|

بیژن، همیشه فردا بود

داریوش معمار

نگاهی به آسمان، مجهزم می‌سازد که سکوت کنم
و از میان حنجره‌های گسیخته، سلاحی به رنگ آب بجویم.
هنرمندبودن یعنی شکست‌خوردن، آن هم شکستی که هیچ‌کس دیگر جرات تجربه آن را ندارد.* «بیژن الهی» یکی از ستایش‌شدگان شعر دیگر جزو آن دست از هنرمندانی‌ است که با سکوتی 40ساله (تا زمان مرگ) سعی داشت زندگی و شکست را در حیات ادبی‌اش معنایی تازه ببخشد، او شاعری یگانه در زمان خود نیست، اما به سبب پایداری‌اش بر اثبات شکستی که شکلی دیگر از شعر و استعداد ادبی را روشن کرده چهره‌ای خاص است. الهی مورخ تیرماه 1324 در تهران متولد شد، در نوجوانی به نقاشی علاقه بسیار نشان داد که به سبب عدم حمایت خانواده‌اش از این ذوق رشد چشمگیری در آن پیدا نکرد، بعدتر در دهه‌های 40 و 50 به همراه گروهی از شاعران موج نو که تقریبا همگی مبدل به چهره‌هایی بریده از ادبیات شدند، همانطور که اشاره شد با عنوان دیگری‌ها شهرت یافت، اما بنابه دلایلی که بخشی به زندگی خصوصی او برمی‌گشت و بخشی دیگر (آنطور که خودش گه‌گاه در جمع مختصر و گزیده دوستانش گفته) به دریافت متفاوت او از ادبیات و هنر و کارکردهای آن، عملا سرایش شعر را در همان دهه 50 کنار گذاشت و به خلوتی خاموش رفت، تا شهرتی رازآلود و عارف‌مآبانه برای باقی حضور خود در ذهن علاقه‌مندان به شعر نو فارسی باقی بگذارد. بعضی از همراهان بیژن الهی همیشه و همواره مدعی بوده‌اند که او از آن تاریخ به بعد آثار زیادی خلق کرده و ترجمه‌های بسیاری از خود به جای گذاشته است، که به دلیل خلقیات خاصی که داشته هرگز مجال انتشار نیافته‌اند، اما اینها با توجه به آنچه خود شاعر ابراز کرده، مسایل روشن و قابل اتکایی نیست، البته مجموعه اندک شعر‌ها و ترجمه‌های الهی که بیشتر مایل به آثاری فراواقع‌گرایانه و پیچیده است، جزو نمونه‌های قابل‌توجه در شعر و ادبیات فارسی محسوب می‌شوند. یدالله رویایی یکی از شاعران هم‌دوره الهی که به همراه پرویز اسلامپور، بهرام اردبیلی، هوشنگ چالنگی، محمود شجاعی، فیروز ناجی، هوشنگ آزادی‌ور، هوتن نجات و... در مسیر دیگربودن پای گذاشته و با عنوان پیچیده‌نویسان جریان موج نو، شهرتی به هم زده، در مورد الهی پس از مرگ او اینطور می‌نویسد: در امروز ما بیژن، همیشه فردا بود. فردای او از گذشته‌های دور می‌آمد. و دیروزهای دور، گاهی که شاعر پس‌فردا می‌شد، وقتی که فردا را از میان برمی‌داشت و به گذشته‌های دورتر می‌برد. و در این معامله غبار از گذشته برمی‌داشت، مادر لغت می‌شد. که می‌برید و می‌ساخت. یک «نئولوگ» عاشق، عاشق لوگوس.
* ساموئل بکت

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.