|

قهر «احسان شریعتی» پایان یافت

اولین حضور پسر در موزه پدر

شرق، سحر آزاد : قهر «احسان شریعتی» با موزه پدرش به پایان رسید. قرار بود نیم‌ساعت پیش از آنکه دوستداران «علی شریعتی» به موزه بیایند تا با بزرگ‌ترین فرزند او که برای اولین‌بار به موزه می‌آید، دیدار داشته باشند، گفت‌وگویی درباره دلایل این آشتی و وضعیت این روزهای موزه با احسان شریعتی داشته باشیم اما دوستداران شریعتی پیشدستی کرده و زودتر به مراسم آمده بودند. تعدادی از بازدیدکنندگان و دوستداران علی شریعتی از مسوولان موزه خواسته بودند، روزی که احسان شریعتی برای اولین‌بار به دیدن موزه می‎آید، آنها هم مطلع شوند تا به دیدارش بروند. خانه موزه شریعتی اسفند سال 85 درحالی‌که خانواده این نویسنده، جامعه‌شناس و تاریخ‌شناس در مراسم حضور نداشتند، افتتاح شد و پس از آن هم حضور اعضای خانواده شریعتی در این مکان کمرنگ بود، البته در میان آنها باید، به احسان شریعتی نیز اشاره کرد که حتی با تعبیر «قهر پسر از این موزه» از او یاد می‌کردند. او با تایید اینکه خود و خانواده‌اش در این سال‌ها رفت‌وآمد زیادی به موزه نداشته‌اند، به «شرق» گفت: «درحال حاضر مدیریت، سیاست فرهنگی و اجرایی موزه تغییر کرده است و نظرات خانواده و بنیاد شریعتی را در موزه دخیل کرد‌ه‌اند، مثل نحوه چیدمان و برنامه‌ریزی‌هایی که برای آینده آن در نظر دارند.» به گفته او این همکاری در دوره جدید مدیریت موزه بیشتر شده است و این امید را به وجود می‌آورد که موزه می‌تواند مکان بهتر و مفیدتری برای بهره‌برداری در آینده باشد. این جامعه‌شناس سپس درباره انتظارات خود و خانواده‌اش در زمینه کارکردهای خانه موزه شریعتی عنوان کرد: «اتفاق‌هایی که تاکنون در موزه افتاده، خیلی خاموش بوده و آنجور که باید انتظارها را برآورده نکرده است. انتظار ما این است مکان‌هایی که نشانی از حضور شریعتی دارند و به عنوان یک واقعیت تاریخی محسوب می‌شوند همچون حسینیه ارشاد، این موزه، دانشگاه مشهد و... مراکزی برای اطلاع‌رسانی و دسترسی مردم به آثار، اندیشه‌ها و زندگی شریعتی باشند تا منبعی برای کسب اطلاعات و شناخت مردم از این شخصیت به حساب آیند و از این نظر ما سعی می‌کنیم بیشترین همراهی را داشته باشیم.» تلاش سیستماتیک زمان برگزاری این مراسم ساعت 19 روز 31تیر اعلام شده بود اما پیش از آن، همه صندلی‌های چیده شده در طبقه دوم موزه پر شده بودند. احسان شریعتی در حلقه بازدیدکنندگانی که دورتادور اتاق نشسته بودند، با دقت به صحبت‌های مردم گوش می‌کرد. بخشی از صحبت‌های اولیه در مورد ساختار جامعه ایران و مقایسه آن با کشورهای دیگر بود اما در ادامه به خواست شریعتی، قرار شد صحبت‌ها بیشتر به اندیشه‌های علی شریعتی و مکانی که در آن گرد آمده بودند، ربط داشته باشد که یکی از حضار، موضوع پیامک‌هایی را که درباره شریعتی ارسال می‌شوند، مطرح کرد. احسان شریعتی در پاسخ گفت: «پیامک‌هایی که برای تخریب چهره شریعتی فرستاده می‌شود، نشان می‌دهد او همچنان مطرح است. در این مورد سوءتفاهم‌های زیادی وجود دارد و گاهی دیده می‌شود حرف‌های انتقادی زیادی پیرامون شریعتی هست منتها برخی از پیامک‌های ارسالی فارغ از انتقاد، توهین‌آمیز هستند و به‌نظر می‌رسد تلاش سیستماتیکی در این زمینه وجود دارد.» او با مقایسه شرایط جامعه در زمان شریعتی و وضعیت امروز ادامه داد: «با این میراث و پشتوانه‌ای که داریم نباید ناامید باشیم چون شرایط در مقایسه با دوران شریعتی خیلی بهتر است. در نسل دهه 60 و 70 تداوم ارزش‌ها و ارزش‌های تاریخی را می‌بینم که ظرفیتی قوی برای حل مشکلات امروزی است تا شیوه زیست، اخلاق و منش ما دچار تلنگر شود.» او همچنین در پاسخ به نقش شریعتی در تحولات اجتماعی پیش از انقلاب گفت: «شریعتی اعتقاد داشت باید یک کار دراز مدت فرهنگی کرد و اموری را که منجر به آگاهی‌بخشی فرهنگی می‌شد، پیشنهاد می‌داد. به همین دلیل اعتقادی به ایجاد جو در جامعه نداشت.» نمایش عکس در همان اتاقی که محل برگزاری این نشست است، عکس‌ها و اسنادی از زندگی شریعتی نیز به نمایش گذاشته شده‌اند. این اسناد در نمایشگاهی با عنوان «با شب، تنها، نشسته، خاموش» ارایه شده‌اند که شامل تصاویری از آخرین روزهای اقامت شریعتی در انگلستان به همراه آخرین گذرنامه و آخرین کتاب‌های او هستند. یکی از اسنادی که شاید دیدن آن برای بسیاری از بازدیدکنندگان جلب توجه کرده، پاسپورتی است که شریعتی با آن از ایران خارج شده بود. نام شریعتی در این پاسپورت «علی مزینانی» درج شده است و به همین دلیل روایت‌هایی را که عنوان شده بود، شریعتی با پاسپورتی با نام خودش از کشور خارج شده است، رد می‌کند. همچنین در کنار عکس‌ها، دوربین فیلمبرداری به نمایش گذاشته شده که به گفته احسان شریعتی لحظاتی از زندگی پدرش را در روزهای پس از آزادی از زندان ثبت کرده است. او در پاسخ به «شرق» درباره بعد تصویری چهره شریعتی که در جامعه وجود دارد، گفت: «متاسفانه تا به حال همه عکس‌هایی که از شریعتی وجود دارد، به نمایش گذاشته نشده است. حتی فیلمی از زندگی او نداریم، جز فیلمی که با دستگاه فیلمبرداری‌ای که از حج آورده بود گرفته شده و بعد از آزادی از زندان لحظات کوتاهی را از شریعتی ثبت کرده است، منبع تصویری دیگری از این نظر در دسترس نداریم.» او سپس به ناقص بودن اسناد تصویری از شریعتی اشاره کرد: «مجموعه فیلم‌ها یا عکس‌های کاملی که معرف ابعاد مختلف شخصیت او باشد، نداشته‌ایم و به همین دلیل سعی ما براین است با جمع‌آوری عکس‌های پراکنده، تصویر کامل‌تری از دوران‌های زندگی شریعتی به نمایش بگذاریم. البته تاکنون 452 عکس جمع‌آوری شده اما هنوز مجموعه ما ناقص است. بیشتر اسنادی که از او به نمایش درآمده است، پوسترها و اسنادها بوده‌اند.» اذان که پخش می‌شود، همه به دور میزی که برای افطار چیده شده است، می‌نشینند. هرچند در اینجا هم بیشتری‌ها دوست دارند نزدیک احسان شریعتی باشند و درباره خاطرات پدرش صحبت کنند. این صحبت‌ها تا زمانی که او در خودرو بنشیند ادامه دارد و بازدیدکنندگان با این امید که قرار است نشست‌های دیدار با خانواده شریعتی در این خانه موزه ادامه پیدا کند، بنای خیابان جمالزاده را ترک می‌کنند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.