|

راهبرد نگاه به درون

نصرت‌الله تاجیک . دیپلمات سابق ایران در بریتانیا

پیشنهاد من به دولت یازدهم کاستن از بار سیاست خارجی کشور و برقراری توازن بین سیاست داخلی و خارجی و تغییر راهبرد اساسی کشور از غرق‌شدن در بیرون با نگاه به درون است. درگیری بیش از حد در سیاست خارجی که در چند سال گذشته صورت پذیرفته در شرایط کنونی به صلاح کشور نیست اما من احساس می‌کنم که این دولت نیز مانند دولت‌های قبل می‌خواهد همان راه را برود که دیگران رفته‌اند و نتیجه زیادی نگرفتند و شرایط به اینجا رسیده است که ایستاده‌ایم. پس تعویض راهبرد اساسی کشور و ایجاد و تقویت انسجام ملی براساس تدوین و طراحی راهبرد نگاه به درون و تغییر رابطه دولت و مردم و تبدیل آنها به شهروند که بتوانند از انتخاب‌های خویش در هر موضوعی و نیز حقوق اساسی و قانونی خود به‌راحتی بهره ببرند یکی از مهم‌ترین وظایف دولت جدید است که اگر حتی پا در این راه بگذارد خود یک موفقیت بزرگ است. مردم در انتخابات اخیر ریاست‌جمهوری، خواهان تغییرات اساسی در مدیریت جامعه و روند سیاست و دولت شدند. دولت جدید باید و ناگزیر است گفتمانی نو در طراحی و اجرای سیاست، مدیریت کشور و اداره جامعه پیش بگیرد که بتواند مشکلات و چالش‌های فراروی کشور را که دولت قبلی به‌وجود آورده و مقداری نیز تحمیلی از سوی غرب است با کمترین هزینه حل کند. دولت باید در درجه اول با رعایت اصل صداقت با مردم و تعویض گفتمان و رابطه دولت- ملت مردم را به شهروند درجه یک در داخل و خارج از کشور تبدیل کند. شهروند‌سازی از طریق تحزب و نهادهای مدنی باعث انسجام ملی خواهد شد که حلال بسیاری از مشکلات داخلی و خارجی کشور است. مردمداری واقعی، حکمرانی نهادهای مدنی است که نهاد دولت را که مسوول برنامه‌ریزی، تعیین اولویت‌های عمومی، تخصیص منابع و اعمال قدرت قانونی است موظف به رفتاری دموکراتیک و دولت را پاسخگو می‌کند. امروزه شکل‌گیری احزاب به مثابه رعایت امنیت ملی برای شکل‌دهی جامعه و به قواره درآوردن آن و از بین‌بردن ناهنجاری‌های اجتماعی از هرنوع، از ضروری‌ترین اولویت‌هاست. بحث تخصصی‌‌شدن امور و نحوه مدیریت، پرورش مدیرانی قوی، متخصص و پاسخگو که از طریق رشد تدریجی به مناصب بالا‌تر دسترسی پیدا کرده باشند، نه با زدوبندهای سیاسی، از اولویت‌های کشور است که فقط از طریق نهادهای مدنی و احزاب سیاسی امکان دارد. پس نقش و بهای واقعی‌دادن به نهادهای مدنی و سپردن فعالیت‌های نظارتی و اجرایی به آنها شاید یکی از مهم‌ترین نکاتی است که می‌تواند حلال مشکلات کشور باشد. این مردم‌مداری در حقیقت نوع نوینی از مدیریت جامعه است نه حکومت بر آن‌که مردم را از طریق حاکمیت نهادهای مدنی، محور امور و تصمیم‌گیری‌های کشور می‌داند. اما اتخاذ این راهبرد یعنی سنگین‌کردن وزنه انسجام داخلی در مقابل درگیری و فشارهای خارجی از طریق نهادهای مدنی با توجه به نکات زیر باید دنبال شود: 1- مدیریت سیاست خارجی باید متمرکز بر اساس کنترل تهدیدات محیطی، برنامه‌ریزی عملیاتی، هدف‌گذاری، تخصیص منابع و تعیین راهبرد باشد. این نگرش ارتباط تنگاتنگی با تعریف و تبیین وضعیت داخلی کشور و ظرفیت جهانی و چگونگی موازنه قوا، جایگاه جهانی و منطقه‌ای کشور و مسیری که برای طی‌کردن ترسیم کرده، نوع گرایش اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و ترکیبی از آنها که در جهت‌گیری‌های داخلی و نتیجه سیستمی آنها تعیین‌کننده است، دارد. 2- در حلقه اول محیط پیرامونی، ایران دارای تفوق ژئوپولیتیک بوده و بسیاری از 15کشور همسایه ایران دارای مشکلات ساختاری و ثبات بوده و اگرچه برخی از آنها از نظر اقتصادی در حال رشد هستند اما از نظر سیاسی و امنیتی وابسته به غرب هستند. مجموعه این شرایط، عدم توازن ژئوپلیتیکی، استقرار مفاهیم و مدل‌های امنیتی نارسا و دخالت خارجی در منطقه باعث شده هیچ قرابت، نزدیکی یا همکاری‌های راهبردی و دراز‌مدت بین ایران و همسایگانش شکل نگیرد و نخواهد گرفت و سرمایه‌گذاری بیش از همکاری‌های معمول سیاسی و اقتصادی معقول نیست. 3- محیط پیرامونی امنیت ملی ایران، ناامن است و در فرمول‌های سنتی برقراری و حفظ امنیت، ایران مجبور است هزینه‌های فراوانی را جهت تامین امنیت ملی و رفع تهدیدهای امنیتی علیه هویت ملی و سیاسی خود صرف کند ولی راهبرد نگاه به درون، این هزینه‌ها را کاهش خواهد داد. با توجه به این ویژگی‌ها و به دلیل اینکه موقعیت ژئوپلیتیکی ایران با بسیاری از کشورهای منطقه‌ای و قدرت‌های جهانی ارتباط پیدا می‌کند، ایران باید رویکردی اصلی از مجموعه راهبردهایی را در تامین و استقرار امنیت خود پیدا کند که هم نیروهای فرامنطقه‌ای و به‌ویژه آمریکا اطمینان حاصل کنند و کلیه تحرکات خارجی ایران را امنیتی نکنند و هم انتخاب‌های ایران را در آینده محدود نکند. راهبرد نگاه به درون از طریق افزایش وزن و حضور نهادهای مدنی در زندگی روزمره مردم پاسخگوی این شرایط و نیازهاست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.