|

وقتی ایدئولوژی «طالبان» تغییر نمی‌کند

10 دلیل برای مذاکره‌نکردن با فناتیک‌ها

حمیدرضا آریان‌پور

مذاکره با طالبان، چیزی شبیه کودتا نخواندنِ برکناری «مرسی» است، واکنشی برای رهایی از دردسرها در کوتاه یا میان‌مدت به‌ازای به‌فراموشی‌سپردن پیامدهای درازمدت. بدتر از آن کنار گذاشتن تاثیر پذیرفتن مردمان در برابر بهبود شرایط قدرت‌های خارجی. هنگامی که در روش و منش رهبران طالبان اثری از دگرگونی نیست آیا می‌توان به میوه‌های نشست با اینان امید بست؟ چنین گفت‌وگوهایی همسو با سود مردم افغانستان و همراستا با بهره غرب است؟ فعلا با رویدادهای هفته‌های گذشته کمی از سرعت روند مذاکره کاسته شده اما آیا تلاش‌های آینده برای بده‌بستان با فناتیک‌های ایدئولوژیک متفاوت خواهد بود؟ مذاکره با طالبان به‌نوعی فرار آمریکاست از میدانی که خود به پا کرده، روزگاری با کمک به طالبان برای جلوگیری از نفوذ اتحاد جماهیر شوروی و دوره‌ای با مدیریت نامناسب کشور تحت اشغال. اکنون رفتن از افغانستان و تلاش برای تبدیل رهبران طالبان به مقامات کشوری و لشگری، در جهت رهاندن سربازان آمریکایی و کمتر کردن هزینه‌های جنگ -که طولانی‌ترین جنگ تاریخ آمریکا در خارج از خاکش شده- و دست آخر راضی نگاه داشتن آمریکاییان خسته از جنگ‌های پرشمار؛ پشت‌پا زدن به سیاست و اخلاق است هر دو، با دلایلی که اندک نیستند: 1- مشروعیت‌بخشی نامشروع: نشستن مقامات آمریکایی و طالبان پشت یک میز به طالبان مشروعیت می‌دهد. طالبان هرگز مشروعیتی به کف نیاورده، نه از مسیر اقناع افغان‌ها و نه از راه همکاری با کشورهای دیگر و نه حتی از طریق قلع و قمع وحشیانه مخالفان. مشروع گرداندن کسانی که مقبولیت ندارند، راه رفتن بر لبه تیغ است. 2- به‌رسمیت‌نشناختن دولت : طالبان هنوز دولت افغانستان را به‌رسمیت نشناخته است. دولت افغانستان خود گرفتار هزار حرف و حدیث است، از فساد گسترده گرفته تا همکاری با مافیای سیاسی، اقتصادی یا تبهکار؛ اما در هر حال دولتی با حداقل‌های دموکراسی بهترین گزینه برای کشوری است که دهه‌ها از فناتیسم، فاندمنتالیسم و رادیکالیسم رنج برده است. به‌رسمیت‌نشناختن دولت افغانستان دارای مفاهیمی عمیق و ناراضی بودن دولت این کشور خطرناک است. 3- چندجبهه بودن : طالبان گروهی یکپارچه نیست. نخست آنکه مانند القاعده طالبان بیشتر برچسبی است که به گروه‌های متعدد می‌زنند و هرگز تحت سازمانی مشخص درنخواهند آمد. دوم آنکه مانند بیشتر دسته‌های ایدئولوژیک رهبران همیشه حرف آخر را نمی‌زنند. موقعیت رهبران را توازن قوای جناح‌های مختلف تعیین می‌کند و حتی احتمال خائن دانستن او از سوی تندروهای گروه‌های درونی. سروکار داشتن با گروهی چندجبهه دشوار است. 4- عدم اقتدار آمریکا : آمریکاییان خود در گیرودار اختلاف‌ها بر سر نوع رفتار با طالبان مانده‌اند. بحث بر سر درستی مذاکره با دشمنی که شواهدی از تغییرش نیست، جدال بر سر نحوه مذاکره و دعوا بر سر پیش‌شرط‌های لازم، محیطی متشنج را شکل می‌دهد که در آن طالبان به با دست کشیدن و با پا پس زدن امیدوارتر می‌شود. اقتدار - که موجود نیست- در رویارویی با طالبان ضروری است. 5- خرید زمان: مذاکره در جوی که نشان‌دهنده عزم جزم برای آرام کردن طالبان نباشد تنها به خرید زمان برای طالبان منجر می‌شود. مذاکره مفید نیست مگر به کنار گذاشتن سلاح بینجامد. در غیر این صورت طالبان می‌تواند تا زمانی در سال 2014 که نیروهای آمریکایی کامل یا تقریبا کامل از افغانستان خارج می‌شوند، صبر کند و بعد بلوایی بسازد که بازگرداندنش ناشدنی باشد. زمان دادن به طالبان بدون ادامه فشارهای نظامی بر آنان اشتباهی بزرگ است. 6- عدم امتیازدهی متقابل : طالبان چنان‌که از ماه‌های گذشته برمی‌آید تا گرفتن امتیازات بزرگ دست از خشونت نخواهد کشید. این به نوعی نتیجه همه موارد پیش‌گفته است. رسیدن به تفاهمی که در آن طالبان به‌عنوان پیش‌شرط مذاکرات به کشتار پایان دهد تاکنون ممکن نشده است. اعلام آتش‌بسی که در آن نه شبه‌نظامیان طالبان دست به از بین بردن نیروهای امنیتی افغان و غیرافغان بزنند و نه نیروهای امنیتی داخلی و خارجی علیه آنان عملیات انجام دهند حداقل توافقی است که بدون آن آینده مذاکرات تاریک است. 7- اختلاف در جامعه‌جهانی: طالبان تاکنون علنا از مذاکرات برای دودسته‌کردن هم‌پیمانان آمریکا استفاده کرده است. مذاکرات در صورتی باید ادامه یابد که طالبان درک کند که جهان علیه خشونت‌های فناتیک‌های آن متحد است. از همسایه‌هایی چون پاکستان گرفته تا کشورهایی در اتحادیه اروپا که همگی در افغانستان حضور آشکار یا پشت‌پرده دارند، همه صاحب نظراتی هستند که جمع‌شدنشان سخت است. مذاکره در صورت چنددستگی کشورهای دخیل بی‌فایده است. 8- قطعی‌نبودن تعهد: هیچ اطمینانی به متعهد ماندن طالبان به قول‌هایش نیست. بهترین نمونه تلاش‌هایی در زمان بیل کلینتون است که چندی پیش هیلاری کلینتون ناچار شد بابت آنها به‌گونه‌ای عذرخواهی کند. طالبان به دلیل گسیختگی سازمانی که سخنش رفت قابل مذاکره نیست پس بی‌تردید به همین دلیل تعهداتش هم قابل‌اعتنا نیست. تضمین اینکه دست‌کم گروهی از این شبه‌نظامیان میل به عهد‌شکنی نداشته باشند ناممکن است. 9- دروغ‌های مصلحتی: این انگار بخشی از استراتژی فناتیک‌هاست. در سال 1996 عبدالجلیل، مشاور امور خارجه طالبان به مقامات آمریکایی پافشاری کرده بود که همرزمانش از موقعیت اسامه بن‌لادن خبری ندارند. بعدتر در همان سال او پیام ملامحمد عمر، رهبر طالبان را به نماینده آمریکایی‌ها داد که در آن از کمک واشنگتن در جریان جهاد علیه شوروی سپاسگزاری و خواستار رابطه خوب با ایالات متحده شده بود! دروغ مصلحتی کارنامه‌ای دردسرساز است. 10- دلبستگی به دوران سیاه، بی‌توجهی به حقوق بشر : پرچم «امارت اسلامی افغانستان» در نمایندگی طالبان در قطر که جنجال بسیار به‌پا کرد چیزی بیشتر از شعار است. این بدترین نشانه تعلق خاطر به دوران سیاه گذشته است. این نشان می‌دهد که طالبان حتی درصورت رعایت منافع غرب و پایان دادن به عملیات ضد کشورهای خارجی، در سیستم دموکراسی مورد توافق جهان پیشرفته نمی‌گنجد. قطعا با قدرت گرفتن بیشتر طالبان حقوق زن‌ها و اقلیت‌ها پایمال خواهد شد و این نباید فدای منافع غرب شود. در سال‌های گذشته بخش قابل‌توجهی از مردم افغان به جنگ طالبان رفته‌اند، با حضور پای صندوق‌های رای حتی در هراس از بمب و بسی شگفت‌آورتر حتی با اسلحه سرد و گرم به دست گرفتن برای بیرون راندن طالبان از روستاهایی که درس خواندن دختران در آنجا ممنوع شده بود. ادامه فشار بر طالبان پشتیبانی از مردمی است که برای داشتن اندکی آسودگی دردهای ماندگار کشیده‌اند. گرچه در میان آنها هنوز سنت‌های ناپسند بسیار است، گذر زمان با در اختیار قرار دادن آلترناتیوهای پسندیده کارساز است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.