|

62 سال معلمی

رضا داوری‌اردکانی

بنده در طول 10سال اخیر حدود 25 جلد کتاب نوشته‌ام که هرکدام حدود 10بار قبل از چاپ تصحیح شده‌اند. بیش از اینکه هوش و توانایی در انجام این کار داشته باشم، بر چاپ این آثار اصرار داشته و زحمت کشیده‌ام. اینکه از برآیند آنها چیزی حاصل شده یا نه، نمی‌دانم. مراسم امروز برای حرمت‌گذاشتن به کار علمی برگزار شده است. احسان و لطف شما به من سالیان سال است که ادامه دارد و من قدردان آن هستم و منتی هم بر کسی ندارم. با سابقه زندگی 80ساله خود و 62سال معلمی، طبیعی است که دیگران به علم و معلم احترام بگذارند و قدر 62سال معلمی را بدانند. اگر قرار بود زندگی را دوباره از سنین جوانی آغاز کنم، بازهم شغل معلمی را انتخاب می‌کردم. البته معلمان زیادی هستند که قدردانی از زحمات خود را ندیده‌اند. رابطه با قدرت برخی می‌گویند بنده برای تقرب به قدرت این کارها را انجام داده‌ام. در حضور آقای خاتمی و با علم به اینکه 70سال است که ایشان را می‌شناسم از ایشان می‌پرسم. ایشان هشت‌سال رییس‌جمهور بودند و ما در سال‌های ریاست‌جمهوری ایشان با هم آشنا نشدیم من حتی به پدر ایشان ارادت خاص دارم اما تقریبا ارتباط چندانی قبل و بعد از ریاست‌جمهوری‌شان نداشتم و چنانچه خودشان می‌دانند کاری به قدرت نداشتم. البته یک دلیلش نیز این بود که فرصتش را نداشتند و من نمی‌خواستم مزاحمشان باشم. بنده همیشه به معلمی و نوشتن اکتفا می‌کنم. من معلم هستم، سیاست می‌نویسم اما به حضرت عباس سیاسی نیستم! البته همیشه هم سیاسی بودم و همیشه هم با سیاست سر و کار داشتم اما این سروکار، سروکار فکری بوده حتی وقتی در محضر مرحوم حضرت آیت‌الله خاتمی بودم آنجا نیز بحث ما از همین قبیل و بیشتر فلسفی و شبه‌فلسفی بود نه متن سیاست رسمی و جاری کشور. 80سالگی چیز بدی است اما در عین حال بد نیست. کارآمدی فلسفه از جوانی دغدغه این پرسش برایم پیش آمده بود که فلسفه که نزدیک به دوهزارو500سال عمر دارد و همه با آن بد هستند چرا نیست و نابود نمی‌شود؟ چرا آثار فیلسوف مهجور متعلق به دوران نه‌چندان علمی باقی مانده است ولی خیلی آثار تاثیری نداشته‌اند؟ چه چیز فلسفه را حفظ می‌کند؟ اگر فلسفه با زندگی ما ارتباط مستقیم ندارد چرا باقی مانده است؟ فلسفه نه شغل است نه کار و نه نان، اما علوم دیگر همه کاربردی بوده‌اند، این امر قدیم و جدید ندارد. اگر فلسفه نسبتی با سیاست ندارد پس چرا مورد بحث فیلسوفان است. بنابراین آنهایی که می‌گویند فلسفه به هیچ کار نمی‌آید و هیچ فایده مستقیمی از آن حاصل نمی‌شود در جواب من می‌گویم که من نمی‌دانم، اما اگر اینطور است چرا این فیلسوفان همه‌شان راجع به اخلاق و سیاست بحث کرده‌اند؟ اگر فلسفه اثری و نسبتی با سیاست ندارد پس چرا مورد بحث فیلسوفان است؟ آیا صرف تفنن بوده است؟ اگر سیاست به درد نمی‌خورد و به‌کار نمی‌آید، چرا همه فلاسفه سیاست گفتند و فلسفه‌شان در سیاست اثرگذار بوده و با این امر مساله‌شان صورت دیگری پیدا کرده است. نمی‌توانم بگویم فلسفه به دردی نمی‌خورد و این امر برای من کافی نیست که بگویم چون افلاطون سیاسی بود پس فلسفه و سیاست با هم پیوند دارند، من باید خود به این امر پی ببرم که این پیوند در کجا قرار دارد. پشت‌پا زدن فیلسوف و هنرمند به عقل معاش ما امروز شاهد رفتارهایی هستیم و راه‌هایی را طی می‌کنیم که این راه‌ها در دوره جدید تاریخ غربی صورت دیگری پیدا کرده و تجدید حیات و تجدید عهد شده است. رنسانس، تجدید عهد یونانی است و در پی این تجدید عهد بود که این تمدنی که امروز همه جهان را فراگرفته است پدید آمد. تمدن یونانی نمی‌توانست همه جهان را فرابگیرد. بین تفکر و زندگی، بین عقل کلی و عقل معاش ارتباطی وجود دارد که نمی‌توان آن را توضیح داد و بیان کرد، چرا که عقل معاش از عقل کلی بیرون نمی‌آید. سیاست از فلسفه بیرون نمی‌آید. اخلاق از فلسفه بیرون نمی‌آید. اما وقتی که تفکر هست اخلاق و سیاست قوام پیدا می‌کند. وقتی سیاست هست زمینه برای تفکر نیز وجود دارد. این تناسب و تعادل در جامعه عدالت را به وجود می‌آورد. من در سراسر عمرم از آغاز جوانی که رساله‌ای درباره فارابی نوشتم مساله‌ام این بود که چرا فارابی به سراغ سیاست رفت؟ آیا از استادان یونانی تقلید کرده است؟ اگر تقلید نکرده است، آنچه نوشته به درد سیاست زمان نخورد. آنچه تقریبا بعد از او تعطیل شد. بحث سیاست در فلسفه لاغرتر شد تا به زمان ما رسید. ما خود دیالوگیم جهان با مهر بنا شده و با مهر نیز سامان می‌یابد، ما قدر ابتکار آقای خاتمی را ندانستیم که بحث دیالوگ را مطرح کردند. صحبت سیاست نیست به تعبیر یک شاعر ما خود دیالوگیم! ما از ابتدا به پرسش «اَلستُ بِربّکم» پاسخ دادیم، بنابراین ما اهل عهد هستیم، عهد مهر و محبت. فکر می‌کنیم که به هر حال مقصد و مقصودی داریم و بشر نمی‌تواند بی‌مقصد و مقصود باشد اما چطور باید به آن رسید و چگونه؟ جامعه دارای مقصد و مقصود است به عقل معاش و عالی نیاز دارد، باید زندگی مردم را دنبال کرد زمانی که خللی در این زندگی ایجاد می‌شود باید دید این خلل از کجاست. حرف‌زدن، ادعاکردن مسایل را ظاهرا حل می‌کند اما در ظاهر و گفتار نمی‌توان مشکلات را رفع کرد. فلسفه حرف‌های ساده می‌زند اینکه بیاییم در حرف بگوییم ما کجای تاریخ قرار داریم و در قرن بیست‌ویکم کجا هستیم و از چه مدل‌هایی پیروی می‌کنیم، اهمیتی ندارد.
متن سخنرانی در همایش بزرگداشت داوری

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.