|

در حاشیه اجرای نمایش «من از سگ بودنم چیزهای جدیدی فهمیده بودم» در سالن انتظامی

سگ‌ها و آدم‌ها

اردوان پازوکی: این‌روزها نمایش «من از سگ بودنم چیزهای جدیدی فهمیده بودم» به کارگردانی فرزاد امینی در سالن انتظامی خانه هنرمندان روی صحنه است. این نمایش، برداشت آزادی است از دو قصه «سگ ولگرد» و «سه قطره خون» صادق هدایت. «من از سگ بودنم...» نمایشی است که بیش از آن که بر متن مکتوب متکی باشد بر شیوه اجرا متکی است. شیوه‌ای که در آن به جای زبان مکتوب و آلات و ادوات صحنه که در این شیوه از اجرا به حداقل رسیده‌اند، این بدن‌ها هستند که سخن می‌گویند و تلاش کارگردان در این است که به شیوه‌ای اکسپرسیونیستی رنج قهرمانان داستان را نه در قالب کلام که با تغییر حالت و از ریخت افتادن بدن‌هایشان به نمایش گذارد و تا آنجا که ممکن است از فروبردن بازیگرانش در نقشی که ایفا می‌کنند بپرهیزد. به همین دلیل اگر در قصه هدایت، «پات»، سگی بود با چشمانی انسانی - هدایت روی این انسانی‌بودن چشم‌ها زیاد تاکید کرده است - در نمایش «من از سگ بودنم...» این سگ، آدمی است با بدنی کج و معوج و درهم شکسته. بدنی معیوب که گویا می‌کوشد در عین ایفای نقش سگ، به جای فرورفتن در پوست سگ و خود را به عنوان بازیگر محوکردن، همزمان هم سگ باشد و هم آدمی که نقش سگ را ایفا می‌کند. گرچه گاه در حالات و رفتار او، اداهایی هست که این قاعده را نقض می‌کند و گویا بازیگر را وسوسه می‌کند به در نقش فرورفتن که این را می‌توان با توجه به منطق حاکم بر خود اجرا، به عنوان یکی از نقص‌های کار برشمرد، همچنان که گاه خصلت گروتسک‌وار اجرا که ردپای آن را در چهره‌ها و حالات بازیگران می‌توان دید از دست می‌رود و تعادل میان وحشت و مضحکه در این چهره‌ها حفظ نمی‌شود و یکی بر دیگری فایق می‌آید که این از دست رفتن تعادل، به کاری این چنین ضربه می‌زند؛ چرا که در این سبک، باید اغراق در وحشتناک‌شدن حالات و حرکات و چهره‌ها به قدری باشد که به خنده بیندازد و از طرف دیگر اغراق در خنده‌آور نشان‌دادن حالات و حرکات و چهره‌ها هم ایجاد وحشت کند که البته این حفظ همزمان دو حالت متضاد، کاری است دشوار. ویژگی دیگر نمایش «من از سگ بودنم...»، تقلیل عناصر صحنه به اشیایی کوچک است که حتی در نگاه اول شاید چندان به چشم نیایند؛ چرا که تلاش کارگردان این است که هر آنچه را میان بازیگر و تماشاگر فاصله می‌اندازد حذف و بدن بازیگر را به ابزار ارتباط با مخاطب بدل کند که این شیوه را شاید بتوان تا حدی متاثر از «تئاتر بی‌چیز» یرژی گروتوفسکی دانست. جیمز روز اونز در کتاب «تئاتر تجربی از استانیسلاوسکی تا پیتر بروک» در توضیح تئاتر بی‌چیز گروتوفسکی می‌نویسد: «گروتوفسکی در آغاز کار این پرسش را برای خود پیش کشید: تئاتر چیست؟ او در کاوشش برای دادن پاسخی به این پرسش دریافت که تئاتر می‌تواند بدون گریم، لباس، دکور، حتی صحنه، نورپردازی و تاثیرات صوتی وجود داشته باشد، اما بدون رابطه بین تماشاگر و بازیگر نه. او این رابطه اساسی، این رویارویی بین دو گروه از مردم را تئاتر بی‌چیز نامید.» (ترجمه مصطفی اسلامیه/ انتشارات سروش)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.