|

درباره عبدالوهاب شهیدی زندگی و زمانه‌اش

از نسل پرچمداران

علیرضا پورامید . نویسنده و پژوهشگر موسیقی . عبدالوهاب شهیدی در کنار جمعی از بزرگان موسیقی ایرانی

از نسل پرچمداران
قرن جاری خورشیدی، نخستین گام‌های حیات خویش را در جغرافیای تاریخ برمی‌داشت تا افتان‌وخیزان، ایستادن و سپس پیمودن را بیاموزد و پرامید تا شاید خاطره قرن قبلی را که در آخرین دهه، تلخی جنگ جهانگیر اول و تبعاتش، چهره‌ای زشت به او بخشیده بود، به فراموشی بسپارد و ... ای‌بسا آرزو که خاک شده! در این ایام سرزمین ایران پرآشوب‌ترین روزهای خویش را می‌گذراند. کودتای سید‌ضیاء و رضاخان به انجام رسیده و فرجام اینکه «سیدضیا‌ءالدین طباطبایی» با کابینه سیاهش رفته و رضاخان به سردارسپهی ایران رسیده، در تدارک تعویض سلسله قاجار به پهلوی در پی تحکیم پایه‌های خواسته‌اش بود که در آبان‌ 1304 محقق شد و ... از متولدین این ایام یعنی همسالان با کودتا، با یکی، دوسال پس‌وپیش، که در روزگار و روزهای بعد هرکدام پرچمدار و برگزیده در رشته‌های خویش شدند، می‌توان «عماد خراسانی»، «علی تجویدی»، «حسین‌علی ملاح»، «مهدی خالدی»، «عبدالحسین زرین‌کوب»، «لشگری‌ها»،‌ «مهدی حمیدی»، «فریدون توللی» و بسیاری دیگر را نام برد. و از جمله و در همین روزها، سال‌های ابتدایی قرن بیستم خورشیدی دقیقا سال 1301، در بخش میمه اصفهان، تولد نوزاد فرخنده‌ای (عبدالوهاب) پیمانه خانواده حسن صدرالاسلام (شهیدی) را لبالب از سرمستی و شور کرد. او الفبای آموزش و آواز و به‌ویژه مثنوی‌خوانی را از پدر معمم، ولی آشنا با ظرایف آوازی خود، فرا گرفت. شروع فعالیت هنری‌اش در سال‌های ابتدایی دهه 20 با اقبالی خوش و فال‌نیک روبه‌رو شد. دیدار موثر با «صبحی مهتدی» و تاثیر آن مرد مقبول و مشهور آن روزها و سپس برخورد و ملاقات با «استاد حسین طاهرزاده» در محضر اسماعیل مهرتاش مدیر جامعه باربد در همان نخستین دیدار و حضور در جامعه باربد، از جمله مواردی است که در شکل‌گیری و جهت‌دهی شخصیت هنری او بسیار موثر واقع شد. از سال 1339 که ناخواسته و در اصل به درایت و هوشمندی دوست هنردوست و فاضلش «احمد مهران»، صدایش از رادیو پخش شد تا حدود 18سال بعد، یکی از وفاداران رادیو و برنامه گلها و نیز پراجراترین خواننده این رسانه بود و تعداد اجراهایش قریب 600اجرا (آواز و تصنیف) در رادیو است و همچنین بارها در سفر به کشورهای مختلف، ظرایف و ویژگی‌های موسیقی ایرانی را به جهانیان شناسانده است. عبدالوهاب شهیدی از صدایی بم، پخته، گرم و بسیار صمیمی برخوردار است که به دلیل سال‌ها تعلیم و تعلم، حنجره‌ای تربیت شده، زلال، توانا و پر‌از احساس و عاطفه دارد. همان‌طور که «ساسان سپنتا» در کتاب «چشم‌اندازی به موسیقی ایران» می‌گوید، شهیدی دارای صدایی گرم و آرام است و قطعات ضربی را به آراستگی و دلنشین اجرا کرده است. او در بین خوانندگان آواز ایرانی که اثری از آنان در فرهنگ صوتی ایران وجود دارد، به لحاظ صداقت صدا و صمیمیت لحن، بی‌اغراق از همه بالاتر است و در بیان، و آنچه به گوش می‌رسد، هیچ‌گونه فن و تمهیدی برای به اصطلاح «ساختن صدا» به‌کار نمی‌برد و هرآنچه می‌شنویم صدای خود او است و ترفندها، تعبیه‌ها‌‌ و تصنعاتی چون: چانه‌زدن (لرزاندن چانه)، حجم‌دهی به صدا، تغییر لحن، تقلید در اجرایش هیچ راه ندارند، نکته‌ای که شنونده اهل‌فن به راحتی و البته با دقت آن را دریافت خواهد کرد. او به تصنیف «آن نگاه گرم تو» با شعر «هما میرافشار»، در بین کارهای خود علاقه ویژه‌ای دارد اما نگارنده با تصنیف دشتی‌اش به‌رغم اشتهار کمتر، لحظات و دقایق سرشاری از وجد و حس و شور داشته‌ام. این تصنیف با مطلع: قرعه بخت به نامم کردی باده ناب به جامم کردی و همین‌طور تصنیف دیگر با شعر «شهریار»: «از تو بگذشتم و بگذاشتمت با دگران»، به لحاظ فنی و هنری، ریتم و لنگرها در مقام بسیار بالایی قرار دارد و سرشار از ظرافت حسی، عاطفی و معصومیت است. در سال 1385 به هنگام تولید و تدوین موسیقی مشروطیت، سی‌دی «نغمه آزادی» به دلیل صدمین سال مشروطیت، مجالی دست داد که تقریبا تمامی آثار مربوط به آن دوران را با اجراهای متنوع و متعدد بشنوم و به راستی اگر اجرای تصنیف «خموشی چرا» با مطلع «گریه را به مستی بهانه کردم» با صدای عبدالوهاب شهیدی در بین همه آنان، به لحاظ فهم موضوع و انتقال حس و منظور سازنده اثر به شنونده از یکسو و ایجاد فضای موسیقیایی و تنظیم و صدادهی شایسته ارکستر از دیگرسو برتر نباشد، در بین سه تا پنج اثر برتر این مجموعه عظیم، قطعا قرار می‌گیرد. شهیدی در هر دو هیبت و هیات (جسمی و روحی) بی‌تردید بلندقامت آواز ایرانی است. به هنگام جشن تاسیس خانه موسیقی و مراسم تجلیل از ایشان، به شایستگی «استاد شجریان» اذعان به مرتبت و والایی مقام هنری ایشان کرد. نگارنده این سطور به تایید بزرگانی چون زنده‌یاد «استادمحمد میرنقیبی» که می‌گفت: «او پاک‌ترین و مهربان‌ترین هنرمند موسیقی است.» و نیز به شهادت نظرات بزرگانی همچون «محمد اسماعیلی»، «احمد ابراهیمی»، «محمد موسوی» و .. نیز مشاهدات و چکیده همنشینی و هم‌سخنی‌هایم با ایشان، می‌خواهم به صراحت اشاره کنم که روح بلند و وارسته و انسانی او وجودش را سرشار از مهربانی، تواضع و بلندنظری کرده و از صفات ناپسند رایج به‌دور داشته است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.