|

نکاتی درباره نمایشگاه اخیر محمد اسکندری در گالری آران

گسست اتفاقی نیست

مریم امیرفرشی‌نژاد

«دشت بدون آهو» نام نمایشگاه اخیر محمد اسکندری در گالری آران بود. نوشته ابتدای نمایشگاه متنی پر از استعاره است که بدون توضیح اضافی مخاطب را به دیدن نمایشگاه دعوت می‌کند. نقاشی‌ها در اندازه‌های مختلف با تکنیک رنگ و روغن به دیوارهای نمایشگاه آویخته شده‌اند اما در آنها خبری از دشت و کفتار و آهو نیست، تابلو‌ها روایت مستقیم عناصر و سمبل‌های آشنایی هستند که در کنار هم با نوعی نگاه مشترک میان نقاش و مخاطب، مخاطب را در مقابل خود میخکوب می‌کنند؛ عناصری با تعاریف مشخص یا نامشخص که روی زمینه‌ای بدون مکان و زمان چسبیده‌اند و در فضایی سوررئالیستی مخاطب را در نوعی تعلیق، نه به رمزگشایی روایت‌ها بلکه به جست‌وجوی پاسخ پرسش‌های متعدد در ذهن فرامی‌خوانند. تعارض و کنتراست شدید فرم و محتوا در تابلو‌ها (مثلا در تابلوی همبازی که تصویر کودکی است روی دوچرخه و پشت سر او صف سربازان نظامی)، استفاده از تکنیک خاص در اجرا (آفریدن سطوح تخت سیاه یا کشیدگی رنگ)، ایجاد پاساژهای متنی در تصویر و گسترش بی‌پروایانه سطوح تیره، ابعاد بزرگ تابلوها و پرهیز از شلوغی نشانه‌ها و عناصر، آثار را اندکی از ابتلا به شعارزدگی دور کرده اما همین موضوع به آثار ویژگی شاعرانه و ادبی داده و بیش از حد آنها را درگیر روایتی تکراری کرده است. نقاش با ایجاد نوعی چیرگی در اثر و بر مخاطب، به نقد خشونت و تبعات آن پرداخته، که نمود آن در تابلوهای «مامان صدات می‌کنه، مونالیزا، همبازی، خاطره» و... کاملا مشهود است، البته میزان این اقبال در تابلو‌های با ابعاد کوچک‌تر به همان اندازه نیست. تاکید بر نحوه اجرا با محدودیت‌هایی که رنگ از نوع روغنی آن داراست، فقط نوعی رخ‌نمایی قدرت هنرمند در اجرا و ساماندهی تصویر است و این سوال را به ذهن متبادر می‌کند که آیا اجرای هنرمند است که در خدمت مفهوم است یا مفهوم است که در خدمت اجراست؟ به‌طور مثال در اجرا با استفاده از مدیوم‌های دیگری مثل چاپ آیا نمی‌شد کیفیتی مشابه را نتیجه گرفت؟ در زمانی کوتاه‌تر، با ایجاد مفهومی فانتزی‌تر و در ابعادی بسیار بزرگ‌تر، اما این انتخاب هنرمند است و دلیل آن علاقه بازار، هنرمند، گالری‌دار مخاطب یا هر چیز دیگری می‌تواند باشد. اساسا هدف نقاش در این آثار چیست؟ بازنمایی خلاقانه و دقیق عناصری از وقایع تاریخی که امروزه با آن زیادتر مواجهیم و ارجاع مستقیم سوژه‌ها و نقد تقابل آنها با یکدیگر در مقابل چشم‌سومی به نام مخاطب؟ یا صرفا استفاده از عناصری تکراری و کلیشه‌ای و خلق روایتی غمناک و احساساتی از وقایع تاثیرگذار با اجرایی قوی به امید تاثیر در مخاطب؟ هنرمند برای بازنمایی تفکر خود و انتقال آن به مخاطب باید یک جایی تصمیم بگیرد اما استفاده از ظرفیت‌های مختلف در رسانه و ایده است که او را متمایز کرده و ماندگار می‌کند، شیفتگی به هر کدام از این موارد می‌تواند هنرمند را منحرف کرده، وی را از دستیابی به زبان شخصی دور نگاه دارد و در نهایت توفیق نقاش برای ارتباط با مخاطب و قضاوت اصلی آثار بر‌عهده مخاطبان است که هر یک از پنجره‌ای متفاوت به اثر می‌نگرند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.