|

توسعه صادرات، الزام‌ها و صلح

محمدرضا بهرامن . رییس کمیسیون معادن اتاق ایران

جنگ‌جهانی دوم که تمام شد، کشورهای پیروز به‌ویژه ایالات‌متحده‌آمریکا به‌عنوان رهبر کشورهای آزاد و اتحاد جماهیر شوروی به‌مثابه پرچمدار جامعه‌های طرفدار اقتصاد متمرکز، نبرد در عرصه‌های گوناگون را آغاز کردند. یکی از مراکزی که به محل اصلی نبرد اندیشه‌های توسعه اقتصادی تبدیل شد، سازمان‌ملل‌متحد و کارشناسان فعال این سازمان بود. در سال‌هایی که توسعه اقتصادی آرزو شده بود، رائول پربیش، اقتصاددان آرژانتینی و همفکرانش توانستند استراتژی جایگزینی واردات را به‌عنوان استراتژی برتر به رهبران کشورهای در حال توسعه معرفی کنند. بر اساس این استراتژی، کشورهای در حال توسعه باید به‌جای واردات کالاهای صنعتی از کشورهای توسعه‌یافته، سرمایه‌گذاری و احداث کارخانه برای تولید آن کالاها را در دستور کار قرار دهند. این استراتژی در برخی از کشورها از جمله ایران پذیرفته شد. احداث کارخانه‌های متعدد در نیمه دوم دهه 1340 و 1350 با استناد به استراتژی توسعه از مسیر جایگزینی واردات انجام شد. این راهبرد اما آسیب‌هایی به‌همراه داشت که آرام‌آرام خود را نشان می‌داد. یکی از این آسیب‌ها نیاز به حمایت‌های گسترده دولت از کارخانه‌های نوپا بود که به دلیل فقدان توانایی در رقابت با کالاهای مشابه احتمال تعطیلی آنها هر روز افزایش می‌یافت و واحدهای صنعتی به سخاوت دولت معتاد شدند. این سیاست البته در کره‌جنوبی، برزیل و مکزیک نیز به کار گرفته شد، اما کره‌جنوبی زودتر و سایر کشورها کمی دیرتر از آن دست کشیده و توسعه صادرات را استراتژی توسعه خود قرار دادند. دقت در تجربه جهانی و ایران نشان می‌دهد که تقویت استراتژی توسعه صادرات در مقطع فعلی یک ضرورت تمام‌عیار است. پرسش این است که برای رسیدن به توسعه صادرات به‌مثابه استراتژی چه الزام‌هایی وجود دارد. برخی الزام‌های حرکت پرشتاب در این مسیر از جنس سیاست خارجی است که امیدواریم مسوولان ارشد این تحول را در کانون توجه قرار دهند. اما برخی الزام‌های دیگر از جنس اقتصاد است که شناخت مزیت‌های صادراتی فعلی و ساختن مزیت‌های تازه در زمره این الزام‌ها قرار دارند. توسعه صادرات در دولت آتی باید با بررسی‌های کارشناسانه دقیق و بهنگام در شرایط جهش قرار گیرد. اتکا به بازار داخلی و دور ماندن از شرایط رقابت‌های جهانی و منطقه‌ای از آسیب‌های جدی بی‌توجهی به توسعه صادرات است. تجربه نشان می‌دهد آشتی میان دو جامعه‌ای که با یکدیگر تجارت می‌کنند بیش از دو جامعه‌ای است که داد‌و‌ستد ندارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.