|

نگاهی به کتاب «اعلام در تاریخ طبری»

«تاریخ الرسل و الملوک» یا «تاریخ الامم والملوک» معروف به تاریخ طبری کتابی است که محمدبن‌جریر طبری تاریخ‌نگار و محقق مسلمان ایرانی در اواخر سده سوم پس از هجرت به زبان عربی تالیف کرده است. تاریخ طبری یکی از مشهور‌ترین، مهم‌ترین و ارزشمند‌ترین مجموعه‌های مفصل تاریخ عمومی اسلام و جهان به‌شمار می‌آید. طبری این کتاب را پس از پایان تفسیر قرآنش به رشته تحریر در آورده است. تاریخ طبری به گردآوری نقل قول‌ها پرداخته است، اما این شیوه نگارش بدون هیچ گزینش صحیحی صورت گرفته‌ است. تاریخ طبری در ۱۶جلد جمع‌آوری شده و مرجع عمده تاریخ ایران تا اول سده چهارم هجری است، همچنین این کتاب ماخذ عمده بسیاری از کسانی واقع شده ‌است که بعد از طبری به تالیف تاریخ اسلام اهتمام ورزیده‌اند. تاریخ طبری را ابوعلی بلعمی به فارسی ترجمه و تلخیص کرده‌ و چون از خود مطالب و تغییرات دیگری نیز افزوده ‌است، از این رو کتاب او نسبتا تالیفی نو به حساب می‌آید که به نام خود او و تحت عنوان تاریخ بلعمی شناخته می‌شود. تاریخ طبری یکی از اصلی‌ترین منابع در فرهنگ و تاریخ ایران باستان به‌ویژه دوره ساسانیان و قرون اولیه اسلامی است. کمتر محقق و تاریخ‌نگاری می‌تواند بدون مراجعه به این کتاب نسبت به یافته‌های تاریخی خود مطمئن باشد. در این کتاب نه‌تنها به مباحث تاریخی پرداخته شده، بلکه داده‌ها و اطلاعات ارزشمندی را در اختیار مردم‌شناسان و همچنین محققان تاریخ ادیان و البته جغرافیدانان قرار می‌دهد. از آنجایی که اغلب محققان نمی‌توانستند از مطالب مربوط به اطلاعات موردنظر خود در این کتاب مطمئن شوند از این‌رو به‌زعم بسیاری از تاریخدانان، تنها کاستی این کتاب، نبود فهرست اعلام بود. ناصر حریری برای تهیه فهرست اعلام تاریخ طبری، تمام ۱۶ﺟﻠﺪ «تاریخ طبری» را به‌طور ﮐﺎﻣﻞ مطالعه و بررسی کرده و اعلام آن را استخراج کرده تا محققان و علاقه‌مندان به این حوزه بتوانند به‌راحتی با مراجعه به این کتاب، مطالب مربوط به اعلام موردنظر خود را پیدا کنند. نویسنده این کتاب به حکم ضرورت، مسایلی از گذشته را در صفحاتی که شاید ظاهرا چندان ارتباطی هم به آن مساله ندارد، ذکر کرده است. حریری درباره انتشار کتاب «اعلام در تاریخ طبری» در گفت‌وگو با خبرگزاری ایسنا گفت: «این فهرست را من می‌توانستم به صورت‌های گوناگونی در اختیار خوانندگان بگذارم. فهرستی برای قبایل سرداران و پادشاهان و...، اما ترجیح دادم که همه اینها را به صورت اعلام در اختیار خواننده بگذارم با این اعتقاد که در این مرحله یافتن مسایل مورد نظر محققان یا خوانندگان کنجکاو آسان‌تر خواهد بود. امید است که در آینده یک چنان فهرستی با ضمایمی که لازمه چنین جریانی است، فراهم آید. امید من این است که خوانندگان نقایص کار را با من در میان بگذارند تا در چاپ‌های بعدی از آن استفاده شود.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.