|

افتخارآفرینی دانشجویان دانشگاه صنعتی امیرکبیر در مسابقات جهانی ریزماهواره‌ها

مقام دوم از آن تنها نماينده ايران

از راست: سیدمهدی مهیمنیان‌پور، وحید محرابی، دكتر حيدرعلي‌طالبي و عرفان شیخی

مقام دوم از آن تنها نماينده ايران
گروه علم: دانشجویان دانشکده مهندسی برق دانشگاه صنعتی امیرکبیر در چندماه گذشته، دو دستاورد مهم داشتند. ابتدا در مسابقات جهانی ریزماهواره‌ها که در آمریکا برگزار شد، از بین 25تیم که از 9کشور انتخاب شده بودند، مقام دوم را کسب کردند. سپس در مسابقات جهانی روبوکاپ که در هلند برگزار شد، تیم‌های دانشگاه صنعتی امیرکبیر توانستند به دو مقام اولی و دو مقام دومی دست یابند که دو مقام اول این مسابقات را همان تیم ریزماهواره‌ها کسب کردند. در این دوره از مسابقات، تیم دانشکده مهندسی برق این دانشگاه به مقام اول رقابت فنی ربات‌های فوتبالیست سایز کوچک و مقام اول رقابت فنی ترکیبی ربات‌های فوتبالیست سایز کوچک دست‌یافت و تیم دانشکده مهندسی مکانیک به مقام دوم لیگ ربات‌های انسان‌نما و تیم دانشکده مهندسی کامپیوتر به مقام دوم مسابقات شبیه‌سازی امداد و نجات و تیم دانشکده مهندسی برق به مقام هفتم مسابقات شبیه‌سازی دوبعدی دست یافتند. به همین مناسبت با اعضای تیم سازنده ریزماهواره‌ها که در مسابقات روبوکاپ نیز برنده شدند، گفت‌وگویی کردیم که از نظرتان می‌گذرد. این گفت‌وگو درباره مسابقات ریزماهواره‌ها و اهداف حاصل از آن است. در ستون‌ کناری با دستاوردهای این تیم در جریان مسابقات جهانی ربوکاپ آشنا می‌شویم. ‌ در ابتدا بهتر است کمی درباره خود مسابقات ریزماهواره صحبت کنیم و اینکه تاکنون چند دوره از این مسابقات برگزار شده است؟ امسال هشتمین دوره مسابقات ریزماهواره‌ها برگزار شد. این مسابقات هر سال با حضور تیم‌هایی از برترین دانشگاه‌های دنیا برگزار می‌شود. ابتدا 40 تیم در مسابقات شرکت کردند که پس از انجام دو مرحله داوری اولیه برمبنای مستندات ارایه شده، 25تیم جواز شرکت در مسابقه را کسب کردند که از این میان، 22تیم توانستند ریزماهواره‌شان را به هوا پرتاب کنند. ‌ آیا شما ریزماهواره‌ها را می‌سازید که با فرآیند ساخت ماهواره‌های واقعی در مقیاس کوچک آشنا شوید یا اینکه خود ریزماهواره‌ها به همین شکلی که هستند هم کاربردی دارند؟ ریزماهواره، در حقیقت همان ماهواره است که در مقیاسی کوچک‌تر ساخته می‌شود که خود این ریزماهواره‌ها می‌توانند کارکردهای خاص خودشان را داشته باشند، یعنی ما می‌توانیم از این ریزماهواره‌ها در برخی موارد، همانند یک ماهواره واقعی استفاده کنیم. برای مثال این ریزماهواره‌ها می‌توانند اطلاعات هواشناسی لایه‌های مختلف جو را دریافت و در حافظه خود ذخیره کنند یا همزمان به ایستگاه‌های زمینی بفرستند. البته برای اینکه این ریزماهواره‌ها بتوانند این وظایفی را که توضیح دادیم انجام دهند، باید قابلیت‌های ساختاری بسیار متفاوتی داشته باشند، برای مثال باید در شتاب‌های زیاد، مقاوم باشند. ‌ چگونه می‌توان از این ریزماهواره‌ها به عنوان ابزار هواشناسی استفاده کرد؟ می‌توانیم این ریزماهواره‌ها را به وسیله یک بالن یا موشک به ارتفاع دلخواهمان برسانیم تا این ابزارها کار جمع‌آوری اطلاعات را انجام دهند. البته این ریزماهواره‌ها به‌جز کاربرد هواشناسی، کاربردهای دیگری هم می‌توانند داشته باشند، برای مثال می‌توان از این ریزماهواره‌ها، به عنوان ابزارهای نقشه‌برداری و فیلمبرداری هم استفاده کرد. ‌ البته هم‌اکنون ماهواره‌های بسیاری وجود دارند که می‌توانند از بیرون جو زمین عکسبرداری کنند. پیش از این هم دانشمندان از کاوشگرهای هواشناسی استفاده می‌کردند و به‌نظر می‌رسد این ریزماهواره‌ها چیز تازه‌ونوی نباشند. البته امروزه ماهواره‌های بزرگی وجود دارند که می‌توانند چنین کارهایی را انجام دهند، ولی حتما می‌دانید که استفاده از این تجهیزات نوین بسیار پرهزینه است. ولی این ریزماهواره‌ها می‌توانند اطلاعاتی را که دریافت کرده‌اند، در خود ذخیره کنند و همزمان به ایستگاه زمینی نیز بفرستند. به‌جز اینها که گفتیم، این ریزماهواره‌ها قابلیت‌های بسیار دیگری نیز دارند که به دلیل ساختار الکترونیک و دیجیتال آنهاست. ‌ حال که صحبت به اینجا کشید درباره ماهواره‌ها و انواع آن هم کمی توضیح دهید. ماهواره‌ها را کلا می‌توان در دو دسته قرار داد: دسته اول ماهواره‌ها در فضای بیرونی جو زمین هستند و به دور زمین می‌‌گردند. این ماهواره‌ها، اطلاعات را از بیرون جو دریافت می‌کنند و از همان‌جا به زمین می‌فرستند و به این ترتیب می‌توانند اطلاعات را از جایی بگیرند و به جایی دیگر بفرستند. دسته دوم، ماهواره‌هایی هستند که درون جو کار می‌کنند. این دسته ماهواره‌ها نمی‌توانند مثل ماهواره‌های گروه اول به دور زمین بگردند. این ماهواره‌ها را با وسایلی خاص مانند بالن یا موشک به ارتفاع خاصی از جو می‌فرستند. هنگامی که این ماهواره به سطح زمین برمی‌گردد، جمع‌آوری نمونه یا اطلاعات را آغاز می‌کند. اگر بخواهیم این دو نوع ماهواره‌ را با هم مقایسه کنیم باید بگوییم ماهواره‌های دسته اول، بیرون جو زمین مستقر هستند و برگشتی ندارند، اما این ماهواره‌هایی که ما ساختیم و در موارد بسیاری هم کاربرد دارد، جمع‌آوری اطلاعات را درون جو زمین و از ارتفاع خاصی از سطح زمین شروع می‌کند. ‌ هدف نهایی مسابقات ریزماهواره‌های دانشجویی که در سطح بین‌المللی برگزار شد، چیست؟ هدف نهایی این مسابقات، این است که دانشجویان را با مسایل و مشکلات مربوط به طراحی و ساخت ابزارها آشنا کنند. می‌دانید که بیشتر درس دانشجویان در دانشگاه‌ها به شکل نظری و تئوری است و کمتر پیش می‌آید که دانشجویان با مشکلات واقعی طراحی و ساخت یک ابزار جدید دست و پنجه نرم کنند. هدف این مسابقات این است که دانشجویان را با یک مساله واقعی آشنا کنند یا به عبارت امروزی‌ها، چالشی را پیش‌روی دانشجویان مطرح کنند که دانشجویان هنگام تلاش برای حل یک مساله فنی، مراحل طراحی و ساخت یک ابزار جدید را بیاموزند. در حقیقت اینگونه طراحی‌ها، کاربرد همان موضوع‌هایی است که سر کلاس درس به شکل تئوری و نظری یاد گرفتیم. اگر کسی واقعا بتواند چیزهایی را که در کلاس یاد گرفته، در مورد حل یک مساله واقعی به‌کار گیرد، می‌توان گفت دانشجوی قوی‌ای است و به احتمال بسیار زیاد، شرکت‌های مرتبط یا مرکز تحقیقاتی او را دعوت به همکاری می‌کنند. ‌ حال اگر امکان دارد درباره مسابقه «کن‌ست» و سطح علمی آن توضیح دهید. هم‌اکنون مسابقات هوافضایی زیادی در دنیا برگزار می‌شود که «کن‌ست» یکی از مهم‌ترین آنهاست و اولین سطح مسابقات مربوط به هوا فضاست. ‌ در برخی مسابقه‌های دانشجویی، مساله‌ای که مطرح می‌شود، ثابت نیست و هرسال تغییر می‌کند. آیا مساله‌ای که برای مسابقات کن‌ست طراحی شده، طی سال‌های متوالی ثابت و بدون تغییر می‌ماند یا هر سال موضوع جدیدی پیشنهاد می‌شود. بله، در اینجا هم هر سال مساله جدیدی مطرح می‌شود. یعنی مسابقه به این شکل است که شرکت‌کنندگان باید ریزماهواره‌هایی طراحی کنند که قابلیت‌ها و توانایی‌های ویژه‌ای داشته باشد اما اینکه این قابلیت‌ها و توانایی‌ها، چه چیزهایی باید باشد، مساله ثابتی نیست و هر سال تغییر می‌کند یعنی ریزماهواره‌های شرکت‌کننده در مسابقه باید عملیاتی را انجام دهند که با سال گذشته تفاوت دارد. ‌ مساله‌ای که امسال طرح شد و شما باید حل می‌کردید، چه بود؟ مساله امسال این بود که ریزماهواره طوری طراحی شود که بتواند از ارتفاع 400متری و بدون استفاده از چتر، یک تخم‌مرغ را سالم به زمین برساند که با توجه به ساختار بسیار ظریف و شکننده تخم‌مرغ، می‌توان درک کرد که مساله چقدر دشوار بود. یکی دیگر از چالش‌های طراحی مسابقات امسال این بود که ریزماهواره بتواند در یک ارتفاع مشخص، از کانتینر یا محفظه خود جدا شود و هرکدام جداگانه به سطح زمین برسند. ‌ ولی به نظر نمی‌رسد که راه‌حل سالم رساندن یک تخم‌مرغ از ارتفاع 400متری به سطح زمین، چیزی باشد که در زندگی روزمره ما کاربردی داشته باشد. بله این مساله به همین شکل که کاربردی ندارد، اما مشابه همین موضوع در علوم و تحقیقات بسیار مطرح می‌شود. برای مثال دانشمندان می‌خواهند کاوشگری را به یک سیاره دیگر یا یک قمر بفرستند. در اینجا هم یکی از مهم‌ترین موضوعات این است که ما چگونه بتوانیم این کاوشگر را سالم در سطح آن سیاره فرود آوریم. این مسابقات هم به شکلی برگزار می‌شود که به نوعی شبیه‌سازی مشکلات مهندسی در مقیاس کوچک است. برای مثال در مسابقات امسال یک ریزماهواره از بخش کانتینر جدا می‌شود و بدون چتر سقوط می‌کند، اما سرعتش آنقدر کم است که یک قطعه یا بخش حساس و آسیب‌پذیر مانند تخم‌مرغ، آسیب نمی‌بیند. البته در تجهیزاتی که ما ساختیم، تخم‌مرغ را سالم فرود می‌آوریم اما در عمل، دانشمندان باید در مقیاس‌های بزرگ‌تر، یک کاوشگر چند میلیارددلاری یا یک فضانورد را سالم روی سطح سیاره یا قمر دیگری فرود آورند. ‌ اگر امکان دارد کمی هم درباره مشخصات فیزیکی ماهواره‌‌ای که ساختید، صحبت کنیم. ماهواره‌ای که ما ساختیم، استوانه‌ای است به قطر 130 و ارتفاع 250 سانتیمتر. البته پیش از شروع مسابقه اندازه قابل قبول ماهواره‌ها را به شرکت‌کنندگان اعلام می‌کنند. اما نکته مهم این است که محدودیت‌های وزنی هم هست چون در تمام سیستم‌های هوافضایی، خود راکت حمل‌کننده تجهیزات هم توان مشخصی دارد و بنابراین برای حمل تجهیزات محدویت‌های بسیاری دارد. به همین دلیل در این مسابقات هم، محدودیت وزن تعریف کردند و ماهواره‌های شرکت‌کننده نباید بیش از 700گرم وزن داشته باشند. حالا در نظر داشته باشید علاوه بر همه این محدویت‌هایی که داشتیم، طبق قوانین شرکت در مسابقه، ماهواره‌ها (یعنی آن بخشی که شامل تخم‌مرغ و جی‌پی‌اس و حسگرها و تجهیزات الکترونیک است)، باید بدون استفاده از چتر فرود بیاید. ‌ شما چه سیستمی طراحی کردید که بدون استفاده از چتر، تخم‌مرغتان سالم به زمین رسید؟ ما از سیستمی مبتنی بر مقاومت هوا استفاده کردیم. شما اگر ساختار یک ماهواره واقعی را دیده باشید، حتما متوجه شده‌اید که چند صفحه خورشیدی دارد که با استفاده از آنها انرژی نور خورشید را جذب می‌کند. ماهواره‌ای هم که ما طراحی کردیم، چیزی شبیه آن بود و از قسمت‌ بالایی ماهواره، صفحه‌هایی یا بالک‌هایی بیرون می‌آید که کارش، کم‌کردن سرعت ماهواره است. البته این طرح و ساختار کلی بود اما تیم‌های مختلف، این ایده را به روش‌های مختلف اجرا کرده بودند. ‌ شما برای طراحی ریز‌ماهواره‌‌ای با این مشخصات با چه چالش‌ها یا دشواری‌هایی روبه‌رو بودید؟ اینها که گفتیم همه‌‌اش ایده و نظر بود اگر بخواهیم همین ایده‌ها را اجرا کنیم، با مشکلات زیادی مواجه می‌شویم. برای مثال، یک ماهواره هنگام فرود باید پایدار باشد، یعنی چرخش‌های ناخواسته نداشته باشد. برای مثال در همین مسابقاتی که ما شرکت کردیم، ماهواره یکی از تیم‌های شرکت‌کننده در هنگام فرود تعادلش را از دست داد و به‌شدت با زمین برخورد کرد. ‌ تا جایی که می‌دانیم در بسیاری از عملیات‌های واقعی، دانشمندان و مهندسان برای آنکه یک کاوشگر را روی سطح سیاره‌ای دیگر فرود بیاورند از موتورهای جت کوچکی استفاده می‌کنند. این موتورهای جت که در زیر تجهیزات قرار می‌گیرند، سرعت را کاهش می‌دهند و باعث می‌شوند که فرود ایمن باشد. شما چرا از این روش استفاده نکردید. اتفاقا این هم یکی از روش‌های خوب است که بارها استفاده شده و نتایج خوبی هم داشته است. این روش پیشرانش جت نام دارد، اما یکی دیگر از محدودیت‌های ما این بود که از این روش استفاده نکنیم. پس محدودیت ما این بود که از تجهیزاتی مانند چتر، مواد احتراقی و فشفشه، موتورهای تولیدکننده هوا و مانند آن استفاده نکنیم. واقعیت این است که یکی از ساده‌ترین روش‌ها این است که از یک موتوری استفاده کنیم که هوا را با سرعت زیاد عبور دهد، بعد این هوا را از یک نازل رد کنیم تا باعث کاهش سرعت محموله شود، اما قرار بود از چنین سیستم‌هایی استفاده نکنیم. ‌ همه این مواردی را که مطرح کردید، دشواری‌های کار طراحی و ساخت ریزماهواره بود. شما چه ابتکارعمل‌هایی داشتید که توانستید این مشکلات را حل کنید و در نهایت برنده شوید؟ مهم‌ترین کاری که ما کردیم این بود که همه محدودیت‌های شرکت در مسابقه را پشت‌سر بگذاریم. برای مثال یکی از محدودیت‌های ما این بود که سرعت فرود بدون استفاده از چتر، کمتر از 10متر بر ثانیه باشد تا محموله ما که تخم‌مرغ است، سالم به زمین برسد که ما به این هدف رسیدیم و سرعت فرود ما حدود هفت‌، هشت‌متر در ثانیه بود. تیم اول با اینکه تخم‌مرغشان سالم بود، اما سرعت برخوردشان با زمین حدود 22 متر در ثانیه بود. در حقیقت آنها نتوانسته بودند مشکل کاهش سرعت بدون استفاده از چتر را حل کنند، ولی به دلایلی که هنوز هم برای ما مشخص نیست، اول شدند. ‌ یعنی شما در مورد دوم شدنتان هنوز توجیه نیستید؟ بله چون ما همه امتیازها را کسب کردیم. در ابتدای کار ما باید مستنداتی ارایه می‌کردیم که نشان دهد سیستمی که ما طراحی کردیم، درست کار می‌کند. 50درصد از کل امتیازها مال آن قسمت بود که ما اول شدیم. در طول مسابقات هم ما تمام امتیازها را کسب کردیم. البته قرار شده ریز نمرات و امتیازها را بفرستند تا معلوم شود هر تیمی در کدام قسمت‌ها بیشترین امتیاز را گرفته است. یک نکته جالب در مورد تیم ما این بود که تیم ما حداقل تعداد نفرات را داشت. حداقل تعداد افراد شرکت‌کننده در این مسابقات سه نفر بود که تیم ما هم سه نفره بود. کوچک‌ترین گروه بعد از ما هم یک تیم هندی بود که شش عضو داشت. ‌ در بخشی از صحبت‌هایتان گفتید که ابتدا مستنداتی را می‌فرستید تا این مدارک تایید شود. این مستندات شامل چه چیزهایی است و آنها باید چه چیزی را تایید کنند؟ یکی از کارهای مهم، ارسال طراحی اولیه است. یکی از مهم‌ترین اهداف اینگونه مسابقات این است که دانشجویان را با کارهای گروهی و همچنین روش‌های گزارش‌نویسی آشنا کنند. به همین دلیل شرکت در این مسابقات در چندین مرحله انجام می‌شود و شرکت‌کنندگان در هر مرحله باید گزارش‌هایی را ارایه کنند. قدم اول در این مسابقات، طراحی اولیه است. مرحله بعدی تایید این طرح و سپس تولید طرح تایید‌شده است. ما سعی کردیم این روند را در دو گزارشی که نوشتیم، به‌طور کامل رعایت کنیم. ما با آنها تماس تلفنی داشتیم و آنها سوالاتی که داشتند از ما پرسیدند و ما 30 دقیقه وقت داشتیم که به این پرسش‌ها پاسخ دهیم. در این قسمت که پیش از آغاز مسابقات بود ما امتیاز کامل را کسب کردیم (یعنی 99 از صد) و اول شدیم. ‌ یعنی منظورتان این است که شما طرحتان را به آنها ارایه دادید تا آنها طرحتان را تایید کنند؟ نه، قرار نبود آنها طرح را تایید کنند بلکه قرار بود در روند کار طراحی قرار گیرند تا مطمئن شوند کار ما سازمان‌یافته است. یعنی کار طراحی سازمان‌یافته است و براساس زمان‌بندی درست پیش می‌رود، یعنی اینطور نباشد که یک تیم، همه کارهایش را بگذارد برای هفته آخر مسابقات. یکی از فصل‌های این گزارش، زمان‌بندی بود که برای هر هفته از این دوره پنج‌ماهه پیش از مسابقات، برنامه‌ریزی داشته باشیم. ‌ روند انجام مسابقات عملی به چه صورت بود؟ اول از همه باید ایستگاه زمینی را که شامل لپ‌تاپ، گیرنده و فرستنده و دیگر تجهیزات بود راه‌‌اندازی می‌کردیم. بخش دیگر این بود که باید این ریزماهواره را درون راکتی (که خود برگزارکنندگان تهیه کرده بودند)، قرار می‌دادیم تا پرتاب شود و داوران عملکردش را بررسی کنند. این بررسی شامل مواردی مانند جدا شدن از کانتینر، سرعت فرود، سالم ماندن تخم‌مرغ و مواردی مثل این بود که البته همه آنها امتیازهای جداگانه‌ای داشتند. فردای روز مسابقات هم هر تیم باید گزارشی از عملیات ارایه کند و در آن دلایل موفقیت یا ناموفقیت را ذکر کند و روند جمع‌آوری اطلاعات را توضیح دهد و آنها را تجزیه و تحلیل کند. این بخش 10امتیاز از صد امتیاز کل را داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.