|

ایران «متحد صلح» غرب در خاورمیانه

شارل میلون . فرنگیس بیات

اروپا و آمریکا فرصت دارند تا مذاکرات سازنده‌ای را با ایران به‌عنوان «متحد صلح» در خاورمیانه به موازات به قدرت رسیدن رییس‌جمهوری جدید این کشور آغاز کنند. باوجود اعمال مجموعه‌ای از تحریم‌ها، نفوذ منطقه‌ای ایران، برخلاف انتظار نه‌تنها کم نشده که گسترش هم پیدا کرده است. امروز شاید زمان آن رسیده است که ایران را به‌عنوان کشوری باثبات در منطقه بی‌ثبات خاورمیانه مورد توجه قرار دهیم و از این کشور به‌عنوان برقرارکننده نوعی نظم در منطقه استفاده کنیم. اروپا و آمریکا این فرصت را دارند که با به‌قدرت‌رسیدن رییس‌جمهوری جدید میانه‌رو، ایران را به‌عنوان «متحد صلح» در خاورمیانه مورد توجه قرار دهند. دکتر روحانی فرد مناسبی برای ازسرگیری گفت‌وگوها با دنیای غرب است. دکتر روحانی در سوم آگوست پیشرو
به عنوان یازدهمین رییس‌جمهوری ایران سوگند یاد خواهد کرد. رییس‌جمهوریT مهر انتخابات شگفتی‌آفرین 14 ژوئن را به‌همراه دارد. دکتر روحانی را باید به‌عنوان سیاستمداری مداراجو- از افراد میانه‌رو در میان محافظه‌کاران که تعلقات نزدیکی با روحانیون دارند و همچنین اصلاح‌طلبان نزدیک به محمد خاتمی - شناخت.
تنش‌زدایی
روحانی در سال‌های اولیه مذاکرات هسته‌ای مسوول ارشد پرونده بوده است: مذاکره‌کننده‌ای به‌دنبال تنش‌زدایی. این واقعیت که روحانی برنده دور اول انتخابات بوده است، سطح بالایی از مشروعیت را در چشم مردم و مقامات برای او فراهم کرده است. این مشروعیت به او اجازه می‌دهد که قدرت مانور برای عادی‌سازی روابط ایران با بقیه جهان را داشته باشد.ایران انزوای طولانی‌مدتی را در کنار انزوای اقتصادی و تحریم‌های مالی از سوی اروپا و ایالات متحده آمریکا تحمل کرده است. این تحریم‌ها در سال‌های اخیر موجب رشد فزاینده تورم، سقوط ارزش پول ملی و گسترش بیکاری شده است. با این وجود نفوذ منطقه‌ای کشور نه‌تنها کم نشده است که گسترش هم پیدا کرده است. سرنگونی صدام در سال 2003 موجب قدرت گرفتن شیعیان عراق شده است؛ گروه‌هایی که بسیاری از آنان به ایران تعلق‌خاطر دارند. در سوریه نیز زمین بازی همچنان در دست دولت بشار اسد است که به ایران به‌عنوان چیزی بیش از یک متحد احتیاج دارد.
جنبش مقاومت لبنان «حزب‌الله» که در سوریه نیز به‌عنوان تشکلی سیاسی و مذهبی حضور دارد گواه دیگری از کیاست ایرانی‌هاست.
محور بی‌ثبات
این یک واقعیت است که غرب و به‌ویژه فرانسه خصوصا در دوره نیکولا سارکوزی، به‌دنبال بستن عقد اخوت به‌ویژه با اتحادیه امیرنشین‌های سنی نفتی بوده است که فقدان احترام به حقوق بشر آنها همیشه از چشم نقاد ما پنهان مانده است. وضعیت عربستان‌سعودی به‌خوبی روشن است؛ برخورد سعودی‌ها با زنان، خارجی‌ها و اقلیت‌ها نیاز به توضیح ندارد. در روزهای پرحادثه بهارعربی سال 2011، سرکوب اعتراض‌های جمعیت اکثریت شیعی امیرنشین بحرین توجه چندانی از سوی جامعه بین‌الملل نگرفت. قطر، که منافع متعددی در اروپا و به‌ویژه در فرانسه دنبال می‌کند با هوشیاری بر منازعه مصر و لیبی تمرکز کرد. دو کشوری که هژمونی محلی این کشور را محدود کرده بودند. قطر اقدام به تسلیح جنگجویان سلفی داوطلب در لیبی کرد. گروه‌هایی که باید آنها را مسوول گسترش ترور و ناامنی در لیبی و منطقه ساحل مدیترانه بدانیم.
مسابقه خاورمیانه
شاید امروز نوبت دیپلمات‌های اروپایی است که دریابند اتحاد با [حکومت‌های سنی] بیش ازآنکه خیر دربرداشته باشد، شر می‌رساند؛ و اینکه امیرنشین‌های نفتی منبع ناامنی برای جهان اسلام، جهان عرب و سرزمین آفریقا هستند. به‌علاوه باید توجه کنیم که کدام استراتژی برای فرانسه، اروپا و ایالات متحده آمریکا برای برقراری رابطه با ایران بهتر است. کدام راه برای رسیدن به مذاکرات عمیق با رییس‌جمهوری جدید ایران دکتر روحانی بهتر خواهد بود و البته شناسایی راه میانه‌ای که به کنارگذاشتن تندروی مذهبی و تخاصم بینجامد. فرانسه در سال 2004 چهارمین شریک تجاری ایران بوده است و این جایگاه از شروع دور مختلف تحریم‌ها به رده پانزدهم تنزل پیدا کرده است. صادرات فرانسه به ایران به شدت نزول پیدا کرده است و با کاهش 70 درصدی از دومیلیارد به 800میلیون یورو تنزل پیدا کرده است. ریاست‌جمهوری پنج ساله نیکولا سارکوزی را باید یکی از بدترین دوران در روابط دو کشور ارزیابی کرد.
ایران و آمریکا
به این دلیل همانند سایر دولت‌ها مثل ایالات متحده که همچنان به‌عنوان تعیین‌کننده استاندارد انزوای دیپلماتیک ایران عمل می‌کند، به هیچ‌وجه منافع اقتصادی خود را در ایران رها نکرده است و همچنان آنها را پیگیری می‌کند. برخلاف قانون 1996 داماتو که تجارت نفت با ایران را به شدت محدود کرد، شیطان بزرگ هیچ تردیدی در پیگیری تجارت با ایرانی‌ها ندارد. این مبادلات تجاری از ایران کشور باثباتی می‌سازد که بیشتر به نوعی خودفرمانی تمایل دارد و حتی همین ویژگی نیز قابل بحث و گفت‌وگوی منطقی است. در لوموند در مقاله‌ای می‌خواندم که متخصصی فرانسوی تاکید کرده است که، آمریکایی‌ها کامپیوترهای اپل،آی فون و کوکا کولا را می‌فروشند، اما اگر بخواهیم به این حجم فروش عدد بدهیم، از آنجایی که توافقی زیرمیزی است، دشوار است. صادرات این آمریکایی‌ها به ایران در طول دو سال گذشته 50 درصد رشد داشته و این در حالی است که طبق سخنان‌ علی آهنی سفیر ایران در فرانسه صادرات اروپایی‌ها به نیم کاهش پیدا کرده است. شرکت‌های عمده فرانسوی مشغول به کار در ایران، مثل «دنونف کرفور» و «رنو» مجبور بوده‌اند از طریق فرانشیز از طریق شرکت‌های واسطه‌ای یا ترتیبات پیچیده در لبنان یا روسیه عمل کنند. در یک مورد دیگر «پژو» که اخیرا با غول آمریکایی «جنرال موتورز» شریک شده است مجبور به ترک ایران شد تا محدودیتی در گسترش روابط با دوستان آمریکایی پیدا نکند. آلمان برخلاف لحن شعاری سیاست‌هایش و برخلاف فرانسه صادرات به ایران در سال‌های گذشته را گسترش داده، آلمان بزرگ‌ترین شریک تجاری- اروپایی ایران و دومین شریک بزرگ ایران بعد از امارات است.
برقراری نظم
ایران هم همانند ملل بزرگ اروپایی ملتی قدیمی در قاره‌ای کهن است. صرف نظر از اینکه به چه چیزهایی معمولا متهم می‌شود، مارک دولت شیعی ایران بسیار نرم‌تر از رفتار اسلام سنی وهابی عربستان نسبت به اقلیت‌ها، زنان و خارجی‌هاست. اسلام شیعی دارای مزیت‌های بیشتر و قابل توجهی برای ذهن‌های دکارتی غربی‌هاست. کوتاه اینکه، این فضا ایران را تبدیل به کشور باثبات و خودفرمانی می‌کند که مذاکره با آن به طریق مسالمت‌آمیز ممکن است. اگر بخواهیم ازجنبه سیاست‌های واقع‌گرایانه نگاه کنیم، اتحاد با ایران به فرانسه و اروپا اجازه می‌دهد تا نفوذ رو به گسترش دولت‌های حاشیه خلیج‌فارس را مورد بازنگری قرار دهد و دست به احیای شکلی از نظم در میان بی‌ثباتی‌های خاورمیانه زند. با مصری که غرق در آشوب است و ترکیه که به نظر می‌رسد در آستانه آشوب است، نیاز به متحدی قابل اعتماد، باثبات و قوی بدیهی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.