|

راهکاري براي کشاندن دستاورد علم به جامعه

گذشته پرافتخار، آینده مبهم

برخی می‌پرسند چرا با داشتن افتخارات علمی در گذشته و برخورداری از مردمی باهوش و با داشتن بیش از یک قرن سابقه آموزش عالی به شیوه نوین و به‌ویژه با ایجاد و گسترش بسیار سریع دانشگاه‌ها، نتوانسته‌ایم به موفقیت‌هایی دست یابیم که کشورهای قابل مقایسه با ما (مانند کره‌جنوبی) پیش از این دست یافته‌اند؟ چرا در کشور ما، به علم، حداکثر در حد مقالات پژوهشی در دانشگاه‌ها توجه می‌کنند و چرا نتیجه فعالیت‌ها در بسیاری از مراکز علمی ما نمی‌تواند به ثروت تبدیل شود؟ چرا دانشگاه‌ها به استقلال مالی نرسیدند و به مراکز تولید ثروت و کارآفرینی تبدیل نشدند؟ چرا مرتبه کلی جمهوری اسلامی ایران در نوآوری جهانی، از رتبه 95 جهان در سال 2011 به رتبه 104 در سال 2012 سقوط کرد و چرا کشورهایی مانند قطر، امارات، بحرین و عربستان سعودی در رتبه‌بندی سال 2012، به ترتیب رتبه‌های 33، 37، 41 و 48 را کسب کرده‌اند؟ پاسخ این سوالات و بسیاری سوالات مرتبط دیگر، در نوع نگاه سیاستگذاران کلان کشور به علم و فناوری ریشه دارد. یک نگاه شایع ولی بسیار محدود در کشور ما وجود دارد که علم و فناوری را منحصر به وزارت علوم تحقیقات و فناوری و زیرمجموعه‌های آن یعنی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی وابسته به این وزارت می‌داند. این در حالی است که در دنیای کنونی، علم و فناوری زمینه‌ساز پیشرفت در همه حوزه‌هاست. در کشور ما، بسیاری از وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های اجرایی، بخش‌های تحقیقاتی و فناوری دارند که مستقل از وزارت علوم فعالیت می‌کنند. از طرف دیگر، بسیاری از پیشرفت‌های علمی در دنیای کنونی در بخش خصوصی و در شرکت‌های دانش‌بنیان شکل می‌گیرد. در کشور ما، حوزه علم و فناوری عملا متولیان متعدد پیدا کرده و به وحدت رویه منجر نشده است و برعکس موجب پدیدارشدن رقابت‌های منفی در حوزه‌های مختلف شده که یکی از نتایج آن، پخش‌شدن بودجه تحقیق و توسعه، بدون داشتن برنامه منسجم در وزارتخانه‌های متعدد و عدم نظارت دقیق بر خروجی‌های آن است و به این ترتیب شاهد بروندادهای تاثیرگذار و ملموسی نبوده‌ایم که بتواند در اقتصاد کشور تاثیرگذار باشد. از طرف دیگر با توجه به تاکیدات برنامه چهارم و نیز برنامه پنجم توسعه کشور درباره افزایش هر ساله بودجه تحقیق و توسعه، به دلیل اینکه علم و فناوری در دولت، متولی قوی و واحدی نداشته است، این بودجه در سال‌های اخیر کاهش یافته و همین موضوع موجب ضعف شدید در بخش‌های مختلف علمی و پژوهشی کشور شده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.