|

احداث سد بر روي نيل

اتیوپی مسیر «نیل آبی» را تغییر می‌دهد

نیل آبی یکی از شاخه‌های رودخانه نیل است که حدود 60 درصد از سهمیه آب مصر را تامین می‌کند. این سهمیه به 55میلیاردمترمکعب در سال می‌رسد. دولت اتیوپی می‌خواهد روی این رودخانه سدی را بنا کند که به سد نهضت یا سد بزرگ هزاره شهرت پیدا کرده و یکی از بزرگ‌ترین سدهای قاره آفریقا به‌شمار می‌رود. این سد با هزینه‌ای معادل پنج‌میلیارددلار درحال ساخت است. ارتفاع سد به 145متر می‌رسد و طول آن که تمام مجرای نیل آبی در نزدیکی مرزهای سودان و اتیوپی را دربرمی‌گیرد به حدود 1800 متر می‌رسد. این سد در صورت تکمیل شدن می‌تواند حدود شش‌هزار مگاوات برق تولید کند که معادل سه‌برابر تولید برقی خواهد بود که درحال حاضر از سد «آسوان» مصر تامین می‌شود. اتیوپی بسیار به این سد دل بسته است و آن را بزرگ‌ترین سد بناشده در قاره آفریقا برای تولید برق معرفی می‌کند. سد نهضت در صحرایی خشک ساخته می‌شود که به اعتقاد کارشناسان برای پروژه‌های زراعی اصلا مناسب نیست. به نظر می‌رسد مشکلی که با ساخت این سد بزرگ به‌وجود آمده مساله دوران آبگیری سد باشد. زیرا قرار است مقادیر زیادی از آب نیل آبی را که راهی سودان و سپس مصر می‌شود در خود ذخیره کند و همین امر موجب کاهش سهمیه این دو کشور طی یک بازه زمانی به دلیل آبگیری سد خواهد شد. البته قاهره و خارطوم تلاش می‌کنند در مقابل موافقت با ساخت این سد، برنامه‌ای را برای آبگیری آن نیز به نحوی تنظیم کنند که آسیب کمتری به سهمیه آب این دو کشور وارد شود. کارشناسان دو کشور می‌گویند سودان و مصر باید به نحوی این آبگیری را قانونمند کنند که زمان آبگیری آن کمتر از 15 سال نباشد و این عمل تحت‌نظر کارشناسان هردو کشور صورت گیرد. همچنین درصورت پایین آمدن میزان آبدهی رودخانه از سطح متوسط، این آبگیری به‌صورت موقت قطع شود. «نادر نورالدین» که یک کارشناسان مصری آب است می‌گوید که کاسته‌شدن سهمیه مصر از این آب به‌مثابه یک «اعلام جنگ» خواهد بود. وی از اصرار «آدیس‌آبابا» بر اجرای این پروژه در شرایطی که هنوز کمیته مرکب از کارشناسان سه کشور تصمیم نگرفته و مشورت‌های بین‌المللی در این زمینه انجام نشده است انتقاد می‌کند. کمیته سه‌جانبه مذکور کار خود را در هشتم می ‌سال گذشته شروع کرد و یک‌بار نیز کارشناسان از محل تاسیس سد دیدن کردند. همچنین نشست‌هایی در قاهره و آدیس‌آبابا و خارطوم برای پیگیری نحوه پیشرفت بنای سد و بررسی رابطه آن با مطالعات پیشینی تشکیل شد. انتظار می‌رود به‌موجب توافقات صورت‌گرفته، این کمیته گزارش نهایی خود را در پایان کار ارایه دهد و کارشناسان هر یک از دولت‌ها، گزارش‌های خود را به مقامات مسوول دولتشان بدهند. اتیوپی می‌گوید طبق اصل التزام هر یک از طرفین به اصل عدم آسیب‌رساندن به منافع طرف دیگر، در سطوح بالا بین سه کشور هماهنگی وجود دارد. اما «محمود دریر» سفیر اتیوپی در مصر می‌گوید اینکه گفته می‌شود به دولت‌های مسیر رودخانه آسیب خواهد رسید نوعی «پیشداوری» است. وی می‌افزاید: تصمیم به تغییر مسیر رودخانه را کارشناسان اتیوپی تعیین کرده‌اند و به صورتی جدی، آنها تلاش می‌کنند به کشورهای سرچشمه نیل آسیبی نرسد زیرا این سد جایگاهی منطقه‌ای دارد. آخرین دور از نشست‌های کمیته کارشناسان سه‌گانه در پایتخت اتیوپی برگزار شد و قرار است آخرین گزارش‌های خود را تقدیم مقامات مسوول کشورها کنند. هانی رسلان، رییس واحد نیل در مرکز مطالعات استراتژیک الاهرام می‌گوید که اتیوپی از روش «فریب و حیله استراتژیک» در برخورد با پرونده حوزه نیل استفاده می‌کند. وی به بی‌بی‌سی، می‌گوید: قرار بود عملیات تغییر نیل آبی در ماه سپتامبر آینده تمام شود اما اتیوپی برای ظاهر‌سازی در کمیته مشترک کارشناسان شرکت کرد و تلاش داشت که وقت بخرد. بعد پیش از اینکه کمیته سه‌جانبه تصمیمی بگیرد طرح خود را شروع کرد و بقیه را در برابر یک امر واقع قرار داد. همچنین مدیر اتیوپیایی پروژه سد نهضت در یک اظهارات رسمی در تلویزیون گفت: «ما تمام آمادگی‌های لازم را برای تغییر مجرای رودخانه نیل که قرار است ماه سپتامبر آینده صورت گیرد کسب کرده‌ایم.» با این همه، ایمن سلامه، استاد حقوق بین‌الملل دانشگاه مصر می‌گوید: «به لحاظ قانونی اتیوپی نمی‌تواند مسیر یک رودخانه بین‌المللی را که 9 کشور در آن سهیم هستند، تغییر دهد. مساله فقط مصر و سودان نیست زیرا بر تمام رودخانه‌های بین‌المللی، قوانین و عرف‌هایی حاکم است که هرگونه خدشه به سهمیه آب آنها باید با هشدار و اخطار‌های از پیش همراه باشد و تعهد کند که آسیبی به دیگران نخواهد زد.» کارشناسان می‌گویند مصر تا سال 2050 نیازمند 21میلیاردمترمکعب آب فراتر از سهمیه کنونی‌اش خواهد بود در غیر این صورت نمی‌تواند نیازهای یک جمعیت 150 میلیون نفری را تامین کند.
منبع: بی‌بی‌سی عربی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.