«دادا» فیلمی از ایرج قادری
احمد غلامی
دادا گفت: «راستی راستی این کارت رو درست کرد.» گفتم: «به پیر، به پیغمبر آره.» گفت: «یعنی میشه یه نامه واسه ما بنویسه تو یه فیلم، بازی کنیم.» گفتم: «به کی بنویسه؟» گفت: «به ایرجخان.» ایرج قادری را میگفت. آن وقتها هنوز زنده بود. «دادا» عاشق ایرج قادری بود. 50 بار فیلم «دادا» را دیده بود. این اسم را بچههای جبهه روی او گذاشته بودند. وقتی از جبهه میآمد مرخصی، همه ما را دورش جمع میکرد و از خاطرات جنگ برایمان میگفت. البته خاطراتش بیشتر شبیه رویاهایی بود که او دوست داشت اتفاق بیفتد. اما حرفهایش آنقدر جذاب و زیبا بود که هیچکدام از ما دلمان نمیآمد که توی ذوقش بزنیم. جذابترین بخش حرفهایش زمانی بود که فیلم دادا را تعریف میکرد. حتی تیتراژ و اسامی عوامل فیلم را با آهنگ میگفت. من آنجایی را دوست داشتم که میگفت، «دادا فیلمی از ایرج قادری.» نمیدانم فیلم چند دقیقه بود اما مطمئنم زمان روایت او از زمان فیلم بیشتر بود. با اینکه ریزهمیزه و لاغر و نحیف بود، خودش را در هیبت دادا میدید. حتی عکسی از خودش توی جبهه گرفته بود که مثل قهرمان فیلم بود. قطار فشنگهای تیربار را به دور خودش پیچیده و سینهاش را جلو داده و
تیربار را مثل بیل روی شانهاش گذاشته بود. سنگینی تیربار را میشد از قامت خمیده و گره ابروهای او فهمید. گفتم: «خالیبندیه؟» گفت: «مگه کوری، تیربار ام. ژ. آ 3 رو نمیبینی!» گفتم: «آدمم کشتی؟» سکوت کرد و حرف را عوض کرد. دوباره گفتم: «آدمم کشتی؟» گفت: «آدم؟» گفتم: «آره، وقتی آدم تیربارچی باشه باید خیلیا رو کشته باشه.» لحظهای با واقعیت تیرباری که روی دوشش بود روبهرو شده بود. مثل آقارحیم، شوهرخواهرم که جانباز بود، میگفت: «وقتی پام رفت رو مین، تو یه چشم به همزدن زندگیم دوشقه شد. پام افتاده بود آنطرفتر و باورم نمیشد این پای منه. اولین حرفی که قبل از بیهوشی زدم این بود، پام رو بده. نمیدانم پام را برای چی میخواستم. اون که دیگر به درد نمیخورد. تا اون موقع فکر میکردم امکان نداره اتفاقی واسه من بیفته.» میگفت: «تموم تنم خیس عرق شده بود. میدونستم فشارم اومده پایین، وهم میدیدم. میدیدم دارم فوتبال بازی میکنم، بازی هنوز شروع نشده بود و داشتم با توپ، روپایی میزدم و خودم رو گرم میکردم. بعد همونجور که افتاده بودم یادم افتاد دیگه پا ندارم. ته حلقم تلخ تلخ، مثل زهرمار شد.» گفتم: «دادا، جون من راستش رو بگو...
آدمم کشتی؟» باز میخواست از زیرش در برود. موضوع را کشاند به فیلم دادا. وسوسه شده بودم واقعیت را از زیر زبانش بکشم. گفتم: «آدمم کشتی؟» گفت: «گیر دادیها.» گفتم: «جون ایرجخان.» گفت: «نمیدونم، شاید.» داشتم هلش میدادم تو شکاف واقعیت. جایی که خودم بیشتر از هرکس دیگری میترسیدم با آن روبهرو شوم. برای همین انگار از در تنگا قرار دادن او لذت موذیانهای میبردم. لذتی مثل هیجان یک رابطه. گفتم: «به خدا به کسی نمیگم.» گفت: «مردونه.» گفتم: «مردونه.» گفت: «عراقیها حمله کرده بودند. نامردا مثل مور و ملخ میاومدن. ترس تو چشماشون نبود. من تیربارچی بودم. تازه تیربار رو تحویل گرفته بودم. فرمانده داد زد: تیربارچی، تیربارچی کدوم گوری هستی... ته سنگر قایم شده بودم... قسم خوردی به کسی نگیها.» گفتم: «به جون مادرم، بین خودمونه فقط.» گفت: «میلرزیدم. تیربار افتاده بود رو زمین، فرمانده اومد دم سنگر و گفت، تیربارچی قایم شدی. گفتم، نه آقا فشنگ توشگیر کرده.» گفت: «پاشو پاشو دارن خاکریز رو میگیرن.» تیربار رو برداشتم. اومدم بالای خاکریز. خیلی سنگین بود. سهپایهاش را گذاشتم روی خاکریز. تا حالا با تیربار تیراندازی نکرده بودم. فقط
یه بار باهاش عکس گرفته بودم. دستم میلرزید. عراقیها پشت تپههای کوچکی بودن، هی جاشون را عوض میکردن و جلو میاومدن. فرمانده داد زد، استخاره میکنی؟ دستم رفت روی ماشه. چون تیربار رو شل گرفته بودم چرخید طرف بچههای خودمون. اگه فرمانده خودش را نینداخته بود آن طرف خاکریز، حتما کشته میشد. بلند شد با لگد زد توی پهلوم و گفت، با مایی یا با اونا! تیربار را ازم گرفت و داد به عبداللهی. چون دیگه اسلحه نداشتم رفتم توی سنگر، مرد خوبی بود فرماندهمون. نه اضافه خدمت داد نه بازداشتی. فقط تیربار رو ازم گرفت. گفتی به کسی نمیگیها مردونه.» گفتم: «مردونه.» گفتم: «پس کسی رو نکشتی؟» دوباره سکوت کرد. بعد گفت: «گند زدی به حال ما امروز.» خودم هم حال خوبی نداشتم و از اینکه اینقدر بیخودی کنجکاوی کردم از دست خودم عصبانی بودم. ته گلویم تلخ بود مثل زهرمار، حرف را عوض کردم: «دفتر ایرج قادری رو بلدی؟» گفت: «صد بار رفتم. هر بار میرم، میگه باز دادا اومد.» خندید و دوباره گفت: «واقعا نامه آقابیک کاری میکنه؟» گفتم: «ضرر که نداره.» گفت: «میگن یه نامه نوشته واسه خدا که زن ابرام آقا بچهدار بشه.» گفتم: «شنیدم.» گفت: «جای خواهری خیلی
خوشگله.» با اینکه میدانستم گوشه و کنایه میزند، گفتم: «خوشگلی چه ربطی به بچهدار شدن و نشدن داره.» گفت: «هیچی، الکی گفتم.»
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.