالانه 10 تا 20‌میلیاردمترمکعب گاز با خط لوله‌ای به درازای 900کیلومتر به گفته بسیاری کارشناسان بدون مشکل نخواهد بود. احتمالا مشکلات فنی و سیاسی موجب به‌تعویق‌افتادن بهره‌برداری از آن شود. اما با تمام این مشکلات، کسی در اهمیت اقتصادی و استراتژیک آن شبهه وارد نکرده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.