رویکرد علمی و نوین دولت تدبیر و امید به ورزش
شهابالدین عزیزیخادم . عضو هیاترییسه فدراسیون فوتبال
یکی از کلیدواژههای مدرن در جامعهشناسی معاصر، کلیدواژه سرمایه اجتماعی است. صرفنظر از تعاریف آکادمیک و متنوعی که در متون علمی درباره سرمایه اجتماعی وجود دارد، به طور خلاصه و سادهسازیشده میتوان گفت: سرمایه اجتماعی یکی از انواع سرمایههای ملی است جنبه فیزیکی و مادی ندارد بلکه از عناصری مانند: اعتمادعمومی، همکاری متقابل، صمیمیت، وفاداری، صداقت، همبستگی و همیاری در میان یک ملت، ساخته و ترکیب شده است. امروزه در ادبیات نوین توسعه و تدوین برنامههای کلان راهبردی، در کنار مفاهیمی مانند منابع طبیعی،وسعت سرزمینی، تولید ناخالص ملی، نرخ رشد اقتصادی G. D. P مفهوم دیگری به عنوان سرمایه اجتماعی مطرح میشود که سنگبنای دیگر شاخصها در رشد و توسعه یک کشور است. سرمایه اجتماعی در طول زمان طولانی حیات اجتماعی و بهواسطه رعایت هنجارها و ارزشهای اخلاقی و وفاداری به سنتهای دینی و ملی در فضای همکاری مستمر میان دولت و ملت پدید میآید. امروزه هرگونه برنامهریزی کلان و استراتژیک برای توسعه کشورها و تحقق اهداف دولتها، بدون سرمایه اجتماعی امکانپذیر نیست.
وضعیت سرمایه اجتماعی در ایران: مطالعات میدانی و پژوهشهای پیمایشی انجامشده ضرورت توجه بيش از پيش به كاهش سرمايه اجتماعي را نمايان مي كند. افزایش آمار شاخصهایی مانند: بزهکاری عامدانه، وندالیسم و تخریب اموال عمومی و مبلمان شهری، افزایش نرخ طلاق، بي توجهي به قانونگرايي، پارتیبازی در بدنه دستگاه اداری، افزایش پروندههای دعواهای مالی در دستگاه قضایی، پدیده اختلاس، افزایش نرخ وثیقه بانکی، جعل ضمانتنامههای بانکی، ناکارآمدی قوه مجریه در حل مشکلات اقتصادی، کاهش تعداد سازمانهای مردمنهاد، بیرغبتی به فعالیتهای گروهی و اجتماعی، رواج لطیفهها و جوکهای موهن برای تحقیر اقوام دیگر ایرانی، اعتراضها و ناخرسندیهای صنفی و... همه و همه نشانگانی از کاهش سرمایه اجتماعی در یک دهه گذشته است.
چشمانداز آینده: با این همه تاریخ کهن و فرهنگ غنی ایران اسلامی و ظرفیت عظیمی که در متن جامعه وجود دارد بهویژه رهبری خردمندانه مقام معظم رهبری و همکاری نخبگان سیاسی کشور، امیدهای زیادی برای ترمیم خسارتها و افزایش سرمایه اجتماعی دارد. دو رخداد بزرگ اجتماعی - سیاسی در خردادماه سالجاری که عبارت بودند از: حماسه بزرگ سیاسی در انتخابات یازدهمین دوره ریاستجمهوری و مشارکت حداکثری مردم و انتخاب دولت تدبیر و امید و جشن و شادمانی مردم ایران در نتیجه این پیروزی و حماسه بزرگ و همچنین رخداد حماسی بزرگ دوم؛ یعنی صعود سرافرازانه تیمملی فوتبال ایران به مسابقات جامجهانی 2014 برزیل، موج بلندی از امید و شادمانی و نشاط و همبستگی ملی پدید آورد و یکشبه به طور معجزهآسایی ذخیره سرمایه اجتماعی ایران افزایش یافت.
نتیجه: شواهد و تجارب ملی و تاریخی ما نشان میدهد ورزش، از جمله مهمترین عواملی است که میتواند در کوتاهترین زمان، بیشترین بازده را در افزایش سرمایه اجتماعی داشته باشد. از میان ورزشها، برخی از رشتهها از محبوبیت اجتماعی بالاتری برخوردار هستند. نیازی به تحقیق و مطالعه نیست که ورزش فوتبال از اقبال عمومی بالاتری برخوردار بوده و توان موجآفرینی بیشتری دارد. حرکت خودجوش مردمی، برای راهاندازی جشنهای خیابانی در سراسر شهرهای ایران، حاکی از قدرت اجتماعی ورزش فوتبال برای ایجاد همبستگی ملی است. بیشک صعود تیمملی فوتبال ایران به مسابقات جامجهانی 2014 و پیامدهای اجتماعی آن، باعث پیدایش امید، خوشبینی، مثبتاندیشی، آرمانپروری، سختکوشی، همگرایی اقوام ایرانی، همبستگی اجتماعی، تحرک، صمیمیت و همدلی بیشتر در جامعه ایرانی شده و این همه به معنای افزایش فزاینده سرمایه اجتماعی در ایران امروز است. اما سرمایه اجتماعی یک فرصت بیبدیل برای توسعه راهبردی و کلان است. رویکرد دولت تدبیر و امید درخصوص ورزش یک رویکرد اجتماعی است. در این دولت به ورزش تنها از بعد شاخص سلامت بدنی و فردی نگریسته نمیشود، صرفا بهعنوان
وسیلهای برای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی یا ابزاری صرف برای ایجاد اشتغال مولد نگاه نمیشود. حتی در رویکرد دولت تدبیر و امید به ورزش و خصوصا فوتبال بهعنوان یک صنعت تجاری نگاه نمیشود. بلکه نگاه به ورزش برای اولین مرتبه در کشور بر اساس گفتمان نوین علمی و رویکرد استراتژیک یک نگاه و رویکرد بر اساس سرمایه اجتماعی است. در این رویکرد نوین، همه اضلاع و کارکردهای ورزش در یک ساختار مهندسیشده در کنار همدیگر و در ذیل پارادایم سرمایه اجتماعی مورد توجه قرار میگیرند. در این رویکرد به ورزش بهعنوان یکی از مهمترین عوامل افزایش سرمایه اجتماعی نگاه میشود. محصول این نگاه، رشد، سلامت جسمانی، نشاط فردی، بهرهوری بیشتر ملی، همکاری جمعی، اعتلای ارزشهای اخلاقی مانند صداقت، وفاداری، اعتماد متقابل، همبستگی قومی و انسجام ملی است که البته به طور طبیعی باعث تولید اشتغال و اعتلای صنعت و اقتصاد و نهایتا غرور و همبستگی ملی و افزایش ضریب امنیت ملی است. و این همه محصول نگاهی است که در ادبیات دولت تدبیر و امید، رویکرد اجتماع محور و ذیل پارادایم سرمایه اجتماعی قرار میگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.