|

صدسالگی غریب آغازگران شعر نو

داریوش معمار

بیش از صدسال از سرایش نخستین شعر نو توسط «ابولقاسم لاهوتی» با نام «وفای به عهد» می‌گذرد و نزدیک به صد سال از مرگ متاثر‌کننده تئوریسین نوپردازشعر «تقی رفعت» گذشته، همچنین نزدیک به صدسال از ظهور «نیما یوشیج» با شعر «قصه رنگ‌پریده» می‌گذرد. این سه‌نفر که یکی با نام آغازگر شعر نو (لاهوتی)، دیگری با نام پدر معنوی تئوری نوپردازی شعر نو (رفعت) و نفر سوم با نام پدر حقیقی شعر نو (نیما) شناخته شده‌اند، با سرنوشت ادبی عجیب و نوع مرگشان جزو چهره‌های مرموز و خاص شعر نوین فارسی به حساب می‌آیند. این سه‌نفر در زندگی و سرانجامِ ادبی نقاط مشترک تامل‌برانگیزی دارند.
ابوالقاسم لاهوتی، نظامی خوش‌ذوقی بود که در تابستان کرمانشاه متولد شد و در بهار مسکو درگذشت، او از نوجوانی شعر می‌گفت و به قولی حرام نظامی‌گری و کودتا شد، لاهوتی شاید زیر تاثیر شعر نو سوئدی و یا آشنایی با ادبیات جدید غرب و ذخیره خلاقیتش توانست نخستین رونده راه نوپردازی در شعر باشد، اما شور سیاسی و زندگی در تعقیب‌وگریزش اجازه نداد ذوق ادبی‌اش سرانجامِ درستی پیدا کند و در نهایت هرچند آغاز‌کننده است اما تمام‌کننده نیست. تقی رفعت نخستین جوانمرگ شعر نو است، این شاعر متولد تبریز با انتشار نشریات «تجدد» و «آزادی‌ستان» و مجادلات قلمی‌اش با بهار به عنوان نخستین تئوریسین نوپردازی معرفی شد که علاقه داشت تابوهای ادبیات فارسی را بشکند، این جوان با قدی متوسط، جثه‌ای لاغر و قیافه‌ای متناسب و چشم و ابرویی درشت و سیاه و نگاه‌هایی تند و جذاب و رنگی پریده که داشت، اگر تحت‌تاثیر قتل شیخ محمد خیابانی در لحظات ناامیدی خود را نمی‌کشت، شاید باعث تسریع در روند تحولات ادبی در ایران می‌شد اما او هم سرنوشتی بهتر از لاهوتی نیافت و در جوانی تبعید جهان دیگر شد و چیزی از آثارش به صورت مشخص و مجلد تا زمان حیاتش منتشر نشد.
نیما یوشیج متولد پاییز شمال و درگذشته زمستان تهران نیز هرچند این توفیق را داشت که نخستین کتاب شعرش را در 30صفحه با سرمایه شخصی منتشر کند، اما تحت‌تاثیر فشارها، حسادت‌ها و تنگ‌نظری‌ها به گوشه انزوا خزید، او با مایه استعداد شخصی و دانش و هوشمندی‌اش البته از میان جمع سه‌نفره سرانجام توانست سرنوشت شعر نو فارسی را تغییر دهد و نام پدر این جریان را کسب کند، ولی درصورتی‌که تلاش بی‌وقفه بعضی علاقه‌مندان جوان مانند جلال‌آل‌احمد و بعضی شاگرادن او مانند اخوان‌ثالث و بعضی پژوهشگران مانند سیروس طاهباز نبود، شاید پس از مرگ و خاکسپاری غریبانه‌اش نیز کلیات اشعار و نظرات وی به شکل امروز نشر پیدا نمی‌کرد.
در نهایت اینکه سرنوشت هر سه‌نفر این آغاز‌گران شعرنو به لحاظ تبعید، انزوا و نادیده‌ماندن آثارشان آنگونه که شایسته بود، مشابه یکدیگر است، تا آنجا که با گذشت صدسال همچنان به چشم می‌آید.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.