|

روزگار سپری‌شده ساختمان‌های سالخورده

علی اعطا

مدت‌هاست ساختمان‌های 60، 70ساله زیادی در شهر می‌بینم که دلم نمی‌خواهد آنها را بکوبند و چیز جدیدی به جای آنها بسازند. هرچند آن ساختمان جدید، یک کار معماری فوق‌العاده باشد.
تهران، بخش‌های قدیمی‌ترش، هنوز از این دست ساختمان‌ها فراوان دارد. اسمشان را گذاشته‌ام «ساختمان‌های در انتظار ویرانی». سال‌ها پیش که دانشجوی معماری بودم یا بعد‌ها که تازه از دانشگاه بیرون آمده بودم، صرفا معماری ساختمان‌ها برایم مساله بود: حجم ساختمان چگونه است؟ تراس‌ها و پنجره‌ها و ورودی ساختمان چگونه است. حالا که چند سالی از آن ایام گذشته، این ساختمان‌ها برای من روایت دیگری دارند. نگاهشان می‌کنم. گاهی حتی اگر در حال رانندگی باشم، ترمز می‌کنم تا بهتر ببینم این ساختمان‌های در انتظار ویرانی را؛ و انگار چند نسل آدم‌هایی که اینجا آمده‌اند و رفته‌اند، جلوی چشم‌هایم روزگار می‌گذرانند. 50 سال پیش چه کسی اینجا زندگی می‌کرده؟ 30 سال پیش چطور؟ چه کسانی اینجا آمده‌اند و رفته‌اند؟ چند نفر متولد شده‌اند توی این ساختمانی که امروز در انتظار ویرانی است؟ اصلا سال‌هایی که بر ساختمان گذشته، در نظرم مثل طلق‌های شفافی است که روی هم قرار گرفته باشند، با نقشی بر هرکدام. نگاه که می‌کنی، حضور دارند همه. انگار همه این چند دهه گذشته، همه سال‌های حیات این ساختمان تا به امروز توی یک چشم‌انداز یکجا گرد آمده باشد. این چشم‌انداز، در عمق زمان ادامه پیدا می‌کند و محو می‌شود.
این ساختمان‌ها، ما را به گذشته شهرمان وصل می‌کند؛ این ساختمان‌هایی که امروز در انتظار ویرانی‌اند. ویران می‌شوند و چیزی از نو بنا می‌شود و این شهر ماست که با سرعت عجیبی پوست می‌اندازد و آنقدر پوست می‌اندازد و رنگ عوض می‌کند که گاه احساس می‌کنیم دیگر نمی‌شناسیمش. هستند شهرهایی که مردمانش به تغییر مدام چهره آنها رضایت نمی‌دهند. دوست ندارند شهرشان دایم پوست بیندازد. حتی اگر کسانی بخواهند، قانون چنین اجازه‌ای نمی‌دهد. یکی از آنها پاریس است. می‌گویند پاریس شهری قرن‌نوزدهمی است. گفته‌اند پاریس، رویایی قرن‌نوزدهمی است که باید از آن بیدار شد. اما پاریسی‌ها، در مکان‌های دیگری از این رویای قرن‌نوزدهمی‌شان بیدار می‌شوند. آنها در محله‌های تازه، ساختمان‌هایی می‌سازند متناسب با زندگی کلانشهری امروز؛ اما پیوند خود را با آنچه از گذشته برجا مانده حفظ می‌کنند. امروزی‌شدن مدام آنها، به‌معنای تخریب آثار برجا مانده از دیروز نیست. در شهرهای ما ملغمه پیچیده‌ای از عوامل متعدد، تخریب آثار باقی مانده از گذشته نزدیک را شدت می‌بخشد. ایام می‌گذرند و شهرهای ما با گذشت هر یکی، دو دهه، پوست می‌اندازند و چیز دیگری می‌شوند و ما آدم‌ها و شهر، با هم غریبه‌تر می‌شویم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.