نفت، علیاف و جمهوری برای آذربایجان
سیاوش رزمند: باکوی امروز کمترین شباهتی به یکی از بازماندگان اتحاد شوروی ندارد. عروس دریای خزر مملو از مراکز خرید به سبک غربی و برجهای سر به فلک کشیدهای است که زیر آفتاب میدرخشند. آذربایجان چشم جهانیان را به خود جلب کرده است. امنیت خط لوله باکو- تفلیس- جیحان، نفت خزر را به قلب اروپا میرساند و نیاز غرب را از نفت روسها رفع میکند. خیابانهای باکو به پاریس و میلان پهلو میزند. مک دونالد هیچ لحظهای خالی از مشتری نمیشود و شهروندان باکو خودروهای لوکس خود را در خیابانهای سنگفرش زیر تصاویر غولآسای الهام و حیدر علیاف میرانند. اما اگر از باکو خارج شویم تصویر دیگری روشن میشود. زندگی پررنگ باکو جای خود را به جادههای تنگ و نهچندان استاندارد با مردمی سنتی و عمیقا مذهبی میدهد. تنها وجه مشترک، حضور پررنگ تصویر رییسجمهور محبوب و طبیعتا مادامالعمر«الهام» و بنیانگذار و پدر ابدی آذریها«حیدر علیاف» است که در هر جاده، خیابان و مغازهای، تصویری از آنها حضور دارد. جمهوری آذربایجان یکی از ثروتمندترین جمهوریهای استقلالیافته از شوروی محسوب میشود. جنگ با ارمنستان و استقلال «جمهوری کوهستانی
قرهباغ» (آرتساخ) که منجر به اشغال مناطق کلیدی این کشور همانند «شوشا» و «لاچین» به دست نیروهای ارمنی شد نیز تاثیری در پیشرفت اقتصادی آذربایجان نگذاشت. اما نوسازی اقتصادی آذربایجان چهره دیگری نیز دارد. بسیاری از آوارگان جنگ قرهباغ در بدترین شرایط، بدون هیچگونه امکانات اولیه در واگنهای متروک قطار یا کارخانههای تخریبشده دوران شوروی، گذران میکنند. دولت آذربایجان حیات خود را براساس یک سیستم پلیسی و امنیتی بنا کرده است. اعلام شرایط جنگی در کشور به این دولت اجازه داده است که صدای هرگونه مخالفی را ساکت کرده و کشور را در شرایط اضطراری از لحاظ سیاسی اداره کند. فساد گسترده اداری به صورتی است که حتی مقامات دولتی نیز به آن اذغان دارند. طنز تاریک این است که باکو در روزگاری نهچنداندور تبدیل به محل مناسبی برای قرارهای ملاقات تروریستهای قفقاز شمالی (چچنها و داغستانیها) و نفرات مرتبط با القاعده شده بود، حال آنکه آذربایجان مهمترین متحد دولت اسراییل در منطقه محسوب میشود و یکی از بزرگترین کنیسه یهودیان در اروپا در باکو است. اینکه در کشوری با جمعیت شیعه چگونه میتوان گرایشهای سلفی از یک سو و روابط نزدیک با
اسراییل را توجیه کرد تنها از عهده الهام علیاف برمیآید. خاندان علیاف حاکمان مطلق سرزمین شعلههای جاویدان هستند. همسر و دختران علیاف شمایلی همانند ستارگان سینما و موسیقی بر خود دارند و پسر کوچک رییسجمهور نقش ولیعهد این جمهوری موروثی را بازی میکند. انتخابات آذربایجان که همواره با تقلب گسترده همراه بوده به انتخاب نمایندگان حزب حاکم، منتهی میشود. اعتراضات خیابانی سال 2005 که با الهام از انقلابهای اوکراین و گرجستان شکل گرفته بود با خشونت سرکوب شد و اعتراضهای سال 2011 نیز تغییری در وضعیت کشور ایجاد نکرد. در پی برگزاری مسابقات «یورو ویژن» در باکو در سال گذشته، دولت دست به تخریب مناطق مسکونی حاشیه باکو زد که عمدتا به اقشار پایین جامعه تعلق داشت. اعتراض ساکنان به ناعادلانه بودن قراردادهای مندرج میان شهرداری و مردم، اقدامی علیه امنیت ملی محسوب و به شدت با آن برخورد شد. این داستان بسیار شنیده شده است که در دور گذشته مسابقات«یورو ویژن» چند شهروند آذربایجانی به جرم اینکه طی این مسابقات به وسیله اساماس به نماینده ارمنستان رای داده بودند دستگیر و مورد بازجویی قرار گرفتند. قدرت مطلق الهام علیاف حداقل در
آینده نزدیک، متزلزل به نظر نمیرسد. در انتخابات پیشین ریاستجمهوری او توانست با کسب بیش از 87درصد آرا در مقابل 2/82 درصد رای نزدیکترین رقیبش «اقبال آقازاده» مجددا به ریاستجمهوری انتخاب شود. حال برای انتخابات پیشرو که مقرر است در اکتبر سالجاری برگزار شود گروههای اپوزیسیون و ائتلاف نیروهای دموکراسیخواه تصمیم گرفتهاند که تنها با یک کاندیدا در مقابل رهبر مقتدر آذربایجان صفآرایی کنند. «رستم ابراهیم بگف» فیلمساز مشهور که به خاطر فیلمنامهها و نمایشنامههایش در تمامی جمهوریهای سابق اتحاد شوروی چهرهای شناختهشده محسوب میشود و برنده جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی برای فیلم «آفتاب سوخته» (به کارگردانی نیکیتا میخالکوف، 1994) است، به عنوان کاندیدای ریاستجمهوری از طیف مخالفان در روز سهشنبه 11 تیر انتخاب شد. اینکه انتخابات آینده آذربایجان موجب تغییر رهبر این کشور شود بعید به نظر میرسد. اما اینکه با توجه به شرایط منطقه، تبدیل به انتخاباتی مناقشه برانگیز شود دور از ذهن به نظر نمیرسد. هرچند تصورکردن شخصی بهجز الهام علیاف به عنوان رییسجمهور آذربایجان، نه غیرممکن ولی به سختی قابل تصور به نظر میرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.