|

۱۰۰چهره علمی در بزرگداشت رضا داوری شرکت کردند

جشنی با حضور همه

عكس: امیر جدیدی، شرق

جشنی با حضور همه
شرق: مراسم بزرگداشت جشن 80سالگی رضا داوری چنان‌که از عنوانش نیز برمی‌آمد، به جشنی شبیه بود تا نشستی فلسفی درباره آرا و آثار او. بیش از 100چهره علمی، فرهنگی، سیاستمداران و اهالی فلسفه آمدند، از آشنایی خود با او، خصوصیات شخصی و اخلاقی‌اش، منش علمی و فرهنگی‌اش، مشاغل دولتی و غیردولتی‌اش گفتند و رفتند. جشنی که از پنج عصر یکشنبه آغاز شد و تا پاسی از شب به طول انجامید، به صرف میوه و شیرینی و شام البته. جشنی با حضور راست و چپ، اصلاح‌طلب و اصولگرا، سیاستمدار و مسوولان دولتی، اهالی فلسفه و اندیشه و همه و همه؛ از صادق خرازی و محمدرضا تابش و احمد مسجدجامعی تا مصطفی میرسلیم و محمود دعایی. از علی‌اکبر ولایتی و حداد عادل که این‌روزها در قاب‌عکسی نگنجند، تا محمدعلی ابطحی و محقق‌داماد و محمد رجبی. از غلامرضا اعوانی و غلامحسین دینانی و بهاءالدین خرمشاهی تا خسروپناه و بیژن عبدالکریمی و محیط‌طباطبایی و... و البته میهمان ویژه و دقیقه‌نودی این جشن: سیدمحمد خاتمی. شاید این، جشنی برای شهر «یزد» بود، جشنی با حضور همه یزدی‌های تهران. چنان‌که محمدرضا تابش نماینده مردم اردکان در سخنرانی خود اصرار داشت داوری را دوستدار پروپا قرص اردکان معرفی کند. تا جایی که صادق خرازی در جواب او گفت: آقای تابش اصرار عجیبی دارد که بگوید اردکان «یونان کوچک» است! جشنی که جای سوزن‌انداختن نبود و میهمانان فقط با کارت ویژه اجازه داشتند به مراسم وارد شوند و حتی سخنرانی کسانی همچون شهرام پازوکی و بیژن عبدالکریمی به دلیل کمبود وقت از برنامه حذف شد. جشنی که فهرست برگزارکنندگانش فقط به عدد انگشتان دست بود: فرهنگسرای ابن‌سینا، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، کمیسیون ملی یونسکو، سازمان فرهنگی، هنری شهرداری تهران، دانشگاه تهران، موسسه حکمت و فلسفه، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، موسسه کتابشهر ایران و پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. هلیوپولیس: شهر خورشید قبل از برگزاری همایش کتاب «هلیوپولیس» با حضور غلامعلی حدادعادل و محمد رجبی، رییس کتابخانه مجلس شورای اسلامی و افتخار حسین عارف، رییس موسسه فرهنگی اکو رونمایی شد. این کتاب مجموعه عکس‌های عکاس جوان ایرانی معصومه جوادی‌نسب در مورد تاریخ و تمدن باستانی لبنان با مقدمه داوری اردکانی است. «گابی لیون» وزیر فرهنگ لبنان در پیامی عنوان کرد برگزاری نمایشگاه «هیلوپولیس» یا شهر خورشید و ارایه آثاری از این دو شهر تاریخی بیانگر حضور و گفت‌وگوی بین ادیان و فرهنگ‌های مختلف در این شهرها و به‌خصوص شهر بعلبک است. سفیر لبنان هم در ایران در پیام خود از پیشینه تاریخی لبنان گفت: «شهر بعلبک و شهر هلیوپولیس شهر پایدار آزادی و دعوت به اصلاح و نوید فضایی بهتر است. تاریخ این شهرها به ما نشان می‌دهد که رابطه با خدا، نور و حقیقت، زمان و مکانی جز خط فاصل حق و باطل نمی‌شناسد. به‌وسیله جدیل و بیبلوس هم با اشراف بر دریا که یادآور سفرهای دریایی اجداد فینیقی ما و انتقال الفبا و تجارت و علم و فرهنگ به عالم است تمدن‌هایی را در اطراف مدیترانه تاسیس کردیم که آثار بسیاری از آن در اسپانیا و برزیل یافت شده است.» پیشتاز میدان فلسفه در ابتدای مراسم سیدحسین نصر در پیامی که توسط دبیر همایش قرائت شد، گفت: در سال 1337 که تدریس در گروه فلسفه را در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران آغاز کردم با جوانی مواجه شدم که دانشجوی دکترا در رشته فلسفه بود و مدیر گروه محترم یحیی مهدوی دامغانی از او تعریف می‌کرد. آن جوان رضا داوری بود که اکنون بیش از 50 سال از آشنایی بنده با این دانشمند و متفکر پرارج می‌گذرد. طی این نیم‌قرن داوری خدمات فراوانی به رشته فلسفه و سوق دادن جوانان متفکر کشور عزیزمان به راه درست‌اندیشیدن انجام داده و پیشتاز میدان بحث جدی فلسفی و طرح سوالات واقعی در امور گوناگون بوده است. او در پایان پیام خود آرزوی سالیان دراز افاضه علمی برای داوری کرد. فیلسوف فرهنگ احمد مسجدجامعی، وزیر سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی و عضو فعلی شورای شهر تهران با ذکر خاطراتی دور از داوری به ارایه خصوصیات شخصیتی و توضیح لقب فیلسوف فرهنگ پرداخت: «من تجربیات زیادی از دو دوره همکاری با ایشان در نشریه دانشگاه تهران دارم. اگر امسال هشتادمین سال تولد استاد باشد من از حدود چهل‌وچندسالگی ایشان با ایشان آشنایی دارم و زمینه این آشنایی هم به یک کار فرهنگی بازمی‌گردد که ما در دانشگاه تهران تصمیم به راه‌اندازی یک نشریه گرفتیم. وی با اشاره به اینکه داوری فیلسوف فرهنگ و به‌تعبیری فیلسوف گفت‌وگو نیز است، از حوزه‌های فعالیت داوری درباره مسایلی همچون فوتبال، عزاداری‌ها، شیوه‌های مصیبت‌خوانی و تجمع‌های مردمی به‌عنوان نمونه تجمع مردمی در قلعه بابک گفت. او در ادامه عنوان کرد که داوری تلقی و تفکری نسبت به اوضاع دارد و در زمانی که مناسب بداند از قدرت و سیاست برای حفظ اصول خود فاصله می‌گیرد. او در ادامه گفت: «چند سال پیش گزارشی جنجالی در مطبوعات منتشر شد مبنی بر اینکه 80درصد کتاب‌های منتشرشده در حوزه رمان و داستان و ادبیات مسایل خلاف‌عفت است، این گزارش دنبال مقصر خاص می‌گشت، داوری با علم به اینکه این گزارش از سمت حوزه سیاست پشتیبانی می‌شد اما در قبال آن موضع جدی گرفت و به دفاع از فرهنگ پرداخت و گفت در صورت صحت این گزارش اشتباه، ما با یک فاجعه ملی روبه‌رو هستیم و این نوع نگاه سطحی‌نگری به تمام حوزه‌هاست. او مرزی بین خود و قدرتی که می‌خواهد فرهنگ را تهدید کند و مطالبی را بیان کند که سزاوار این جامعه نیست، قایل شد. در نهایت به نقل از داوری می‌گویم آفت فرهنگ، خطابه‌محوری است که جای تامل اخلاقی را می‌گیرد. فهم علوم انسانی قبل از تحول در علوم انسانی سخنران بعدی این مراسم آیت‌الله مصطفی محقق‌داماد، استاد فلسفه و عضو فرهنگستان علوم بود. او نیز به ذکر نکاتی درباره داوری پرداخت. سپس حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه، رییس موسسه حکمت و فلسفه جشن بزرگداشت داوری را اینگونه توصیف کرد: «این جلسه، جلسه تکریم حکمت و فلسفه است؛ تکریم حکمت و فلسفه، تکریم انسانیت است. از این‌رو گاهی اوقات یک استاد بهانه‌ای می‌شود برای اینکه از حکمت سخن گفته شود خصوصا حکمتی که برای امروز ما کارایی دارد.» وی با بیان اینکه اهل فلسفه چهار دسته‌اند، اظهار کرد: برخی مورخ فلسفه، عده‌ای فیلسوف‌شناسند و تعلیمات صاحب‌نظران را تکرار می‌کنند، برخی فلسفه‌شناس بوده و فلسفه حکمت متعالیه و فلسفه پوزیتیویسم را می‌شناسند و دسته چهارم اهل تفکر فلسفی بوده و دغدغه فلسفی دارند و البته داوری‌اردکانی فیلسوف است و مسایل امروز را با نگرش فلسفی بررسی می‌کند؛ نگرش فلسفی به علم مدرن و علم تجدد. رییس موسسه حکمت و فلسفه ایران عنوان کرد: از جمله دغدغه داوری‌ اردکانی نگرش به علوم انسانی است که یکی از نیازهای جدی روزگار ما به‌شمار می‌رود و البته فلسفه مضاف علوم و فلسفه مضاف امور انسانی نیز از دغدغه‌های این استاد است، دغدغه امور و علوم با نگرش فلسفی است. وی افزود: ممکن است برخی با ادبیات فلسفی، حرف‌های سیاسی بزنند که نمی‌توانند کاری از پیش ببرند اما این نکته مهم است که بتوان سیاست را با نگاه فلسفی تبیین کرد. خسروپناه گفت: براساس نگرش استاد داوری، علوم انسانی مخصوص جهان تجدد است و جامعه و جهان دینی به جامعه‌شناسی و روانشناسی و علوم اجتماعی نیازی نداشت و این سوال جدی مطرح است که چرا ما در گذشته، در جامعه دینی روانشناسی و علوم اجتماعی نداشته‌ایم و این نیاز در جهان متجدد شکل پیدا کرده است؟ به تعبیر داوری اگر بتوانیم نیازهای جهان متجدد و ارزش‌های آن را کنار بگذاریم نیازی به علوم انسانی نداشتیم البته اینکه این دو از هم قابل تفکیک‌اند یا خیر، بحث جداگانه‌ای را می‌طلبد. او نگرش داوری اردکانی را به تجدد نگرشی فلسفی دانست: «از این‌رو متجددشدن به خودی خود هم عیب نیست بلکه عیب آن است که زندگی متجددانه ما یک زندگی پریشان است و ما نیامده‌ایم با نگرش فلسفی تجدد فلسفی را بپذیریم. بنابراین ما باید ابتدا جامعه و جهان دینی را تعریف و سپس شوون جهان متجدد را در آن مشخص می‌کردیم.» رییس موسسه حکمت و فلسفه ایران تصریح کرد: برخی معتقدند استاد داوری بیشتر به طرح پرسش پرداخته است، البته به دلیل اینکه ما در بسیاری از مواقع سوال را به صورت دقیق متوجه نمی‌شویم به پاسخ صحیح آن نیز دست نمی‌یابیم. وی در ادامه به بیان دغدغه داوری اردکانی درباره علوم انسانی پرداخت و گفت: از نظر استاد داوری، علوم انسانی محض و خالص نداریم؛ علوم انسانی و اجتماعی مدرن از فرهنگ و جهان متجدد جدا نیست. خسروپناه خاطرنشان کرد: یکی از مسایل مهمی که باید در بحث علوم انسانی قبل از تحول علوم انسانی به فکر آن باشیم؛ وقتی می‌گویم علوم انسانی سکولار را دینی و بومی کنیم منظورمان چیست و کدام‌یک از نیازهای دینی با علوم انسانی غیرسکولار پاسخ داده می‌شود. وی یادآور شد: این پرسش‌های دقیق علوم انسانی است که استاد داوری دقیقا به بیان آنها پرداخته است از این‌رو مبانی اومانیستی عقلانیت خودبنیاد که از آسمان کنده شده و علوم انسانی مدرن بریده از آسمان چگونه می‌تواند با سنت آسمان پیوند برقرار کند؟ بنابراین داوری اردکانی معتقد است باید با رویکردی انتقادی به علوم انسانی نگریست. زندگی با مرگ‌آگاهی پس از خسروپناه، محمدصادق خرازی سفیر سابق ایران در سازمان ملل متحد و کشور فرانسه و از دوستان نزدیک رضا داوری اردکانی از سابقه آشنایی خود با داوری در منزل پدری گفت و سپس محمد رجبی رییس کتابخانه مجلس که دبیر علمی این همایش بود درباره داوری صحبت کرد. از نظر او فکر با معنای ارسطویی کلمه یعنی کشف از مجهول و با این تعریف داوری را متفکر به معنای عمیق کلمه دانست. او مشکل بزرگ بشر را این دانست که غالبا در مجهولات سیر می‌کند. متفکر کسی است که حقیقت مطلق را فراروی افراد قرار داده و موجب هدایت آنها در زندگی فردی و جمعی می‌شود: «داوری از روی دل‌آگاهی سخن می‌گوید و آنچه را که یافته و بر آن مسلط شده بدون تکلف بر قلم می‌آورد؛ نوشتارش عین گفتارش و گفتارش عین احوالش است به طوری که کسانی که نثر ایشان را می‌خوانند گویی صدای استاد را می‌شنوند. رابطه تفکر و زبان، امری روشن برای همگان است و افق فکری که داوری در آن قرار دارد و زبان ویژه تفکر ایشان بستگی به زاویه دید خاص استاد دارد و به فرموده قرآن کریم ذکری است که در دل ایشان جاری شده است.» او در ادامه با نقل‌قول از فردید که مدام از ذکر و فکر صحبت می‌کرد برای داوری هم ذکر و بیان و فکر خاص خودش را قایل شد که ناشی از یک ذکر است. ذکر نه به معنای دعا بلکه به معنای عمیق‌تر کلمه، افقی که خداوند برای انسان می‌گشاید و همه چیز از وجود متفکر ظاهر می‌شود: «وقتی همدل باشیم همزبانی هم به وجود می‌آید و از آن مهم‌تر دل‌آگاهی است. کسانی که اهل دل هستند مسایل معقول را دریافته و به دل رسانده‌اند، همچنین از خودآگاهی به دل‌آگاهی رسیده‌اند، مقامی که داوری به آن رسیده است و ما وحدت و همدلی را در ایشان مشاهده می‌کنیم. او کلمه‌ای شده است که گویای حقیقت است، همان شجره طیبه‌ای که قرآن کریم آن را اینطور معرفی کرده است که ریشه‌اش در زمین و شاخه‌هایش در آسمان است که هر زمان می‌توان از میوه‌های آن بهره برد.» وی اظهار کرد: داوری اردکانی با مرگ‌آگاهی زندگی کرد و هیچ‌گاه از شرایط وجودی انسان که وجه عدمی است غافل نبوده و ما شاهدیم این منبع فیاض دایما همانند شجره طیبه، میوه و ثمر می‌دهد. برجسته‌سازی نقش فرهنگ اسلامی ایرانی علی‌اکبر ولایتی، استاد تاریخ و تمدن و عضو فرهنگستان علوم پزشکی هم در این مراسم از نقش ایرانیان و مسلمانان در تولید علم گفت: «نظری مطرح است مبنی بر اینکه مسلمانان و ایرانیان پس از قرون وسطی علم را به اروپاییان برگرداندند، ما دلایلی داریم که این ادعا بی‌انصافی است برای روشن‌شدن این مطلب با کمک افرادی چون داوری کارهایی صورت گرفته است اما باز هم کم‌کاری‌هایی را مشاهده می‌کنیم.» او با توجه به کتابی که درباره نقش ارتباط زبان عربی و لاتین و مسلمانان و اروپاییان در انتقال علم و تحول علمی ترجمه شده است، گفت: «براساس این کتاب ما می‌توانیم تاریخ علم را به سه مقطع تقسیم کنیم؛ نخست مرحله یونانی، دوم مرحله ترجمه و انتقال علم از اروپا به کشورهای اسلامی و سوم مرحله رنسانس. براساس نظر نویسنده این کتاب، این سه مرحله در عرض یکدیگر قرار دارند اما ما می‌خواهیم بررسی کنیم که آیا این ادعا درست است یا خیر؟» ولایتی با تاکید براینکه استاد داوری اردکانی تلاش کردند که جوان‌های ما را در این سال‌ها به هویت ملی و دینی خود برگردانند، افزود: این یک مبنای علمی قابل دفاع است که اگر ما به خودمان بازگردیم می‌توانیم به جایی برسیم که گذشتگان ما رسیده‌اند، این استعداد در جماعت ایرانی وجود دارد با توجه به اینکه بیش از 50‌درصد تولیدات علم در تمدن اسلامی مدیون تلاش ایرانی‌هاست. تکلم یا وراجی؟ این مراسم با سخنرانی محمدرضا تابش، بهاءالدین خرمشاهی، عبدالعظیم اقبال، خواهرزاده رضا داوری، محمدرضا سعیدآبادی، دبیر کمیسیون ملی یونسکو در ایران و سپس خود داوری اردکانی ادامه یافت. پس از سخنرانی داوری، از کتاب «شعر و همنوازی» اثر رضا داوری اردکانی با حضور حجت‌الاسلام خاتمی، فاطمه طباطبایی، حجت‌الاسلام دعایی، غلامرضا اعوانی، محمد رجبی و سایرین رونمایی و هدایای پرشمار سازمان‌ها و افراد به دکتر داوری تقدیم شد. در بخش پایانی مراسم سیدمحمد خاتمی رییس‌جمهور پیشین ایران در سخنانی کوتاه گفت: «اگر تفکر را جوهر انسان بدانیم و اگر قایل باشیم که تفکر با پرسش آغاز می‌شود، استاد داوری کسی است که هم پرسش‌های زمانه را مطرح کرده و هم افقی به روی ذهن همه ما گشوده است، بر این اساس که چگونه بپرسیم. اگر حرمت انسان و وجود او در کلام متجلی می‌شود حرمت به انسان حرمت به کلام است و استاد داوری کسی است که نحوه حرمت‌نهادن به کلمه و کلام را به ما آموخت. او توانست دست‌کم تکلم را از وراجی متمایز کند و زمینه تفکیک این دو را فراهم کرد و به ما تذکر داد که مرز میان تفکر و سیاست‌زدگی را تشخیص دهیم و این همه بزرگی علم، دانش، فرهنگ و تفکر با همدیگر توام بود. او در پایان از تواضع داوری و تربیت خانوادگی او گفت: «استاد داوری از ابتدا متواضع بود و هرچه به عمر او افزوده شد این تواضع بیشتر شد، این همه بزرگی وقتی شکوه و جلال می‌یابد که با نجابت استاد همراه شود؛ نجابتی که از پدر بزرگوارشان و به‌خصوص از مادرشان که فرشته‌ای بر روی زمین بودند به ارث رسیده است و اینک با دانش و تفکر و تعلم، شکوه و عظمت فوق‌العاده‌ای یافته‌اند. امیدواریم عمرشان‌دراز باشد.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.