|

آنها می‌روند یا می‌مانند؟

پایان دوره عضویت 6فقیه و حقوقدان شورای نگهبان

شرق - مهسا جزینی: شش نفر می‌مانند و تعیین‌تکلیف شش نفر دیگر هم با مجلس و مقام‌معظم‌رهبری ‌است، شاید بمانند و شاید هم نه. 26 تیر همزمان با سالروز تاسیس شورای نگهبان، عضویت شش‌ساله سه فقیه و سه حقوقدان به پایان می‌رسد و باید افرادی جدید معرفی شوند. آیت‌الله هاشمی‌شاهرودی، آیت‌الله مومن و آیت‌الله مدرسی‌یزدی سه فقیهی هستند که بعد از شش‌‌ سال عضویتشان در شورای نگهبان به پایان می‌رسد.«عباسعلی کدخدایی»، «حسینعلی امیری» و«محسن اسماعیلی» هم سه عضو حقوقدانند که شرایط مشابهی دارند. اگرچه، افراد فعلی می‌توانند مجددا برای حضور در شورای نگهبان معرفی شوند. دوره مسوولیت اعضای شورای نگهبان شش‌ساله است اما طبق اصل 92 قانون اساسی، نصف اعضای حقوقدان و فقیه شورای نگهبان در اولین دوره، پس از سپری‌شدن سه سال، به قید قرعه تعویض خواهند شد. از همین‌رو این شورا به‌نوعی هر سه‌سال‌یک‌بار با یک انتخابات درونی روبه‌رو بوده است.
مجلس و حقوقدان‌ها
حقوقدان‌ها را رییس قوه‌قضاییه معرفی می‌کند اما انتصاب آنها منوط به تایید مجلس است تا جایی که اگر نمایندگان به حقوقدانی رای لازم را ندهند رییس قوه‌قضاییه ملزم به معرفی فرد دیگری است. همسویی گرایش‌های سیاسی این دو نهاد معمولا در انتخاب اعضای حقوقدان تاثیرگذار است. از آنجا که شورای نگهبان وظیفه تایید یا ردصلاحیت نامزدهای انتخاباتی مجلس را هم برعهده دارد، نمایندگان تا آنجا که می‌توانند از توان تاثیر‌گذاری هر چند محدود خود در ترکیب اعضای شورای نگهبان استفاده می‌کنند تا جایی که وقتی سر و کار تایید اعضا در دوره چهارم به مجلس ششم افتاد، مجلسیان سه‌بار به گزینه‌های پیشنهادی رییس قوه‌قضاییه رای ندادند و بعد رییس وقت قوه افراد دیگری را به مجلس معرفی کرد. همین سابقه بود که بعدا باعث شد نحوه رای‌گیری تغییر کند و حقوقدانان شورای نگهبان برای تایید دیگر نیاز به کسب اکثریت مطلق آرا نداشته باشند بلکه در صورت احراز اکثریت نسبی موفق به راهیابی به شورای نگهبان می‌شوند. اما با توجه به اینکه عدم رای‌آوری گزینه‌های پیشنهادی رییس قوه‌قضاییه محتمل است، پیشنهاد مجلسیان معرفی تعداد افراد بیشتری است تا جایی که «ملکشاهی»، رییس کمیسیون حقوقی، قضایی مجلس دیروز گفت: «‌درخصوص تعداد افراد معرفی‌شده از سوی رییس قوه‌قضاییه به مجلس نظرات متفاوتی وجود دارد، به‌طوری که برخی معتقدند رییس قوه‌قضاییه باید شش حقوقدان را برای اخذ رای به مجلس معرفی کند و اعتقاد برخی دیگر، معرفی 9حقوقدان برای انتخاب سه حقوقدان نهایی شورای نگهبان است.» اگرچه او در انتها با اشاره به اینکه سه عضو حقوقدان از لحاظ علمی و عملکردی در سطح بالایی قرار دارند، ابراز امیدواری کرده است که رییس قوه‌قضاییه سه عضو فعلی حقوقدان شورای نگهبان را به مجلس معرفی کند.» «محمدرضا باهنر» نماینده تهران هم درباره نحوه رای‌گیری گفته است: «اگر تعداد حقوقدانانی که به مجلس معرفی می‌شوند بیش از سه نفر باشد، در این صورت در صحن علنی، انتخابات برای تعیین سه حقوقدان برگزار می‌شود اما در صورتی که سه حقوقدان معرفی شوند، در این صورت به‌اصطلاح در مجلس رای‌اعتماد برگزار می‌شود و در این شرایط حقوقدانان باید اکثریت رای مجلس را کسب کنند.» باهنر گفته است: «ما منتظر نامه معرفی حقوقدانان جدید شورای نگهبان توسط رییس قوه‌قضاییه هستیم، در جلسه رای به حقوقدانان شورا، طبق آیین‌نامه داخلی، به هر یک از افراد معرفی‌شده 10 دقیقه فرصت داده می‌شود تا خودشان را معرفی و شرایط کاری‌شان را بیان کنند، سپس وارد شور می‌شویم و رای‌گیری انجام می‌شود.» مهم‌ترین وظیفه شورای نگهبان، نظارت بر تدوین قوانین در مجلس شورای اسلامی به لحاظ تطابق با قانون اساسی و شرع است.
این 11 نفر
اعضای این دوره شورای نگهبان، در حال حاضر 11 نفرند. چرا که آیت‌الله «غلامرضا رضوانی» یکی از فقهای شورای‌نگهبان 30 فروردین امسال درگذشت. آیت‌الله«احمد جنتی» دبیر و مشهورترین چهره فقیه شورای نگهبان است که تا پیش از این در جایگاه خطیب نمازجمعه تهران هم حاضر می‌شد اما این حضور مدتی است کمرنگ شده است. او متولد1305 اصفهان است و از نخستین دوره یعنی سال 59 تاکنون در تمامی ادوار این شورا حضور داشته است. «آیت‌الله محمد مومن» متولد 1319 قم است. او در تمامی ادوار عضو شورای نگهبان بوده است. «آیت‌الله محمد ‌یزدی» که پیشتر رییس قوه‌قضاییه بود متولد 1310 اصفهان است که سابقه عضویت در دوره‌های دوم، چهارم و پنجم شورای نگهبان را داشته است. در پی استعفای «آیت‌الله صافی‌گلپایگانی» در تیرماه 1367، «آیت‌الله یزدی» از سوی حضرت امام‌خمینی(ره) به‌جای وی به عضویت شورا درآمد. او پس از پایان خدمت در قوه‌قضاییه در سال 1378 مجددا به عضویت شورای نگهبان درآمد. «آیت‌الله‌ محمدرضا مدرسی‌یزدی» متولد 1334 یزد است و تنها در دوره اخیر عضو شورای نگهبان بوده است. «آیت‌الله سیدمحمود هاشمی‌شاهرودی» هم که متولد 1327 کربلاست عضویت دوره دوم و پنجم شورای نگهبان را دارد، او در اسفند 1373 به جای محمدی‌گیلانی به عضویت شورای نگهبان درآمد. در تیر 1378 به‌عنوان رییس قوه‌قضاییه منصوب شد و «آیت‌الله یزدی» به جای او به عضویت شورای نگهبان درآمد. «شاهرودی» پس از پایان خدمت در قوه‌قضاییه مجددا در مرداد 1388 به عضویت شورای نگهبان درآمد. اما حقوقدانان شورا چه کسانی هستند؟ «محمدرضا علیزاده متولد 1330 سوادکوه است و از دوره دوم تا پنجم عضو شورای‌نگهبان بوده است. محسن اسماعیلی متولد 1334 تهران است و به‌جز این دوره سابقه عضویت دوره چهارم شورای نگهبان را هم در کارنامه خود دارد. محمد سلیمی متولد 1333همدان است که تنها در این دوره عضو شورای‌نگهبان بوده است. سیامک ره‌پیک متولد 1342 تهران است. او هم تنها در این دوره عضو شورای‌نگهبان بوده است. «حسینعلی امیری» متولد سال1345 سنقر است و او هم تنها در این دوره تجربه عضویت در شورای نگهبان داشته است.«عباسعلی کدخدایی» که استاد حقوق دانشگاه تهران و رسانه‌ای‌ترین چهره شورای نگهبان است مسوولیت سخنگویی این شورا را هم برعهده دارد. نقش کدخدایی و اظهارنظرهایش که قاعدتا منعکس‌کننده مواضع شورای نگهبان است، در آستانه انتخابات مجلس و ریاست‌جمهوری معمولا پررنگ‌تر می‌شود. او متولد1340 اصفهان و دو دوره است که عضو شورای نگهبان است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.