|

نگاهی به رابطه دولت‌های نهم و دهم با احزاب

موتور روشن، چراغ خاموش

مهسا جزینی . طرح: کیوان زرگری

موتور روشن، چراغ خاموش
«یکی از مهم‌ترین سرفصل‌های فعالیت دولت، در بخش آزادسازی بود. یکی از آزادسازی‌ها این بود که نظام اجرایی کشور را از قید مطالبات بی‌پایان احزاب رها کردیم. این دولت هیچ نیازی به حزب ندارد و من یک‌ریال به احزاب باج نخواهم داد.» این نگاه محمود احمدی‌نژاد به تحزب، دوسال بعد از روی کار آمدنش در شهریورماه86 بود. او همان زمان هم گفت با تشکیل جناح‌بندی‌های سیاسی، فاتحه بعضی از ارزش‌های انقلاب خوانده شد، «نظام ما تنها یک حزب دارد و آن ولایت است.» این نگاه در طول این سال‌ها هیچ تغییری نکرد و بلکه به یکی از محوری‌ترین شعارهای گفتمان احمدی‌نژاد بدل شد تا جایی که او تیرماه امسال در نشست تلویزیونی خود باز تکرار کرد: «عده زیادی باور کرده بودند که عرصه ریاست‌جمهوری متعلق به احزاب و گروه‌هاست و من رابطه‌ام با احزاب و گروه‌ها خوب نبود و آنها نامزدهای خود را داشتند و با ورود من به این عرصه مخالف بوده و برخی فشارهایی وارد کردند که این اتفاق رخ ندهد و هیچ گروه و جریانی از من حمایت نکرد و رییس‌جمهور نباید وام‌دار هیچ احدی باشند» اگرچه بسیاری معتقدند که حمایت گروه‌های اصولگرا در دور دوم انتخابات 84 عامل مهمی در انتخاب محمود احمدی‌نژاد بود اما وقتی رییس دولت رای خودش را برآمده از حمایت هیچ حزب و گروهی نداند و به این «وامدار نبودن» هم افتخار کند طبیعی است که نمی‌توان از او انتظار حمایت از احزاب را داشت. این ویژگی گاه از سوی حامیان او به عنوان یکی از نقاط مثبت رییس دولت هم تلقی شده است. این نگاه رییس دولت اما به شدت توی ذوق آن دسته از اصولگرایانی خورده است که هم اهل تحزب و فعالیت حزبی هستند و هم معتقدند که در به قدرت رسیدن محمود احمدی‌نژاد نقش داشته‌اند.«حمیدرضا ترقی» عضو موتلفه با اشاره به اینکه نبود تحزب خدمات احمدی‌نژاد را بر باد داده گفته است: «کسی که وابسته به حزب است متصل به یک ظرفیت فکری و یک شناسنامه محسوب می‌شود و نمی‌تواند این شناسنامه را زیر پا گذارد. در مقابل فردی که به یک ساختار پوپولیستی متکی است ارزش پیدا می‌کند چون وابسته به هیچ حزبی نیست و وابسته به استفاده از احساسات پوپولیستی است.» با این حال بسیاری اعتقاد دارند که رابطه احمدی‌نژاد و تحزب دو روی سکه دارد. در حالی که رییس دولت تمایل چندانی به یادآوری روی دیگر سکه ندارد. اما دیگران از خاطرشان نرفته است که زمانی تشکلی به نام ائتلاف آبادگران ایران اسلامی توانست در جریان دومین انتخابات شوراهای اسلامی موفق به تصاحب ۱۴کرسی از ۱۵کرسی شورای شهر پایتخت شود و در انتخابات مجلس هفتم هم تمامی ۳۰ کرسی تهران در مجلس شورای اسلامی را به خود اختصاص دهد. این تشکل«محمود احمدی‌نژاد» را به شهرداری تهران رساند. در جریان انتخابات دوم شورای شهر «محمود احمدی‌نژاد» و «حسین فدایی» مسوولیت انتخاب کاندیداها و هدایت تبلیغات انتخاباتی را در تهران، مراکز استان‌ها و شهرستان‌های مهم به عهده داشتند. از ائتلاف آبادگران امروز تقریبا فقط یک نام باقی مانده است. تشکل«رایحه خوش‌خدمت» هم که بی‌شباهت به تشکیلات قبلی نبود از دل ائتلاف آبادگران در شورای شهر سوم ایجاد شد اما بعدها اعلام شد که این تشکل هم تغییرنام داده و اعضایش هم دچار تغییر شده‌اند. همین سابقه نشان می‌دهد که احمدی‌نژاد همان‌طور که مدعی است نسبت به کار حزبی بی‌تمایل است اما کار تشکیلاتی با اهداف کوتاه‌مدت را می‌پسندد. تشکیلاتی که نیاز به شناسنامه؛ مرامنامه و به‌تبع آن مسوولیت ناشی از رفتار و عواقب تصمیمات را به دنبال نداشته باشد. در برابر احزاب «عماد افروغ» هم که ابتدا از حامیان دولت محسوب می‌شد بعدا درباره احمدی‌نژاد گفت: «در عالم سیاست اگر یک رجل سیاسی قصد دارد وارد کار اجرایی سیاست شود، ادعا کند بدون اتکا به گروه‌ها و جریانات سیاسی غیر از احزاب توفیق پیداکرده، ادعای گزافی است.» او درباره نگاه دولت به تحزب گفت: «فعالیت‌های حزبی‌ای را پیرامون قدرت دولتی شاهد هستیم، از سوی دیگر می‌بینیم که این نوع فعالیت از سوی دولت نفی می‌شود، به این معنا که فعالیت حزبی صورت می‌گیرد، اما در قالب مخالفت با تحزب، چنین امری آزار‌دهنده است که گروهی فعالیت حزبی کند اما در عین حال فعالیت‌های حزبی را نیز نفی کند، این ماجرا را پیچیده‌تر می‌کند.» حمیدرضا فولادگر عضو کمیسیون ماده 10 احزاب هم پیش‌تر گفته بود که حدود هفت حزب هستند که به نظر می‌رسد از سوی آقای «مشایی» حمایت می‌شوند و از این کمیسیون درخواست مجوز کرده‌اند. خبر که به بهداد معاون وقت سیاسی دفتر احمدی‌نژاد رسید، آن را تکذیب کرد. بهداد ابتدا ادعای مخالفت دولت با احزاب را بی‌پایه دانسته و گفته بود شخص رییس‌جمهور و دولت مردمی و مکتبی ایشان همواره تاکید داشته‌اند که بعضی باندها و محافل برای تحقق مقاصد غیرملی خود از نام حزب استفاده می‌کنند، بی‌آنکه به الزامات فعالیت‌های حزبی پایبند باشند. چندی قبل سیدصولت مرتضوی، معاون سیاسی وزیر کشور از امکان فعالیت اعضای احزاب منحله در قالب احزاب جدید خبر داده بود او اما بعدا اظهارات منتسب به خود را تکذیب کرد. مرتضوی درباره نوع فعالیت افراد در احزاب منحله گفته که: «احزاب منحله و هیات رهبری این احزاب طبق قانون نمی‌توانند فعالیت حزبی داشته باشند، مگر اینکه مجوز جدیدی گرفته باشند.» معاون سیاسی وزیر کشور گفت که اعلام انحلال یک حزب به دلیل رفتارهای شورای رهبری آن حزب بوده است و براساس قانون این افراد دیگر حق فعالیت حزبی را نخواهند داشت. با این حال رفتار برخی هواداران دولت می‌تواند به خوبی نشان‌دهنده رویکرد دولت به احزاب باشد. محمود عباس‌زاده‌مشکینی که مدتی دبیر کمیسیون ماده احزاب و همچنین مدیرکل سیاسی وزارت کشور بود و بعدا به استانداری ایلام رسید فعالیت بنیاد باران را غیرقانونی اعلام کرده و با لحنی کنایه‌وار گفته بود: «دولت به اصطلاح اصلاحات در واپسین ایام فرصت مدیریتی خود پیش از تحویل دولت به منظور پیگیری برنامه‌های خود تلاش کرده بود با استفاده از فرصت و با عجله نهادهایی را بسازد.» درخصوص حزب سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و مشارکت هم ضمن تایید حکم انحلال آنها از سوی دادگاه گفته بود این دو حزب رسما منحل شده‌اند و خبر آن هم از طریق رسانه‌ها به اطلاع مردم رسیده است. بی‌مهر با احزاب بعد از رخدادهای سال88 که منجر به انحلال برخی احزاب و تشکیل پرونده برای آنها در قوه قضاییه شد از دولت هیچ واکنش حامیانه‌ای دیده نشد. شاید انتظار هم نبود که دولت واکنشی نشان دهد اما مساله این است که همان احزاب فعال موجود هم هیچ وقت به یاد ندارند که در دولت فعلی به رسمیت شناخته شده باشند. عضوی در کابینه داشته باشند یا حمایت‌های مستقیم و غیرمستقیمی به شکل ویژه از دولت دریافت کرده باشند. به عنوان نمونه از احزاب موجود حتی احزابی مانند جامعه اسلامی مهندسین یا موتلفه که روزگاری از حامیان احمدی‌نژاد بودند سهمی در دولت او نداشته‌اند چه برسد به احزابی که به لحاظ نگاه و روش، زاویه‌های شدیدتری با دولت فعلی دارند. اعضای حزب موتلفه اسلامی که نیم‌قرن فعالیت تشکیلاتی سیاسی دارند از نیمه دولت نهم تاکنون بارها و بارها به رویکرد حزب‌گریز دولت انتقاداتی را وارد کرده بودند. عمده این انتقادات عموما از سوی حبیب‌الله عسگراولادی و حسن حبیبی دبیران کل سابق و کنونی موتلفه اسلامی عنوان شده بود تا جایی که وقتی حسن غفوری‌فرد به عنوان نماینده اعزامی این حزب به مجمع عمومی احزاب سیاسی آسیا رفت به انتقاد از این رویکرد دولت پرداخت و گفت: «ظاهرا رابطه خیلی قوی هم میان وزارت کشور با احزاب وجود ندارد و کمیسیون ماده 10 احزاب فعال نیست.» غفوری‌فرد با اشاره به اینکه ایران داوطلب برگزاری کمیته دایمی این مجمع در ایران بود، با تاسف گفته بود: «اما به این علت نتوانستیم آن را در کشورمان برگزار کنیم که نمی‌توان حمایت دولت را جلب کرد، در حالی که می‌توان قوی‌تر از این بود و اگر اختلافات داخلی حل شود و حمایت دولت را داشته باشیم، تاثیرگذاری خاص خود را هم خواهیم داشت.» حزب خانه کارگر هم یکی از دیرپا‌ترین احزاب بعد از انقلاب است که در دولت نهم و دهم به محاق رفت. در حالی که در دولت‌های اصلاحات و سازندگی خانه کارگر از احزاب نزدیک به دولت محسوب می‌شد و حتی یکی از اعضایش در دولت هاشمی و خاتمی به وزارت کار رسید. «مصطفی کواکبیان» دبیرکل حزب مردمسالاری هم سال‌89 در جریان یکی از جلسات حزب اینگونه از دولت شکایت کرده بود که: «برای برگزاری مراسم امروز تاکنون چهار مکان را تغییر داده‌ایم و حتی وزارت کشور که برای برگزاری کنسرت موسیقی و آوازخوانی به راحتی تالار خود را واگذار می‌کند، حاضر نشد سالن‌های متعدد خود را در اختیار حزب قرار دهد.» رسول منتجب‌نیا قائم‌مقام حزب اعتماد ملی هم در سال‌های گذشته با گلایه از اینکه حتی مجوز ترتیب یک مراسم شام را نیز به ما نداده‌اند، گفته بود: «شنیده‌ام برای تایید صلاحیت افراد، گفته شده که امضای امام‌زمان(عج) را می‌خواهند بگیرند»، از بیان اینگونه اظهارات انتقاد کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.