|

تصمیم برای کاهش اختیارات ارتش در پارلمان ترکیه

شب ژنرال‌های ترک

سیاوش رزمند :سرانجام اقدام ارتش مصر در برکناری «محمد مرسی»، هرچه که باشد کیلومتر‌ها دورتر زنگ خطر را برای حزب «عدالت و توسعه» ترکیه به صدا در آورده است. به نقل از «نیویورک تایمز» پارلمان ترکیه روز شنبه اقدام به اصلاح مقرراتی کرد تا از اختیارات ارتش در سیاست داخلی ترکیه بکاهد. دولت ترکیه اقدام اخیر ارتش مصر در برکناری محمد مرسی را رسما «کودتا» خوانده است.
قانونگذاران ترکیه در رای‌گیری روز جمعه خود بر بازتعریف شرح وظایف ارتش تاکید کردند. بر اساس تعریف جدید وظایف نیروی نظامی ترکیه به دفاع از سرزمین ترکیه در برابر تهدیدات خارجی و تحکیم قدرت نظامی در راستای بازدارندگی محدود می‌شود. همچنین نقش ارتش در ماموریت‌های بین‌المللی در ادامه همکاری با نیروهای حافظ صلح بین‌الملل در صورت تایید از سوی پارلمان مورد اشاره قرار گرفت.
دولت اسلامگرای اردوغان از ابتدای به دست گرفتن قدرت در سال 2002 نسبت به نیروهای مسلح بدگمان بود که حاصل کینه پنهان اسلامگرایان از کودتای ارتش علیه دولت اربکان در سال 1997 محسوب می‌شد؛ ارتشی که در کارنامه‌اش چهار کودتای موفق و تشکیل یک دولت خودخوانده در بحران قبرس را به نام «جمهوری ترک قبرس شمالی» دارد. روند حذف و بازنشسته‌کردن درجه‌داران ارتش توسط اردوغان با پایان دوران ریاست‌جمهوری «احمد نجدت سزر» و روی کار آمدن«عبدالله گل» که هم‌حزبی اردوغان بود شدت گرفت.
ارتش ترکیه بزرگ‌ترین ارتش ناتو پس از آمریکا محسوب می‌شود که با دارابودن 510هزار پرسنل دایم و نزدیک به همین تعداد پرسنل ذخیره، یکی از هزینه‌ترین ارتش‌های جهان است. سایه کودتا همواره دولت‌های دموکراتیک را در ترکیه هراسان کرده است. نقش نظامیان به کودتای 27 ماه می‌1960 و اعدام رییس‌جمهور «عدنان مندرس» و سایر وزرای دولت منتهی نمی‌شود. مرور کوتاهی بر تاریخ ترکیه روشن‌کننده نقش تعیین‌کننده نظامیان دست‌راستی و کمالیست ترکیه دارد که خود را تا پیش از این در مرکز منازعات ترکیه قرار می‌دادند که از این جهت شباهت بسیاری با ارتش همسایه غربی خود یونان دارند. کودتای 1971 در راستای تکمیل کودتای 1960 موقعیت برتر ارتش نسبت به قانون اساسی را تحکیم کرد و ارتش نقش تعیین‌کننده دولت را ایفا کرد. اما این 12 سپتامبر 1980 بود که در آن ارتش مهم‌ترین نقش خود در تاریخ سیاسی ترکیه را بازی کرد. یک‌سال پس از انقلابی که در ایران اتفاق افتاده بود. «کنعان اورن» فرمانده نیروهای مسلح تصمیم گرفت تا به منازعات سیاسی و گسترش نیروهای چپ پایان دهد و با ایفای نقش قانونگذار به حاکم مطلق ترکیه تبدیل شود. ارقام هراسناکی همچون دستگیری 650هزار نفر و اعدام، ضرب و شتم، تهدید و ارعاب فعالان سیاسی، نویسندگان و هنرمندان. دوران 9 ساله حاکمیت «کنعان اورن» و سایر ژنرال‌های ترک، تاریک‌ترین دوران تاریخ معاصر ترکیه را رقم زد.
آخرین پرده از اقدام سیاسی ارتش برکناری دولت قانونی رفاه، نخست‌وزیر «نجم‌الدین اربکان» از حزب «فضیلت» در سال 1997 بود.
اما با روی کار آمدن شاگردان اربکان زیر پرچم حزب عدالت و توسعه که رای بالای شهروندان خسته از فساد سیاسی و اقتصادی سیاستمداران لاییک را داشتند، ارتش ترکیه رفته‌رفته به حاشیه رانده شد و با تغییرات گسترده در راس هرم ارتش، در عمل نظامیان از ایفای نقشی موثر در مقابل دولت موفق اردوغان بازماندند. تحولات اخیر ترکیه و حرکت ارتش مصر در برکناری دولت برآمده از اخوان‌المسلمین، هراس اقدامی مشابه از سوی نیروهای مسلح ترکیه را در دل سیاستمداران ترکیه زنده کرده است. تغییرات کنونی توسط پارلمان در اصل صورتی ظاهری دارد چرا که «رجب طیب اردوغان» نخست‌وزیر مقتدر ترکیه از مدت‌ها پیش با اعمال قوانینی ساختار نظامی ارتش را تغییر داده بود و با انتصابات جدید «عبدالله گل» ارتش ترکیه رمق چندانی برای برعهده‌گرفتن مسوولیت کودتایی دیگر را ندارد. ژنرال‌های کمالیست قدم به پایان راه خود گذاشته‌اند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.