درباره مستند «مجموعه پرندگان زاگرس»
هر که با مرغ هوا دوست شود...
سعید برآبادی
هرچه امروز غزل و قصیده فارسی و مینیاتورهای غزنوی و خوارزمشاهی پر است از پرواز مستانه پرندگان ایرانی، آسمان خاکستری این روزهای ایران، هر روز خالیتر از پرندهها میشود. جراحت این زخم را ایرانیها با نام «امید» نهادن بر آخرین درنای سیبری که تنها سالی یکبار به این خاک مهاجرت میکنند، به جهان نشان دادند و در لفافه گفتند که نمیخواهند با خالی شدن آسمان کشورشان از پرندههای بومی ایران، «امید» از میان مردم برود. از همان زمان بود که تلاش برای زنده کردن یکی از شغلهای جانیفتاده در ایران زیادتر از قبل شد؛ «پرندهنگری»! شغلی كه دکتر «اسماعیل کهرم» یکبار در بیان خاطراتش به «شرق» میگفت که 50 سال پیش وقتی به مردم میگفته که شغلش «پرندهنگری» است، با خنده تمسخرآمیز پاسخ دریافت میکرده.
امروز اما آدمهای دوربینبهدست برای ثبت زندگی پرندگان در بسیاری از نقاط کشور دیده میشوند و به نظر میرسد تا حدودی وضع با آن روزها فرق کرده و تلاش برای ثبت و شناسایی حداقل 520 نوع پرندهای که آسمان ایران را لانه پرواز خود قرار دادهاند هر روز بیشتر و جدیتر گرفته میشود. در همین میان هم یک گروه فیلمسازی، با یک ایده جذاب، کمر به تصویریکردن حال و روز پرندگان زاگرس بسته؛ خطهای منحصربهفرد در ایران که از بلوطزار تا تالابها و دشتهای وسیع را مامن بیش از 220 نوع پرنده کرده و این برای ما ایرانیها اصلا شناختهشده نیست. حتی کارگردان و نویسنده فیلمنامه این مجموعه مستند- داستانی که عنوان «مجموعه پرندگان زاگرس» را بر پیشانی دارد، هم در گفتوگو با «شرق» بر این ناشناختگی تاکید دارد. «سید علیرضا طاهری» میگوید: «پیش از آغاز این کار، همیشه فکر میکردم پرندگانی که روی شاخههای درخت و در آسمان میبینیم همه گنجشک هستند اما وقتی که به زاگرس رفتیم، تازه دریافتم که ایران تا چه اندازه از لحاظ تنوع پرنده، منحصربهفرد است.»
نزدیک به 40 سال است که هیچ اطلاعاتی درباره وضعیت پرندگان ایران وجود نداشته و اگر تلاشی در این زمینه بوده، شخصی و ذوقی بوده و شاید بتوان این مجموعه را اولین تلاش جدی و علمی در این زمینه به حساب آورد؛ تلاشی است مستند، برای نشان دادن انواع پرندگانی که در محدوده زاگرس زندگی میکنند با طعم داستانی از مسایل شخصی عوامل فیلم و نحوه ورودشان به این برنامه. کارگردان و نویسنده این مجموعه تاکید میکند که تمام سعی گروه بر این بوده که این کار باعث جذب مخاطب شود و برای این اتفاق چند هدف آموزشی و محیطزیستی ازپیشتعیینشده وجود داشته است.
سید علیرضا طاهری در جایی از گفتوگویش یادآوری میکند که با وجود علاقهای که ایرانیها به شبکههای خارجی پخش مستندهای حیاتوحش نشان میدهند، در ایران مراجع تصویری زیادی در این زمینه وجود ندارد و «مجموعه پرندگان زاگرس» سعی میکند نمونه خوبی باشد برای آنها که مشتاق شناخت ویژگیهای زیستبومی ایران هستند و البته عشاق حیاتوحش! آنطور که گفته «سهراب سپهری» هم سنگ بنای این مجموعه شده، آنجا که میگوید: «هر که با مرغ هوا دوست شود/ خوابش آرامترین خواب جهان خواهد بود.» اما این تمام مساله نیست. درست است که بعد از یکسالونیم کار گروهی یک تیم از عوامل تولید و کارشناسان محیطزیست، مجموعه پرندگان زاگرس آماده پخش است اما طاهری میگوید اگر حمایتی از چنین آثاری صورت نگیرد نمیتوان توقع ادامه این روند را درباره سایر بخشهای کشور و همچنین دیگر گونههای جانوری در معرض خطر، یا نابودشده ایران داشت.
پرندهها اگرچه به نظر میرسد تنها کارشان پرواز کردن و آواز خواندن است، اما یکی از مهمترین گونههای جانوری حیاتوحش ایران بهحساب میآیند که معمولا اسیر گلولههای طماع شکارچیان میشوند یا طعمه آلودگیهای صنعتی که هر روز بیشتر از دیروز میشود. دکتر اسماعیل کهرم که یکی از قدیمیترین پرندهنگرهای ایرانی است نیز در گفتگوی کوتاهی، اولا به اهمیت پرندهها در حیات وحش ایران و زندگی ما آدمها اشاره میکند و هم از ویژگیهای مثبت «مجموعه پرندگان زاگرس». او که خود نیز عضو تیم تهیه این مجموعه بوده یادآور میشود که تا به حال در ایران تلاشی اینچنینی برای معرفی و ثبت زندگی پرندگان انجام نشده و این اتفاق میتواند یکی از مهمترین دستاوردهای محیطزیست در سالهای اخیر باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.