مدیریت انرژی و بنزین و سیر آن -3
محمد آقایی
اگر به تجربیات موجود در کشورهای مختلف جهان در مورد مدیریت مصرف بنگریم و به تجربیاتی که در دهه اخیر بهویژه در طول برنامهسوم و دو سال اول برنامهچهارم و قبل از شروع اجرای سهمیهبندی بنزین در مورد مصرف بیرویه انرژی و بنزین در کشور ما گذشت، دلسوزانه و منصفانه و عدالتخواهانه و با تکیه بر منافع ملی بنگریم، هیچ انسان منصفی نمیتواند تلخی تاثیر حذف ماده (5) قانون برنامهسوم در مجلس پنجم و حذف ماده (4) قانون برنامهچهارم و جایگزینی قانون موسوم به تثبیت نرخها در مجلس هفتم را در مصرف سرسامآور و بیرویه انرژی و بنزین در کشور نادیده بگیرد. شیرینی جلوگیری از رانتخواریای که به تحسین رسمی و تقدیر گسترده سازمان بازرسی کل کشور در مورد عملکرد ماده (71) قانون تنظیم روابط مالی، از دستاندرکاران اجرایی آن منجر شد، به ادامه این موضوع و تغییرات نسبی قیمتها در بحث چهارم در مورد هدفمندی یارانههای حاملهای انرژی خواهیم پرداخت.
ساخت و توسعه و اصلاحات پالایشگاهی
برای بازشدن و ارزیابی حقایق در این زمینه نیز به تاریخچه موضوع، نگاهی اجمالی میاندازیم. در سال 1358 ظرفیت پالایشگاههای کشور حدود 800هزار بشکه در روز و میزان تولید در هفت پالایشگاه در حال کار روزانه حدود 110میلیونلیتر در روز بود. در سال 1362، در زمان جنگ تحمیلی، کار طراحی پالایشگاه اراک در شرکت ملی نفت ایران آغاز و شروع کار اجرایی و طراحی تفضیلی آن دچار وقفه شد تا اینکه در سال 1367 تکمیل طراحی و عملیات اجرایی آن توسط شرکت پیمانکار خارجی مجددا آغاز و در سال 1371 با ظرفیت 150هزار بشکه در روز به بهرهبرداری رسید.
همچنین در سال 1368 کار طراحی و تدارکات پالایشگاه بندرعباس با کار مشترک پیمانکاران خارجی و داخلی آغاز و عملیات اجرایی آن نیز در سال 1371 آغاز شد که مرحله اول آن (با نیمی از ظرفیت تولید و حدود یکصدهزار بشکه در روز) در سال 1376 به بهرهبرداری رسید و بقیه مراحل شامل 16واحد از جمله دیگر واحدهای تقطیر و واحدهای بنزینسازی، آیزوماکس، تولید هیدروژن و ... بهتدریج ظرف سهسال به تولید رسید و نهایتا در سال 1379 و در شروع برنامهسوم توسعه در بهرهبرداری کامل قرار گرفت. همچنین از سال 1358 بهتدریج ظرفیت پالایشگاههای هفتگانه قبلی اصلاح و افزایش یافت، بهطوریکه در سال 1379 و در شروع برنامهسوم توسعه، میزان ظرفیت پالایشگاهها با احتساب ظرفیتهای جدید تا آن زمان، به میزان حدود هزارو600هزار بشکه در روز با تولید روزانه حدود 220میلیون لیتر فرآوردههای اصلی بالغ شد. همانطور که قبلا عنوان شد در قانون برنامهسوم توسعه، ساخت و توسعه پالایشگاه توسط بخش خصوصی درنظر گرفته شده بود و وزارت نفت ظرف سهسال اول برنامهسوم حدود 20 موافقت اصولی ساخت پالایشگاه توسط بخش خصوصی صادر کرد لیکن هیچکدام توسط بخش خصوصی به مرحله عمل نرسید
که یکی از دلایل بارز آن در کشور ما حذف ماده (5) لایحه برنامه توسعه و یارانهایماندن فرآوردههای تولیدی آنها بود البته یک دلیل عمده دیگر آن پایینبودن قیمت نفتخام در آن سالها بود که باعث میشد نرخ بازگشت سرمایهگذاری احداث پالایشگاه توسط بخش خصوصی را کم و حداکثر در حد سود سپردهگذاری بانکی قرار دهد و برای سرمایهگذاران بخش خصوصی صرف نداشت که در این کار سرمایهگذاری کنند؛ اتفاق مشابهی که در اکثر نقاط جهان افتاد و عملا هفت، هشت سال و تقریبا تا سال 1382 سرمایهگذاری قابل ملاحظهای در افزایش ظرفیت پالایشگاهی در نقاط مختلف جهان صورت نگرفت و در آن سالها افزایش ظرفیت و سرمایهگذاری احداث پالایشگاهی در دنیا به رکود درآمد.
همانطور که گفته شد بهدلیل قیمت پایین فرآوردهها و بنزین در سالهای برنامهسوم و مهیانبودن امکانات سرویسدهی مناسب وسایل حملونقل عمومی و مصرف بالای خودروهای تولیدی داخل کشور و سیل گسترده و خارج از برنامه ورود خودروهای جدید تولید داخلی به چرخه حملونقل و خارجنشدن خودروهای فرسوده از این چرخه، حتی با وجود شروع تدریجی گسترش استفاده از CNG بهجای بنزین، رشد وحشتناک و استثنایی مصرف فرآوردهها و بنزین در طول برنامهسوم و بعد از آن را شاهد بودیم، در همان سالهای اول برنامهسوم با هویداشدن رشد شدید مصرف، در استمرار فعالیتهای اصلاح ظرفیت و کیفیت تولید و عملیات پالایشگاههای موجود و در حد بودجههای محدود تخصیصی و مصوب داخلی از ناحیه شرکت ملی نفت ایران، این فعالیتها شتاب بیشتری گرفت که یکی از مهمترین ثمرات آن در همان سال اول برنامهسوم ظهور یافت و منجر به ارتقای کیفیت بنزین تولیدی عرضه داخلی و حذف آلاینده سرب از بنزین شد و عملا بهطور گسترده بنزین با دو اکتان متفاوت عرضه شده بود.
ادامه دارد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.