|

ویژگی‌های برجسته «محمدحسن گنجی» از نگاه «مصطفی معین»

صداقت، فروتنی علمی و مشورت‌پذیری

محسن خواجوی

در طول زندگی دکتر «محمدحسن گنجی» بارها از او تقدیر کردند، مثل اهدای جایزه ویژه دانشمند برگزیده سال 2001 جهان در حوزه هواشناسی، تجلیل از وی در سال 1383 در مراسم چهره‌های ماندگار و تاسیس بنیاد علمی و فرهنگی پروفسور «گنجی» در سال 1387. همچنین جشن یکصدمین سالروز تولد دکتر «گنجی» در 1390 در دانشگاه تهران و کیش برگزار شد. در سال 1380 نیز وزارت علوم از دکتر «محمدحسن گنجی» تجلیل کرد و تندیس او با حضور دکتر «مصطفی معین» (وزیر علوم وقت) در پارک دانشوران کیش نصب شد. به مناسبت اولین سالگرد درگذشت دکتر «گنجی» با دکتر «معین» گفت‌وگو کردیم تا درباره ویژگی‌های شخصیتی و علمی دکتر «گنجی» برایمان بگوید. ‌ ‌ ‌ ‌ چه خاطراتی از دکتر دارید؟ آشنایی‌ام با آقای دکتر «گنجی» از دوره دوم مسوولیتم در وزارت فرهنگ و آموزش‌عالی در دولت اصلاحات آغاز شد و بیشتر بر پایه آگاهی از سوابق ارزنده علمی و شهرتی بود که این استاد فقید در زمینه علوم جغرافیا، هواشناسی و زبان و ادب فارسی داشتند. با شناختی هم که از بیرجند و مردم با فرهنگ و بزرگان فرهیخته آن داشتم، در دوره‌های مختلف وزارتم در سال‌های 72-1368 و 82-1376 نسبت به توسعه آموزش‌عالی در آن منطقه توجه ویژه‌ای به عمل آمده است. تقویت و گسترش مرکز آموزش‌عالی بیرجند به مجتمع آموزش عالی و بعد به مجتمع دانشگاهی و سپس دانشگاه بیرجند در آن دوران صورت گرفت و واحد دانشگاهی پیام نور هم در آن زمان در مشهد تاسیس شد. آشنایی و ارتباط با چهره‌های برجسته دیگری از بیرجند مانند مرحوم استاد «سیدغلامرضا سعیدی» و داماد ایشان، مرحوم استاد دکتر «سیدجعفر شهیدی» و استاد دکتر «شکوهی» را نیز از دیگر توفیقات خود می‌دانم. ‌ از برنامه بزرگداشت دکتر «گنجی» در کیش برایمان بگویید. یکی از سیاست‌های آموزشی در دوره اول وزارت، گسترش آموزش‌عالی در مناطق آزاد جنوب با تاسیس شعبه‌های دانشگاه‌های بزرگ مانند شیراز و صنعتی‌شریف و نیز پیام نور در جزایر کیش و قشم بود. این سیاست به منظور کمک به دسترسی بیشتر فرزندان ایرانیان مهاجر در امیرنشین‌های جنوب خلیج‌فارس به دانشگاه‌های کشور و نیز جذب دانشجویان غیرایرانی از کشورهای منطقه بود. بنابراین وقتی مسوولان مناطق آزاد برای واگذاری زمین، ساختمان و تسهیلات مربوط به آن اعلام آمادگی کردند، از این فرصت بهره‌گیری شد. در ارتباط با این جهت‌گیری آموزشی، برنامه‌هایی نیز برای تقویت زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی توسعه آموزش‌عالی در این مناطق به اجرا درآمد. از جمله این برنامه‌ها، ایجاد «بوستان دانشوران» در کیش بود که با نصب تندیس 15نفر از چهره‌های شاخص علمی معاصر و شخصیت‌های تاریخی برجسته مانند «امیرکبیر»، دکتر «تقی فاطمی»، دکتر «محمد قریب» و دکتر «محمدحسن گنجی» که نقش موثری در بنیانگذاری و گسترش آموزش‌عالی نوین ایران داشته‌اند، همراه با شرح مختصری از زندگینامه علمی آنان در یک فضای طبیعی زیبا طراحی شد و به اجرا درآمد. «بوستان دانشوران» طی مراسمی در زمستان سال 1379 با دعوت سازمان مدیریت منطقه آزاد کیش و با حضور وزیر فرهنگ و آموزش عالی رسما افتتاح شد. خاطرات دلنشین گفت‌وگو و دیدار با برخی از دانشمندان حاضر در مراسم از جمله آقای دکتر «گنجی» از آن زمان در ذهنم به یادگار مانده است. ‌ آیا با الگوسازی چهره‌های علمی - فرهنگی برای جوانان موافقید؟ اگر جواب مثبت است، راه‌های این الگوسازی چیست؟ پاسخ مشخص است، موثرترین راه اصلاح فرهنگ یک جامعه، ارایه الگوهای جذاب و راستین فکری، رفتاری، علمی و اخلاقی به نسل جوان و رو به آینده است. ایجاد بوستان‌های دانشمندان در رشته‌های گوناگون علوم و فناوری یکی از راه‌های این الگوسازی است. انتخاب و معرفی سالانه استادان، دانشجویان و پژوهشگران نمونه و مدیریت‌های موفق در توسعه علم و فناوری به جامعه و نسل‌های جدید، تجلیل شایسته و تامین مادی و رفاهی آنان از دیگر برنامه‌هاست که در دوران مسوولیت در آموزش‌عالی به آن اهتمام می‌شد. یکی از طرح‌های اجرایی دیگر ما در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بررسی و مطالعه و انتخاب دانشمندان و بزرگان علمی هرمنطقه جغرافیایی ایران و معرفی و نصب تندیس آنان در محل ورودی دانشگاه مادر در آن منطقه بود. این طرح، با همفکری و مشارکت استادان تاریخ علم و فرهنگ و کارشناسان و هنرمندان سازمان میراث‌فرهنگی به اجرا گذاشته شد که از آن میان می‌توانم نصب تندیس «ابن‌سینا» به‌عنوان بزرگ‌ترین دانشمند دوره فرهنگ و تمدن ایرانی و اسلامی و حکیم «فردوسی» به‌عنوان شاعر حماسه‌سرای ملی ایران در دانشگاه‌های بوعلی همدان و فردوسی مشهد را نام ببرم. ‌ دکتر «گنجی» علاوه بر حوزه‌های علمی و پژوهشی، در حوزه مدیریت اجرایی نیز موفق بود. او چه خصوصیاتی داشت که در اجرای اندیشه‌هایش موفق بود؟ به ‌نظرم عشق به آموزش، پژوهش و رشته تخصصی، تعهد و مسوولیت‌پذیری اجتماعی، جدیت و پشتکار در مسوولیت‌های پذیرفته‌شده و علاقه‌مندی به زادبوم، وطن و جوانان و دانشجویان، بیشترین نقش و تاثیر را در موفقیت، کارایی و اثربخشی یک مدیر اجرایی در عرصه‌های دانشگاهی و فرهنگی دارد. ‌ چرا دکتر «گنجی» تا این حد متمایز بود؟ علاوه بر ویژگی‌های فوق، صداقت، فروتنی علمی، مشورت‌پذیری و جلب مشارکت دیگران در امور علمی و مسوولیت‌های اجرایی نیز موثر بوده است. ‌ چه کنیم که از چنین چهره‌هایی در جامعه‌مان بیشتر بهره بگیریم؟ قدرشناسی بر پایه شایستگی علمی، اخلاقی و اجتماعی دانشمندان و فرهیختگان در زمان حیات ایشان، قراردادن سیاست و ایدئولوژی در خدمت دانش و دانشمند و نه برعکس، بسیار اهمیت دارد. همچنین ارزش‌گذاری فعالیت عالمان و متخصصان و رشته‌ها و تخصص‌های علمی، متناسب با اثربخشی اجتماعی آنها نیز جهت‌دهنده خواهد بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.