زمانی برای اقدامی برجسته
جیمز تروب . فرنگیس بیات
از خاورمیانه فقط اخبار بد به گوش میرسد: کودتای مصر به هر نامی که بخوانیمش، جنگجویان سوری که علیه یکدیگر اسلحه بهدست گرفتهاند و هرجومرج حاکم بر لیبی. اما آیا این روزها هیچ خبر خوبی در خاورمیانه وجود ندارد؟ چرا. خبر خوب این است که حسن روحانی بهعنوان رییسجمهور ایران در 4 آگوست سوگند خواهد خورد. رییسجمهوری آینده ایران چهرهای عملگرا با روحیه میانهرو است. همانطورکه مطبوعات ایران هم مطرح کردهاند، روحانی از افراد نزدیک به نظام جمهوری اسلامی است؛ او اصلاحطلب نیست شاید بتوان گفت او میانهرو است. اما آنچه برای ایالاتمتحده و بالاتر از آن در پرونده هستهای مهم است، این است که رهبر عالی نظام تصمیم گیرنده تصمیمهای مهم است. بله ما مشابه این وضعیت را پیشتر هم دیده بودیم. در سال 1997 رییسجمهوری اصلاحطلب «محمد خاتمی» از اشغال سفارت آمریکا ابراز ناخرسندی کرده بود. دولت کلینتون با فرستادن پیامهای محرمانه که به شکل بسیار دوستانه بهوسیله واسطهها ارسال میشد، خواستار بهبود روابط شد. مادلین آلبرایت نیز از حمایت آمریکا از شاه پوزش خواست. اما نتیجه چه بود؟ چرا باید الان منتظر نتیجه متفاوتی باشیم؟ اول و دقیقا به
این دلیل که روحانی برخلاف خاتمی فردی از درون تشکیلات نظام و یک عضو حلقه دیوانسالاری نظام است. او خطوط قرمز را میشناسد و نشان داده که علاقه جدی به پیشراندن این خطوط حتی به صورت خیلی جزیی دارد. امروز ایران و «1+5» هر دو در بنبست هستند: «الف» منتظر اولین قدم و «ب» منتظر اولین قدم «الف» است. ایران خواستار به رسمیت شناختهشدن حق غنیسازیاش است. «1+5» هیچ انگیزهای برای شناسایی این حقوق مفهومی ندارد و از ایران خواسته است تا غنیسازی سوخت هستهای را فراتر از نقطهای که تنها برای کاربردهای مسالمتآمیز است، متوقف کند. درعوض «1+5» پیشنهاد پیشپاافتادهای را برای لغو تحریمها ارایه داده است، تا جایی که ایران دیگر انگیزه جدی برای ازسرگیری مذاکرات ندارد. بنبست کنونی باید از سوی دو طرف شکسته شود. در مقالهای در «فارین پالیسی»،* رابرت آینهورن، مذاکرهکننده سابق تیم هستهای آمریکا پیشنهاد کرده است که مذاکرهکنندگان روی یک نقشه راه درازمدت توافق کنند. یک مسوول ارشد دولتی با شکایت به من میگفت: «موضع عمده ما همان جایی است که باید باشد. درست است، با انتخاب روحانی «ما کاملا متقاعد شدهایم که کلا در موقعیتی جدید قرار
داریم» اما «این، ایران است که به پیشنهاد فعلی پاسخهای عینی بدهد.» پیام از «الف» به «ب» و از «ب» به «الف» جریان دارد؛ تو اول شروع کن. بنابراین، مذاکرات اگر از سر گرفته شوند، به جایی ختم نمیشوند اما حداقل غرب میتواند، سیاست نکوهش ایران را ادامه دهد. این سیاست میتواند مادر همه پیروزیهای پرهزینه باشد. فروپاشی رژیم «مرسی» در مصر، یا فاجعه بیوقفه در جریان سوریه هیچکدام امنیت ملی آمریکا را تهدید نمیکند، اما برای مردم منطقه فاجعهبارند. اما اگر ایران به غنیسازی و ذخیرهسازی اورانیوم درصد بالا ادامه دهد و به خطوط قرمز اسراییل و آمریکا نزدیکتر شود، اوباما در موقعیت بسیار دشواری قرار میگیرد. بحران ایران با دیگر بحرانهای خاورمیانه بسیار متفاوت است. واشنگتن در مواجهه با «بهار عربی» نتوانست کار چندانی انجام دهد. رهبر عالی ایران احتمالا به سیاستمداران آمریکایی اطمینان میدهد که در مورد ایران هم نتیجه مشابه است. اما انتخابهای پیشروی واشنگتن میتواند تاثیر جدی بر مذاکرات و مساله صلح و امنیت ایران داشته باشد. اوباما شانس جدیدی برای آزمودن حرکت مقامات ارشد ایران یا کمک به حسن روحانی برای انجام این آزمون دارد.
درست است که پیشبردن چنین آزمونی، زمان و هزینه بسیاری طلب میکند؛ اما هزینه بیعملی بهمراتب بیشتر خواهد بود. رییسجمهور آمریکا سرمایه خود در خاورمیانه را با پذیرفتن نقش دوم در لیبی، هدایت واضح خشونتها در سوریه و صدور بیانیههای دوپهلو درباره کودتا در مصر به بهترین وجه حفظ کرده است. در ایران، جایی که اوباما حمایت سیاسی برای یک اقدام فوقالعاده نخواهد داشت، او شاید مجبور به ولخرجی شود. پرهزینه خواهد بود. اما این چیزی است که ما حق داریم درباره آن پرسش کنیم.
* شرق: ترجمه مقاله آینهورن، شنبه 22 تیرماه در روزنامه منتشر شد
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.