گفتوگو با جعفر کوشا، رییس انجمن جرمشناسی ایران درباره راهکارهای کاهش جرایم
آرامش در راس، کاهش جرم در متن
شرق: کاهش، کنترل و پیشگیری از جرم به برنامههای مدون و مشخصی نیاز دارد که باید از سوی دولت و سایر قوا پیگیری و اجرا شود. در گفتوگو با جعفر کوشا -استاد دانشگاه و رییس انجمن جرمشناسی ایران- به بررسی راهکارهای کاهش آمار جرایم پرداختهایم. گفته میشود خشونت امری مسری است آیا عکس این قضیه هم صادق است؟ فکر میکنم، از نظر روانشناسی و جامعهشناسی این فرضیه درست است. اگر آرامش از بالای هرم جامعه تولید و ایجاد شود، میتواند بهنوعی در بدنه جامعه نیز سرریز کند و همین حس بهوجود بیاید. عکس آن هم صدق میکند. بنابراین اگر میبینیم در جوامعی آرامش وجود دارد قطعا برنامهریزان و کسانی که در راس جامعه هستند برنامههایی را با آرامش ایجاد میکنند. عکس این قضیه را هم میتوانیم شاهد باشیم یعنی اگر خشونت در راس هرم ایجاد شد، در قاعده هم همین اتفاق میافتد و بدنه جامعه تحتتاثیر قرار میگیرد. بنابراین اگر کارگزاران و کسانی که در راس جامعه هستند آرامش ایجاد کنند معمولا افراد جامعه هم سعی میکنند مثل آنها رفتار کنند. این اتفاق تا چه حد میتواند در کاهش جرم موثر باشد؟ از لحاظ
جرمشناسی یکی از عوامل ارتکاب جرم عصبانیت و تعصباتی است که ممکن است افراد را از روی احساسات و بهطور هیجانی و ناگهانی به سمت ارتکاب جرم ببرد. مثلا اگر در مورد میزان ارتکاب جرایمی مانند قتل آمار گرفته شود، عصبانیت، بسیاری از قتلها را به خودش اختصاص میدهد. بنابراین نظر من این است که اگر در جامعه بتوانیم آرامش ایجاد کنیم خیلی میتواند در خونسردی و باگذشت بودن افراد، آیندهنگری در موضوعات و در پایبندی به یکسری اصول و قواعد و اینکه هیجانزده و احساسی رفتار نکنند، تاثیر داشته باشد. در چنین حالتی بسیاری از جرایم بهخصوص جرایم شهری و جرایمی که علیه تمامیت جسمی افراد به صورت قتل یا ایراد ضربوجرح به وقوع میپیوندد و منازعات دست جمعی از بین میرود و همینطور در کاهش جرایم دیگری مانند توهین، فحاشی، افترا و... میتواند خیلی موثر باشد. به هر حال من فکر میکنم کشوری که با آرامش و برنامهریزی جلو رود و هم ساختار و هم مدیران از اعتماد به نفس خوبی برخوردار باشند، میتوانند این را در بدنه جامعه هم اجرا کنند و اثرات آن را میتوان دید. درباره برنامهریزی صحبت کردید. دولتها برای کاهش جرم در جامعه باید چه
برنامههایی داشته باشند؟ دولتها باید در سه سطح کوتاه، میان و بلندمدت برنامه داشته باشند. اگر کشوری با برنامه جلو برود قطعا میتواند جرم را کاهش دهد یا حداقل نرخ جرم را کنترل کند. در حقیقت دولتها باید به فکر این باشند که مردم برای برخورداری از آرامش و رفاه مناسب به برنامههایی نیاز دارند که بتوانند خودشان را تطبیق دهند. این برنامهها باید در چند حوزه وجود داشته باشد؛ یکی در بحث تقنینی است. یعنی قوانینی که نوشته میشود با استانداردهای بینالمللی و منطقی تطبیق داشته باشد. یکی دیگر از این برنامهها که در میانمدت و بلندمدت باید پیگیری شود، بحث اشتغال است. مثلا اگر تولید افزایش یابد اشتغال ایجاد میشود و بالتبع بیکاری کم میشود. خود بیکاری میتواند یکی از عوامل تخریبی در قسمتهای مختلف باشد بنابراین کاهش آن میتواند در کمشدن جرم خیلی تاثیرگذار باشد. همچنین دولت میتواند در کوتاهمدت، برای ایام فراغت جوانان و نوجوانان برنامهریزی کند که همین امر میتواند از جرایمی مانند مزاحمتهای خیابانی و ایجاد مزاحمت برای دیگران جلوگیری کند. اعتقاد براین است که باید برای هر طیف، دسته، صنف و طبقه از جامعه برنامه
خاص خود آنها را داشته باشیم. در نتیجه میتوانیم به صورت واقعی، عقلی و منطقی از انجام بسیاری از جرایم جلوگیری کنیم. چقدر زمان لازم است تا اتفاقات رخ داده در بالای هرم جامعه و در متن انعکاس پیدا کند و این برنامهها نتیجه دهد؟ فکر میکنم قاعده آینه و منعکس کنندهای از راس است، یعنی هر چیز که در راس دیده شود در قاعده هم مشاهده میشود اینها همانطور که گفتم انعکاس یکدیگر هستند. با این نگاه واکنشی و انعکاسی میتوانیم بگوییم خیلی سریع این انعکاس ایجاد میشود یعنی اگر در راس هرم تقوای سیاسی، فرهنگی و علمی وجود داشته باشد قطعا در بدنه هم فورا این تاثیر را میگذارد. البته این موضوع به عنوان یک اصل است و ممکن است استثناهایی هم وجود داشته باشد. یعنی احتمال دارد در راس جامعهای افراد غیرعقلایی باشند ولی بدنهاش افراد منطقی باشند یا برعکس ولی در حالت کلی همیشه اعتقاد ما بر اساس آموزههای اسلامی، عقلانی و منطقی این است که شهروندان همیشه به دنبال امیال، منویات و خواستههای مدیران خودشان حرکت میکنند. در حال حاضر اگر در کشور ما دولت بخواهد برای کاهش جرایم برنامهریزی کند چه برنامهای را باید در
اولویت قرار دهد؟ بهنظر من اولویت با جوانان است. باید در کوتاهمدت بحث فراغتشان مطرح، در میانمدت موضوع اشتغال آنها دنبال شود و در بلندمدت هم بحث افزایش امید به آینده باید مورد توجه قرار بگیرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.