|

مدیریت انرژی و بنزین - 5

محمد آقایی

دولت نهم پالایشگاه‌های جدید کاسپین در مازندران، شهریار در تبریز، آناهیتا در کرمانشاه، پارس در شیراز و دو پالایشگاه نفت سنگین در خوزستان و بندرعباس را با تبلیغات سنگین برای احداث اضافه و مطرح کرد، که احداث این پالایشگاه‌های جدید هیچ‌وقت از مرحله مطالعات و بعضا روی کاغذ خارج نشد و عملا متوقف شده است.
به نظر می‌رسد در مورد این پالایشگاه‌های جدید مطرح‌شده، مطالعات عمیق و توجیه فنی- اقتصادی کامل نیز صورت نگرفت و فقط بحث احداث و تبلیغات مربوط به آنها در جامعه مطرح شد، چراکه مهم‌ترین رکن این مطالعات، ارزیابی و پیش‌بینی صحیح از فرصت‌های بازاریابی و صادرات، مازاد بر مصرف داخلی است و این مطالعات نیز به درستی و کامل صورت نگرفته است. در این مورد آمارها و مطالعات مراجع معتبر بین‌المللی و مطالعات موسسه مطالعات بین‌المللی انرژی، نشان می‌دهد در افق 1395 در جهان در حدود 6/6میلیون بشکه ظرفیت مازاد پالایشگاه‌های قدیمی وجود دارد و حدود 5/8میلیون بشکه نیز به ظرفیت‌های موجود پالایشگاهی جهان، پالایشگاه‌های جدید و باکیفیت اضافه می‌شود. از این ظرفیت‌های جدید حدود 1/4میلیون بشکه در کشورهای چین و هند احداث می‌شود و حدود 35/1میلیون بشکه از ظرفیت پالایشگاه‌های جدید در منطقه خاورمیانه ایجاد می‌شود. براین اساس فرصت بازاریابی و صادرات محصولات این شش پالایشگاه جدید نامشخص بوده و جای تردید جدی دارد که به نظر می‌رسد این امر در عدم‌استقبال بخش خصوصی در سرمایه‌گذاری احداث این پالایشگاه‌های جدید بی‌تاثیر نبوده است.
نکته‌ای که معمولا در بعضی بحث‌ها از آن غفلت می‌شود این است که احداث هر پالایشگاه جدید از میزان صادرات نفت‌خام می‌کاهد، هر پالایشگاه نفت‌خام 200هزار بشکه‌ای با فناوری روز حدود 10میلیون لیتر بنزین تولید می‌کند و بقیه فرآورده‌های آن عمدتا نفت‌گاز و نفت‌سفید و نفت‌کوره است که از این فرآورده‌ها عمدتا بنزین و گازوییل قیمت بالاتر از نفت‌خام دارند. قیمت نفت‌خام ورودی به چنین پالایشگاهی با قیمت هر بشکه حدود 60دلار در اوایل برنامه چهارم، 5/4میلیارددلار می‌شد و به همین میزان از درآمد صادرات نفت‌خام کشور کسر می‌شد. بنابراین اگر مصرف قبل از سهمیه‌بندی را حدود روزانه 73میلیون لیتر در روز در سال 1385 در نظر بگیریم، نسبت به سطح تولید داخل بنزین در آن زمان، حدود 30میلیون لیتر کسری به‌وجود می‌آمد که از سه پالایشگاه 200هزار بشکه‌ای با سرمایه‌گذاری 9میلیارددلاری قابل ‌دستیابی می‌بود و سالیانه نیز با کم‌شدن 600هزار بشکه در روز از صادرات نفت‌خام، حدود 5/13میلیارددلار از درآمد سالانه صادرات نفت‌خام کشور می‌کاست. جلوگیری از خام‌فروشی نفت خام امر مناسب و مهمی است اما این امر منوط به امکان‌سنجی فنی- اقتصادی و اطمینان از پیش‌بینی‌های صحیح و قابل اتکا از بازارهای صادراتی است. طبق پیش‌بینی‌ها به شرح آنچه گذشت بازار عمده با قابلیت احتمالی صادراتی برای کشور ما بازار چین و هند است که ظرفیت‌های سنگین پالایشگاهی را مطابق برنامه‌هایی که عنوان شد در این دو کشور شاهد هستیم که مهم‌ترین ظرفیت‌های در حال احداث در حال حاضر در جهان می‌باشند. توجیه فنی- اقتصادی سرمایه‌گذاری در این زمینه‌ها طبق نص صریح مندرج در قوانین برنامه‌های پنج‌ساله مصوب مجلس نیاز به تحلیل صحیح امکان‌سنجی و ارزیابی منطقی بازارهای صادراتی دارد و بخش خصوصی در این زمینه‌ها حتی حساسیت بیشتری به خرج می‌دهد. با این حال این مطالب نشان می‌داد چقدر در کشور ما مدیریت مصرف بهینه بنزین و دیگر فرآورده‌ها و اصلاح قیمت آن ضرورت اساسی داشته و دارد تا نهایتا از مصرف بی‌رویه جلوگیری شود. این نتیجه‌گیری اخیر همچنان پابرجاست و مصرف و قیمت را باید مدیریت و اصلاح کرد. بدون حل مساله مصرف و قیمت و صرفا با تاکید بر تولید بیشتر و عرضه بیشتر مطابق مصرف بی‌رویه، درد مدیریت بیمار انرژی کشور چاره نمی‌شود. کما اینکه یکی از اقدامات بزرگ و مهم در برنامه دوم و برنامه سوم که در تمام طول سال‌های برنامه پیگیری شد بحث جایگزینی گاز مصرفی در کشور به‌جای فرآورده‌هایی نظیر گازوییل و نفت‌سفید و نفت‌کوره بود که حتی کشور را در سال‌های آخر برنامه دوم و سال‌های ابتدای برنامه سوم به صادرکننده مهم این سه فرآورده تبدیل کرد. اما مصرف بی‌رویه کار را به جایی رساند که با وجود افزایش تولید گازوییل در برنامه سوم، مجددا در سال‌های 1384 و 1385 و سال‌های بعد و با وجود صادرات گازوییل در سال‌های قبل از آن، واردات گازوییل صورت ‌گیرد.
ادامه دارد

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.