بازی «میدیم، نمیدیم» روسها برسر «اس300»
آرمان محمودیان
سامانه پدافند هوایی اس300 یکی از مرگبارترین و پیشرفتهترین پدافندهای هوایی جهان است، این سامانه قابلیت استفاده در تمامی ارتفاعات را دارد و قدرت پیگیری همزمان صد هدف در برد 195کیلومتر را دارد، اس300 میتواند در آن واحد 12هدف از صد هدف رهگیریشده را معدوم کند. اس300 قابلیت توانایی هدفگیری موشکهای بالستیک، پهپادها، اکثر هواپیماهای رادار گریز و اکثر جنگندههایدارای سطوح ارتفاع پرواز مختلف را دارد. تمامی این ویژگیها، اس300 را در زمره قویترین پدافندهای هوایی جهان و دومین سامانه قدرتمند روسی پس از «اس400 فاتح» قرارداده و باعث شده است که تجهیز یا عدم تجهیز کشورها به این سلاح استراتژیک بر معادلات بینالمللی و توازن قوا در مناطق مختلف جهان تاثیری جدی و ژرف بگذارد. از اینرو است که تمامی کشورهای نزدیک به روسیه همواره تمایل به خرید این سامانه داشتهاند، ایران و ونزوئلا پیشگامان درخواست برای خرید این سلاح بودند که تنها ونزوئلا از این عرصه کامیاب بیرون آمد و توانست اس300 را به فهرست اقلام نظامی خود اضافه کند. پس از این دو کشور، سوریه نیز در سال 2010 قراردادی با روسیه منعقد کرد که طی آن روسیه مکلف به تحویل
اس300 به همراه مشاوران روسی به سوریه شد. این قرارداد سرآغاز بحث و جدلهای مختلفی بین بازیگران منطقهای و قدرتهای جهانی شد، بحثهایی که به نظر میرسد روسها در این دو ماه اخیر با بازی «میدیم، نمیدیم»شان به آن شدت بخشیدند. البته نقش اسراییل نیز در این میان کمرنگ نیست، اسراییل با حملات گاه و بیگاه خود به حریم هوایی سوریه، متحدان سوریه را جهت تجهیز سوریه به سلاحهای پیشرفتهتر راسخ کرد. پس از حمله اسراییل به مرکز تحقیقاتی واقع در حومه دمشق، درگیری لفظی بر سر تحویل اس300 وارد فاز جدیدی شد، در 23 اردیبهشت بود که «پوتین» در گفتوگوی تلفنی با «نتانیاهو» به او در مورد تحویل اس300 به سوریه هشدار داد. در همان روزجریان شایعات پیرامون تحویل اس300 به سوریه از طریق مطبوعات روسی که از یک منبع نامعلوم نقل میشد، شروع شد. پس از این ماجرا، بشار اسد، رییسجمهور سوریه در مصاحبهای با «المنار» گفت که کشورش بخشی از این سامانه را دریافت کرده است. بلافاصله پس از این مصاحبه، روزنامه روسی «نزاویسیما گازتا» در 26 اردیبهشت ادعا کرد که چهار مجموعه اس300 در سوریه فعال شده است. با وجود بروز این شایعات، آمریکا واکنش رسمی خاموش
نشان داد، «جنیفر پساکی»، سخنگوی رسمی وزارت امور خارجه آمریکا در 28 اردیبهشت اعلام کرد که کشورش اطلاعی در مورد تحویل سامانههای دفاع ضد موشکی «اس300» روسیه به دولت سوریه ندارد. جان کری، وزیر خارجه آمریکا در راستای فشارهای دیپلماتیک بر روسیه در اوایل خردادماه، ضمن تاکید مجدد بر تعهد آمریکا بر حمایت از اسراییل، ادعا کرد، تحویل اس300 به سوریه باعث برهم خوردن معادلات منطقهای میشود. شاید همین واکنشهای آمریکا بود که باعث شد روسها بار دیگر در حمایت از متحدانشان شک کنند و روزنامه «ساندیتایمز» به نقل از یک مقام ارشد روسی اعلام کرد که روسیه فروش موشکهای پیشرفته ضد هوایی اس300 به سوریه را به دلیل نگرانی درخصوص آنکه «ممکن است این موشکها به دست افرادی که نباید، بیفتد و در حمله به هواپیماهای غیرنظامی در فرودگاه اصلی تلآویو استفاده شود»، لغو میکند. پس از آن، یکی دیگر از مقامات ارشد روسیه نیز در مصاحبه با روزنامه «نیویورکتایمز» گفت، با وجود بیانیههای رسمی منتشر شده، روسیه محموله موشکهای پیشرفته ضد هوایی اس300 را به سوریه ارسال نمیکند. همزمان با پخش این اخبار در هشتم خرداد «موشعه یعلون» وزیر جنگ اسراییل
تهدید کرد که اگر روسیه سامانه دفاع موشکی اس300 را در اختیار دمشق قرار دهد، اسراییل علیه سوریه اقدام خواهد کرد. این واکنش احساسی اسراییل، خشم مسکو را برانگیخت و باعث شد که سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه در یک عقبگرد اعلام کند روسیه در راستای ایجاد ثبات در منطقه، اس300 را به سوریه تحویل خواهد داد. سخنان ریابکوف واکنش غرب را برانگیخت و سبب شد که در دهم خرداد، وزیران خارجه آمریکا و آلمان هشدار دهند که ارسال موشکهای اس300 به سوریه زمان برگزاری کنفرانس ژنو2 را به تعویق میاندازد و بار دیگر از روسها خواستند به کمک تسلیحاتی به سوریه پایان دهد. پس از واکنش غرب، روزنامه «معاریو» اسراییل ادعا کرد که «پوتین» رییسجمهور روسیه در جریان یک مذاکره با «نتانیاهو» پیشنهاد داده است که اگر اسراییل یا نهاد دیگری این موشکها را خریداری کند یا گزینه جایگزینی پیشنهاد کند، میتواند مانع انتقال این تسلیحات شود. با فشار غرب، بار دیگر روسها مواضع خود را تخفیف بخشیدند و در چهاردهم خرداد پوتین با قدم برداشتن بر لبه میان دو طرف، در کنار تاکید بر قانونیبودن قرارداد تحویل اس300، اعلام کرد که دولتش همچنان اس300 را به سوریه
تحویل نداده است. اما پس از نشست گروه هشت در ایرلند شمالی و دیدار پوتین با دیوید کامرون، نخستوزیر انگلیس، تنشها بر سر اس300 بار دیگر شدت گرفت تا حدی که در بیستو هفتم خرداد، مشاور ارشد پوتین در واکنش به تصمیم غرب برای انتقال تسلیحات به مخالفان سوری، تهدید کرد درصورتیکه مسلحکردن مخالفان سوری عملی شود، روسیه علاوه بر موشکهای اس300، سیستم موشکی اس400 را که توانمندی فوقالعاده بالایی در هدف قراردادن موشکهای «پاتریوت» دارد، در اختیار سوریه قرار میدهد. پس از پوتین نیز لاوروف، وزیر خارجه روسیه در سیام خرداد طی مصاحبه با شبکه «روسیه24»، آخرین مقام رسمی تاکنون بوده است که با اتخاذ رویکردی مبهم و به سبک روسی اظهار کرد که کشورش به تمام قراردادها و تعهداتش احترام خواهد گذاشت. ظاهرا داستان اس-300 به این زودیها تمام نخواهد شد، زیرا که از دیدگاه غرب و اسراییل تحویل اس-300 به سوریه از یکسو معارضان سوری را ضعیف میکند و بزرگترین خطر پیش روی سوریه یعنی ایجاد منطقه پرواز ممنوع را از اهمیت میاندازد از سوی دیگر تجهیز ارتش سوریه به اس-300 بهطور جدی توازن قوا در ناحیه جولان را به سود نظام سوریه بر هم خواهد
زد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.