۵۲ سال پس از خالق «پیرمرد و دریا»
این ناقوس مرگ کیست؟
مهدی غبرایی
درباره «ارنست همینگوی» آنقدر گفتهاند و نوشتهاند که حرف تازهای برای گفتن نمیماند. وانگهی من هم چندان اهل نقد و نظر نیستم. پس برویم سراغ یاد و خاطره. قدیمیترین ترجمهای که از آثار «همینگوی» سراغ دارم، «زندگی خوش و کوتاه فرانسیس مکومبر» و چند داستان دیگر است با ترجمه «ابراهیم گلستان» و اگر حافظهام درست یاری کند، هم او جزو اولین کسانی بود که «ارنست همینگوی» را بهدرستی شناخت و به فارسیزبانان معرفی کرد - هرچند امروز حتما خود ایشان هم به آن ترجمه ایرادهایی دارند، اما درک فضای داستانهای «همینگوی» با توجه به زمان ترجمه بینظیر بود - بعد داستانهایی با ترجمه «حمید صاحبجمع» و «منصور مصلحی» که از لحاظ شناخت دنیای همینگوی گامهای زیادی از «گلستان» عقبتر بود. کمابیش همزمان «پیرمرد و دریا» با ترجمه «خ. یحیوی» را انتشارات معرفت وارد بازار کرد. نام مترجم دیگر دیده نشد ولی آن ترجمه هم به هر حال در آشنایی بیشتر ما با دنیای «همینگوی» و یکی از شاهکارهایش گامهای اولیه را برداشت. (سالها بعد ترجمه استاد نجف دریابندری از راه رسید.)
گویا آن زمان کلاس نهم سابق دبیرستان بودم و در آستانه انتخاب رشته ادبی، که در شهر ما، لنگرود، همزمان دو کتابخانه شیروخورشید سرخ و کتابخانه شهرداری افتتاح شد و هر دو پاتوق ما بود. در کتابخانه شیروخورشید بود که اولینبار «زنگها برای که به صدا درمیآیند» با ترجمه «رحیم نامور» به دستم رسید. یک هفتهای با این کتاب سرمست بودم و کوههای اسپانیا را همراه «رابرت جوردن» و آن گروه چریکی که به آن پیوسته بود (پابلو، آن چریک عامی دایمالخمر بیسمتوسو و شبههبرانگیز، زنش، از زنهای بینظیر و یکه در ادبیات قرن بیستم، ماریا و دیگران) درمینوردیدم و با حسرت ناظر مرگ «رابرت جوردن» بودم که ناقوس مرگ برای او و ما بهصدا درمیآید. و بعد «وداع با اسلحه» با ترجمه «نجف دریابندری» (شاید چاپ دومش به صورت کتابهای جیبی) را خریدم و هرگز گریز از جنگ در آن هوای بارانی و مهآلود ایتالیا و عشق «هنری» و «کاترین» و مرگ «کاترین» از یادم نمیرود. «زنگها...» هم بار دیگر در سلسلهکتابهای جیبی چاپ شد و بار دوم در همان زمان انتشار در کنار دریا (چمخاله) خواندمش. (سالها بعد فهمیدم این رمان خلاصه شده است.) «داشتن و نداشتن» و «به راه خرابات در
چوب تاک» - آن سوی رود و در میان درختان - با ترجمه پرویز داریوش هم جزو کتابهای سازمان جیبی چاپ شد و «هری مورگان»، این یاغی در آستانه آگاهی اجتماعی و «سرهنگ کانتول» پیر خسته از جنگ و جدال هرکدام نقشهایی ماندگار در خاطرم گذاشتند... .
به هر حال از «همینگوی» هنوز میتوان نکتهها آموخت. او در زمان خود بدل به اسطورهای شده بود و هنوز هم در سبک سرراست و بیشیلهپیلهاش کمنظیر است. از نکتههای دیگر زندگیاش این است که ماجراجویی بینظیر بود و از تجربه مستقیم و بیواسطه خود مینوشت.
جالب است بدانید که چهار، پنج سالی است رمان «این ناقوس مرگ کیست؟» (همان «زنگها...»ی سابق) و «داشتن و نداشتن» را اینبار خودم ترجمه کردهام و در چموخمهای وزارتخانه مربوطه گیر کرده است. پوشیده بگویم، من که نمیتوانم به قهرمانهای همینگوی شرب حلال بنوشانم، یا به آنها بگویم دست از پا خطا نکنند تا مبادا عدهای خیالاتی شوند! امیدوارم کسانی باشند که با منطق و عقلانیت این اشکالتراشیها را رفع کنند و به نیاز مبرم اهل قلم و اهل کتاب پاسخ درخور و مثبت بدهند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.