|

سلام آقای مجابی عزیز!

سید‌علی صالحی

همان دهه دور از هر اینجا که باورش حالا سخت است. (نمی‌دانم چرا سخت است.) سخت بوده یعنی، ولی می‌دانم که دهه دردها باید حتما سخت باشد مثل خود سخت. اصلا من این چیزها را می‌نویسم امروز که جوان‌ترهای خیلی جوان‌تر، هی به مرور، مرور کنند، ببینند عبور از سختی‌ها ساده است، البته اگر سرسخت شده باشی. نیت دیگرم فقط ذکر است، ذکر حضور دوست، یعنی در این دنیای بزرگ به‌قدر کف دست، کوه که هیچ، سیاره هم به سیاره می‌رسد بعد از مدتی- آن‌وقت می‌خواهی دو شاعر- هی همین‌طور بی‌خبر؟! باورش سخت است، اما همان دهه 50، نیمه‌اول آن، به گمانم «صفحه و صدای فرهاد بزرگ، ‌فرهاد مهراد و اسفندیار شریف و شهیار نابغه» تازه درآمده بود. من آن ایام بیشتر مجله‌خوان بودم و کتاب، و کمتر روزنامه. فقط تیترهای خوانای کیهان و اطلاعات را بَرِ چشمی، چمانی و چه و چه... اما ملکوت هم باورش نمی‌شد که «من نوجوان آن سال‌های وحشتناک» یک روزی با دکتر جواد مجابی... «هم پرونده» شوم بر سر کاروبار کانون نویسندگان. یک روز او احضار می‌شد و یک روز من، و من از پرسش‌ها می‌فهمیدم دکتر چقدر باهوش است. داشتم داستان دهه 50 را می‌گفتم. برای خودم که بعدا بسا نوشته شود، که شد و یک روز همین‌طوری آقای قنبری (صاحب دکه روزنامه‌فروشی- در مسجدسلیمان) گفت بمان بالای سر دکه، من بروم ناهار! دوست بودیم و چه آدم شریفی. از آن‌وقت که دکه نوشابه تگری داشت،‌ به من اعتماد می‌کرد. ماندم و آن ظهر کافرکش مردادی، کو خریدار کاغذنوشته‌ها. روزنامه اطلاعات را برداشتم خود را باد بزنم و آن نیم سایه «دوزخ»‌مآب، یک‌باره اوراق میانی آن رها شد به هوا، جورشان کردم کنار هم،‌ ولی... چشمم افتاد به صفحه شعر! یعنی روزنامه‌ها هم شعر...!؟ ... دارند؟! چه جالب! خدایا سه‌شنبه بود یا پنجشنبه؟! روز بی‌روز، همین هنوز را خوش است. گرما گریخت به وقت رؤیت شعر. گفتم یک فالی بزنم! تیر باشد اما گنجشک بی‌گناه نباشد. می‌فرستم یکی دو شعر، ببینم چه می‌شود! آن‌وقت‌ها حافظه محشر بود، از مسجدسلیمان تا اهواز، زیر پوست صدای اگزوز پاره مینی‌بوس، کلی از شاهنامه را از بر می‌خواندم. دیدم کتابفروشی جناب کریمی بَرِ دست چپ نه، راست من است. قلم و کاغذ و پاکتی دوریال. دو شعر را بازنوشتم، بی‌خطی از مقدمه مثلا که من کجا و تهران کجا و این هم ارمغان جنوب، و تمبر هم دوریال بود. صندوق‌پستی همان روبه‌رو بود. واقعا نمی‌دانستم دکتر مسوول صفحات هنر و اندیشه و ادب روزنامه اطلاعات است. اصلا او را نمی‌شناختم. از او خوانده بودم فقط، و فقط می‌دانستم این تکلمات به دستش می‌رسد، یعنی نوشتم: «لطفا برسد به دست مسوول صفحه شعر»! در آن ظهر برهوت، هوا هم عرق می‌کرد: نامه را انداختم به دهان صندوق‌پستی، بعد به هیچ‌کدام از شاعران شهر هم نگفتم که من برای روزنامه اطلاعات شعر فرستاده‌ام. می‌ترسیدم نامه نرسد. نامه برسد، به دست مسوولش نرسد. نامه برسد، اصلا شعرها پسند نیاید! مگر ممکن است؟! شعر من پسند نیاید؟! من خیلی شاعرم! اینها که محشره ماه! عجب اعتماد‌به‌نفس کولاکی تا همین الان! هرکسی یک پیاله از آب این شهر را سر کشیده، باور می‌کند فیلسوف مطلق و فرمانروای جهان است. شاید از آفتاب بی‌رحم آن باشد. البته اینها نیست. تا یاد دارم دیر تصمیم بزرگ می‌گرفته‌ام، و اگر بگیرم، بهای آن مهم نیست. این پایمردی را از خصایل مادرم دارم که مصر و پر اعتماد و قدرت‌مدار بود. رفت و رسید نامه از M.i.s تا تهران بین پنج روز تا یک هفته بود، حیرتا روزنامه اطلاعات شعرهای مرا چاپ کرد. برای کل شهر 30روزنامه یعنی 30نسخه می‌آمد، همان دقیقه‌های اول تمام شد، چون آن پسین قشنگ، خیلی‌ها جمع بودیم دور دکه روزنامه. خلاص! چندین سال بعد، بعد از انقلاب متوجه شدم که دکتر مجابی آن شعرها را پسند آورده به قول خودش عالی! و چه همتی و تا این روزگار که هنوز آموزگار من است این دکتر سیدجواد مجابی، متعادل‌ترین و عادل‌ترین روشنفکر معاصر ما. خب یک‌بار هم پشت‌سر یک نفر یک حرفی بزن دکتر! هیچ، بزرگ است و اصل برای او «رعایت انسان». نرم‌خو، خرسند، کم‌نظیر، و به شدت باسواد از هرسو که بگویی و از هر جانبی که بخوانی. تفاوت عقیدتی را اگر نادیده بگیرم، جواد برای من مثل احسان طبری است، که او نیز بزرگ و باسواد بود. من آن دهه دور هزار سال پیش از این، چه می‌دانستم یک روزی می‌آیم و دوست می‌شوم و برادر... با این شریف حواس‌جمع. بعد چقدر سریع گذشت و کند و سخت و راحت... این روزگار عجیب. دهه اول انقلاب، مثل 10قرنی بود که در 10 ثانیه گذشت. از همان کانون سال 1358 خورشیدی تا جمع‌های جلیل بسیاری، این‌سو و آن‌سو، باری دورتر، دکتر را می‌دیدم. و هی ورقی که می‌رفت به سر انگشت گذار، ما بیشتر با هم دوست می‌شدیم. محمد مختاری که در دانشکده، استاد و مدرس ما - اسطوره‌شناسی - بود، یک روز گفت: بیا دنیای سخن، مجله را می‌گفت. و آنجا باز هم گپ و گفت و میهمانی‌ها و برادری‌ها و پیوندها و... تا به ایام احیای کانون دوره سوم حیات قلم مستقل. یکی، دو بار مختاری پیش از سفر به اروپا، آمد و یک چای و سیگار و صحبتی، و گفت: - چه جای خوبی است اینجا برای شعر و تفکر و... و صحبت مجابی شد، و صحبت نشست معروف به سه‌شنبه‌ها، و من گوشه گرفته بودم از هول روزگار و اندوه و اضطراب و باز فاصله افتاد، رفت تا روزی که دکتر زنگ زد: بیا...! رفتم، اولین نشست عمومی کانون بود، علنی نبود. خانه گوران شریف. دکتر و من و گویا گلشیری، کنار هم، یک ردیف نشسته بودیم. گلشیری مهربان، با بغض و کوتاه سخن گفت و من همه این سال‌ها، همراه دکتر بوده‌ام، و اوایل دهه 80، باز مجمع عمومی بود. من به خواست سیمین بهبهانی بزرگ نامزد دبیری شدم، همراه و همگرا با دکتر جواد مجابی. یکی، دو دوست، دلسوزانه گفتند (سرپوشیده): رای نمی‌آوری، سید عقب بنشین! دکتر مجابی با تحکمی برادرانه گفت: رای می‌آوری، محکم باش مثل همیشه! و شگفتا.... 97 رای از 120نفر حاضر در مجمع و چقدر سخت بود آن روزگار پرکشمکش اما این دوست، این فرزانه پخته‌ و کاردان، همواره به موسم سختی‌ها با ما بوده است. همه این سال ها به هر بهانه پیوندهای درونی و وحدت انسانی میان همه ما را حفظ کرده است. درسی که همه ما از سیمین شریف، بهبهانی بی‌نظیر آموخته‌ایم. ما (من ومجابی) یاد گرفته بودیم می‌توانیم درباره خود بسیار بگوییم برای پرسشگر، اما درباره دیگران، لال مطلق! و همین‌طور هم بود، زیرا ما چیزی از دیگران نمی‌دانستیم. ما هردو از هر نوع پنهان‌کاری و مخفی‌نمایی از نوع دهه 40 و 50 آن پرهیز می‌کردیم. هرچه داشته و داریم شفاف است. ما نویسنده‌ایم، نه کلمه‌ای بیش و نه کلمه‌ای کم! و این دوستی روشن میان ما ادامه دارد، و من نباید فراموش کنم که جواب مجابی یکی از نخستین معرفان و حامیان من و شعر من به جامعه فرهنگی ایران بوده است. او، بهبهانی، اخوان و منوچهر آتشی.... یاد گرفته‌ام قدردان دوستانم باشم، هر او که سر سوزنی... هوای مرا داشته است... تا ابد مدیون ایشانم بی‌هیچ تعارفی. دکتر جواد مجابی یکی از روشن‌ترین چهره‌های مستقل جهان کلمه است... که از او بسیار آموخته‌ام. من آن سال‌های دور، به‌دلیل دشواری‌های زندگی، خشن و بی‌گذشت بار آمده بودم، اما با تمرین و توسل به خرد و نگاه‌کردن به رفتار و گفتار و حیات روشنفکرانی مثل دکتر مجابی، به آرامش رسیدم. یکبار در کانون، نویسنده‌ای با تلخ‌ترین کلمات و رفتاری بی‌مهابا دکترمجابی را آزرده‌خاطر کرد، من به خودم گفتم اگر تو جای دکتر بودی، چه می‌کردی!؟ یقینا آن طرف، همان لحظه، سیلی محکمی را نوش جان می‌کرد. پاسخ توهین... غیر از این است!؟ دیدم واویلا من هنوز لرم، لر خالص زاگرس! این چه روحیه بی‌رحمی است! حرف زده با حرف جواب بدهید! لااقل پایاپای!... اما دکتر بزرگ ما فقط نگاه کرد این صبوری... عجب حکمتی دارد. و حیرت اینجاست، در پایان جلسه، دکتر با آن مدعی، چنان نرم و مودب خداحافظی کرد که این صحنه تا ابد در ذهن و جان من تکرار می‌شود: پاسخ نفرت، واقعا عشق است!؟ همین است که مجابی به‌شدت محبوب و منحصربه‌فرد است. اخلاقی دارد این مرد بزرگ این دوست، این آموزگار همیشه شادمان شیک پوش! روزنامه، صفحه شعر، همان ظهر ریگ‌تاب MIS ، نیمه نخست دهه 50. هیچ و هرگز فکرش را هم نمی‌کردم یک روزی برسد... این صاحب حوصله را از نزدیک ببینم، و بعد حرف بزنیم در باب همین روزگاران. بعد از بیماری‌های کوه‌شکن این سه‌ساله اخیر، دور شدم از دنیا، حتی دستم به تلفن نمی‌رود، تا آنجا که مادر همه ما، سیمین‌ماه زنگ زد و گلایه کرد:‌«تو همسن علی منی، تو علی منی، ‌پاشو از بستر بیماری! نباید زمین‌گیر بشوی!...» و هفته پیش نیز دکتر زنگ زد: «آقا معلوم هست کجایی!؟ پیدات نیست صالحی، الان بهتری به این درشت‌ناکی‌های روزگار!؟» ... نمی‌دانم آیا می‌رسد روزی که باز مثل گذشته بتوانم همه لحظات این زندگی را تصرف کنم!؟ بی‌دوست زیستن چقدر سخت است در این - به قول دکتر - درشت‌ناکی روزگار!» این کم دیده‌شدن‌ها البته یک حسنی هم دارد. دیگر از آن مزاحمت‌های گذشته چندان خبری نیست! سلام، سلام آقای مجابی عزیز!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.