|

گفت‌وگو با دکتر علی رفیعی درباره «یرما»:

این بازیگران به من امید می‌دهند

فرزانه ابراهیم‌زاده . عكس: امير جديدي، شرق

سال‌هاست نام «دکتر علی رفیعی» با اجراهای منحصر‌به‌فرد و خاص گره خورده است؛ کارگردانی که همیشه روی صحنه تئاتر حرفی برای گفتن دارد و می‌تواند شما را در سالن تئاتر غافلگیر کند. جدیدترین نمایش او «یرما» البته بعد از چهار سال دوری داستان طولانی را پشت‌سر گذاشت تا به ایرانشهر رسید. اجرایی که در ابتدا قرار بود «کابوس‌ها و رویاهای جامه‌دار از قتل میرزا تقی‌خان» در تالار وحدت با حضور بازیگران شناخته‌شده‌ای باشد؛ حالا اجرای یکی از شاخص‌ترین متن‌های لورکاست و البته در سالن استادسمندریان با جمعی بازیگر جوان که در کارگاهی به سرپرستی خود دکتر رفیعی تربیت شده‌اند. گروهی که شکل‌گرفتنش به قول دکتر رفیعی مانند شرط‌بندی و یک اتفاق بزرگ حرفه‌ای بود. ‌ بعد از ساخت فیلم «آقا یوسف» چندین طرح نمایشی از جمله« خاطرات و کابوس‌های یک جامه‌دار از زندگی و قتل میرزا تقی‌خان فراهانی» داشتید که تا مرحله تمرین هم پیش رفت اما به‌یکباره متوقف و در نهایت به اجرای «یرما» اثر لورکا منتهی شد که اکنون در تماشاخانه ایرانشهر به صحنه آمده است. اجرای«یرما» از سر ناگزیری نبود، بلکه یکی از پروژه‌های جدی و مورد علاقه من بود که همواره منتظر یافتن فرصتی برای اجرای آن بودم تا اینکه بالاخره، پس از شکل‌گیری گروه بازیگران جوان و خلاق کارگاهم، تمرینات آن را آغاز کردم. ناگفته نماند که بسیاری از انتخاب‌های ما، چه در مورد نمایشنامه و چه مکان اجرا و چه زمان اجرا، انتخاب‌های از سر ناگزیری و اجبار بوده‌اند. تئاتر ما از بسیاری جهات دچار کمبود و فقر است که یکی از آنها فقدان مدیریت درست و تخصصی است. این فقدان مدیریت، اهل حرفه نمایش را با بی‌سروسامانی و سرگردانی غریبی مواجه می‌کند. همیشه ما هستیم که باید درخواست‌کننده باشیم و دستمان را نزد متولیان فرهنگی و متصدیان غیرحرفه‌ای تئاتر مملکت دراز کنیم. مهم خواسته‌ها، امیال و آرزوهای حرفه‌ای ما نیست، مهم این نیست که دوست داریم چه کاری را چگونه به صحنه ببریم. محدودیت‌ها، پیشداوری‌ها و خواسته‌های آنهاست که به مسیر حرفه‌ای و خلاقیت ما تعیّن می‌بخشند. در طول تمام سال‌هایی که در مملکتم به کار تئاتر اشتغال دارم، هرگز اتفاق نیفتاده است که مدیری از مدیران تئاتر از من و امثال من دعوت کند که نمایش موردعلاقه‌ام را به صحنه ببرم. ‌ بخش مهم مشکلات مربوط به مدیریت تئاتر است. اگر کسی پیشینه اجرای یرما را هم نداشته باشد به‌خوبی متوجه می‌شود که اجرای این نمایش در سالن «سمندریان» خیلی هم از روی انتخاب نبوده است. به این دلیل که این نمایش در حد و اندازه‌های یک سالن بزرگ تنظیم شده است. اما روند اتفاق‌هایی که گفتید به سالن سمندریان تماشاخانه ایرانشهر ختم شد. دلایل این ماجرا متعددند، اما پرداختن به آن نیاز به بررسی مفصلی دارد. فعلا بهتر است به همان فقدان مدیریت که به آن اشاره شد اکتفا کنم. و اما اجرای «خاطرات و کابوس‌ها...». پیرو اظهار علاقه‌ آقای پارسایی، مدیرعامل وقت «مرکز هنر‌های نمایش» قرار شد اجرای تازه‌ای از این نمایشنامه که پیش از انقلاب به صحنه آمده بود، متکی بر نسخه نوینی به صحنه آید. مطمئن بودم یا بهتر است بگویم آرزو داشتم که این اجرا از هر لحاظ تازه، نوین و مدرن باشد. بودجه لازم برای خلق این اثر با نظارت آقای پارسایی تامین شد. مطالعات و تحقیقات لازم برای اینکه تمامی صحنه نمایش به عمق 20سانتیمتر غرق در آب باشد و بازیگران تا مچ پا در آب بازی کنند و این کابوس مرگبار تاریخ مملکتمان را به نمایش گذارند، صورت گرفت. جدا از بازیگرانی که در نمایش‌های قبلی من ایفای نقش کرده بودند، تعدادی بازیگر معتبر و شناخته‌شده نیز به کار دعوت شدند. اما افسوس که این بازیگران معتبر هر کدام به شکلی مرا مایوس و ناامید کردند. برخی به دلیل بازی در سریال‌های طولانی تلویزیونی تمامی امکانات بدنی و صدایی خود را از دست داده بودند یا صدایشان روی صحنه تئاتر به گوش نمی‌رسید یا بدن‌‌هایشان فاقد تحرک بود، برخی هم شیوه کار من را درک نمی‌کردند و از این قسم مشکلات... .علاوه بر همه این معضلات، برخی از آنها، بی‌آنکه به من بگویند، جاهای دیگر خود را متعهد کرده بودند و من، از سر اجبار، باید خودم و برنامه‌هایم را با آنها تنظیم می‌کردم. به عبارت دیگر، به‌طور کلی من با یک گروه بازیگر آماده و تازه‌نفس که «خاطرات کابوس‌ها را با انرژی و قدرت هرچه تمام‌تر بازی کند روبه‌رو نبودم. به همین دلیل، در بیست‌وهشتمین روز تمرین، کار را به‌طور کلی متوقف کردم. مطمئن بودم که، خاطرات کابوس‌هایی که من انتظار داشتم و احتمالا تماشاگر، به‌ویژه آنهایی که این نمایش را قبل از انقلاب دیده بودند و در خاطرشان باقی مانده بود، با این اجرای مورد توقعشان روبه‌رو نخواهند شد. آقای پارسایی را از تصمیم خودم برای متوقف کردن کار مطلع کردم و به‌جای آن پیشنهاد خودم را برای تشکیل یک کارگاه بازیگری و تربیت یک گروه جوان به ایشان ارایه دادم. چگونگی روند کار این کارگاه و تشکل این گروه جوان و بی‌نظیر که اکنون مشغول اجرای «یرما» است، خود یک داستان مفصل است. فقط می‌گویم که من با این گروه شاد‌ترین احساس و راضی‌ترین ایام زندگی حرفه‌ای خودم را پشت‌سر می‌گذارم... . انرژی و خلاقیت بی‌نظیر این بازیگران، هم به من امید می‌دهد و هم انرژی... . ‌ از «عروسی خون» همه کارهای شما را دیده‌ام و به‌جز کارگردانی و طراحی صحنه، یکی دیگر از نقاط قوت کارهای شما بازیگری است. یعنی همیشه بازیگران تئاتر، بهترین بازی‌هایشان را در کارهای شما ارایه می‌کنند. به‌عنوان نمونه بازی «سیامک صفری» در نقش آقامحمدخان قاجار در «شکار روباه». اما در «یرما»، برای اولین‌بار هیچ چهره شناخته‌شده‌ای را روی صحنه تئاتر ندارید. خوشبختانه! ... هرچند که می‌دانم تک‌تک آنها شناخته و شناخته‌تر خواهند شد. نتیجه حاصل از این کارگاه به‌خوبی ثابت می‌کند که بازیگران جوان ما سرشار از استعداد و خلاقیت هستند، فقط باید با مسوولیت و عشق و آگاهی با آنها برخورد کنیم و با هر بازیگر متناسب با امکانات و ویژگی‌های خاص او روبه‌رو شویم. به آموزش صدا، بدن، فرهنگ و تربیت بصری‌شان همت گماریم... . این کارگاه برای من به‌مثابه یک شرط‌بندی حرفه‌ای بود. هرچند که این اتفاق تازه نبود کما اینکه سیامک صفری و بسیاری از بازیگران دیگر که در کارهای پیشین من بازی کردند، همه، بازیگران تازه‌نفسی بودند که از روی نیمکت دانشکده‌ انتخاب شده بودند. آنها نیز با انرژی و خلاقیت و صبوری بسیار زیاد همان‌هایی شدند که اکنون هستند. هرچند که برخی از آنها فراموش کرده‌اند از کجا به اینجا رسیده‌اند! ... ‌ مثلا در «عروسی خون» بازیگر نقش اصلی، «نسرین جمالزاده» یا در رومئو و ژولیت «محمدرضا فروتن» که به معروفی امروز نبود و شما این ریسک را کردید که آنها را روی صحنه بیاورید. البته این موارد، فردی بودند. تفاوت کار فردی و در کل بازیگرانی که یکباره به یک بازیگر درخشان تبدیل می‌شدند، با این گروه تازه در این است که در اولی ما با فردیت بازیگر مواجه بودیم در حالی که در «یرما» با یک گروه منسجم، تازه‌نفس، جوان و خلاق روبه‌روییم. این اتفاق برای من مهم است نه صرفا تربیت یک یا چند چهره. ‌ اما تماشاچی‌ای که سال‌هاست سابقه ذهنی‌اش بازی‌هایی است که روی صحنه او را مبهوت می‌کنند و تحت‌تاثیر قرار می‌دهند وقتی با این اجرا مواجه می‌شود به‌نظرم در یکی، دو صحنه اول دچار یک شوک می‌شود. شما این واکنش را داشته‌اید؟ بسیار‌ند کسانی که با دیدن این بازیگران جوان، خلاق و سرشار از انرژی شوکه می‌شوند. من از این بابت سخت احساس غرور می‌کنم. از یک‌سو یکدستی و از سوی دیگر شعفی که در تک‌تک این بازیگران مشاهده می‌شود، حاصل نگرش گروهی و انسجامشان است. من در طول تمام سال‌های حرفه‌ای‌ام پشت‌صحنه بدون دغدغه، بدون حاشیه و بدون مشکلات جانبی کمتر دیده‌ام. هر روز که می‌گذرد، بازیگران به من احساس وجود خانواده‌ای را می‌دهند که همگی آمده‌اند تا به یک کار جمعی و به یک اجرای گرم و صمیمی کمر ببندند. این احساس برای من مهم‌ترین اتفاق است. با قاطعیت هرچه تمام‌تر می‌توانم ‌بگویم که همگی آماده‌ایم تا به کار بعدی فکر کنیم و اجراهای آینده را پیش‌بینی کنیم. ‌ این یکدستی گروه را که می‌فرمایید در کل کار محسوس است. اما بازیگری که نقش «یرما» را بازی می‌کند شاید به دلیل اینکه نقش اصلی را برعهده دارد به نسبت بازیگران دیگر بار فشار مضاعفی را بر دوش دارد. در بعضی صحنه‌ها انگار خسته می‌شود و ریتم بازی یکسانی ندارد. یعنی بازیگران دیگر رهاتر از بازیگر نقش «یرما» هستند. چطور شد که این بازیگر را برای یرما انتخاب کردید؟ شما کاملا در اشتباهید و این اشتباه بیشتر ناشی از عدم شناخت شما از حوزه بازیگری نشأت می‌گیرد. جدا از خانم درخشان‌زاده، برخی دیگر از بازیگران گروه نیز نقش‌ «یرما» را تمرین کردند. به این خاطر که همه به سختی و سترگی این نقش پی ببرند و در عین حال هر پیشنهادی برای این نقش دارند، ارایه دهند. حسن دیگر این کار این بود که بازیگران در نقش خودشان حتی اگر می‌دانستند قرار است چه نقشی را بازی کنند، حبس نشوند. خانم نسرین درخشان‌زاده بازیگر نقش «یرما»، در کارگاه کوتاه‌مدتی که در اصفهان دایر کرده بودم، استعداد و توان و به‌ویژه تسلط بدنی خود را به من نشان داده بود. از ابتدا برایم مسلم بود که ایشان نه‌تنها در محدوده این کارگاه، بلکه در میان بازیگران نسل خودش در ایران، یکی از بهترین گزینه‌ها برای ایفای این نقش است. شیوه بازیگری و زیبایی‌شناسی حرکتی و رفتاری ایشان و نحوه حضور وی در صحنه و همچنین شیفتگی‌اش نسبت به تئاتر، از این خانم پدیده ساخته که من کمتر در میان بازیگران ایران دیده‌ام. هنوز به درستی نمی‌دانم چه عواملی باعث شد که هیچ وقت ایشان را جایی جز روی صحنه «شازده احتجاب»، اجرای خودم، نبینم. اما به شما اطمینان می‌دهم که من چنان به قدرت بدنی و توان بازیگری ایشان و تک‌تک بازیگرانم ایمان دارم که اگر خدای‌نکرده حادثه‌ای برای هر کدامشان رخ می‌داد، نمایش «یرما» به صحنه نمی‌آمد. خواهید دید که در نمایش بعدی یکی دیگر از بازیگران، نقش اول نمایش را بازی خواهد کرد و من با همین قاطعیت از توان او تعریف خواهم کرد. از نظر من هیچ‌کدام این 12 بازیگر جانشین‌‌پذیر نیستند کمااینکه دو خانمی که قرار بود دو خواهران خوان را بازی کنند و به دلایلی بازی نکردند، نخواستم برای جانشین‌کردن آنها از بیرون گروه کسی را دعوت کنم. چنان به اعضای این گروه پایبند و پرباور بودم که تصمیم گرفتم دو نفر از آقایان گروه نقش خواهرشوهر‌های یرما را بازی کنند که این تصمیم خودبه‌خود جذابیت‌ها و خلاقیت‌های دیگری را از جانب دو بازیگر به کار افزود. ‌ ایده جالبی است چون همیشه وقتی متن «یرما» را می‌خوانیم این حس وجود دارد که خواهران خوان بسیار شبیه به مردها هستند. در آغاز این دو بازیگر به دلیلی که در بالا به آن اشاره شد، انتخاب شدند، بعد از اخذ این تصمیم، تا جایی که ممکن بود و فرصت داشتیم با این دو بازیگر بسیار خوب و علاقه‌مند کار شد. بگذارید خیالتان را راحت کنم و به شما ‌بگویم که اگر این گروه به هر دلیلی پراکنده شود، همان زمان من نیز کار تئاتری خودم را متوقف خواهم کرد. من با بازیگرانی که یک سر و هزار سودا دارند و دل به چند جا می‌بندند، نمی‌توانم کار کنم. بنا بر این، تا زمانی که این گروه ادامه دارد کارم را ادامه می‌دهم و وقتی هم که پراکنده شد خودم را بازنشسته خواهم کرد. ‌ این نکته‌ای است که ریسک زیادی را می‌طلبد و مخصوصا برای شما که کارگردانی شناخته‌شده هستید کارکردن با بازیگران غیرمعروف ریسک است به خصوص کاری که شما برای «یرما» انجام دادید. اما خیلی از کارگردانان ما کمتر به سمت این ریسک می‌روند و شرایط بد بازیگران را قبول می‌کنند و این باعث می‌شود که الان تئاتر ما به خاطر چندکاره یا چنداجرا بودن بازیگران تعطیل ‌شود یا کارها با تاخیر روی صحنه ‌رود. من نمی‌خواهم در مورد همکاران دیگر صحبت کنم اما می‌دانم هر زمانی که به سوی نسل جوان روی‌ آورده می‌شده یا می‌شود، از آنها بیشتر به‌عنوان سیاهی‌لشکر استفاده کرده‌اند. هیچ‌وقت این اتفاق رخ نداده که کارگاهی تشکیل شود و حاصل کار آن کارگاه تا مرحله یک اجرای حرفه‌ای، برخوردار از نگاه و نگرش حرفه‌ای به صحنه بیاید. در ابتدای گفت‌وگو هم ذکر کردم که این برای من مانند یک شرط‌بندی بود. گروه 40 نفری کارگاه پس از آنکه آرام‌آرام مثل یک قیف باریک شد و در نهایت به 18 تقلیل یافت (که اکنون 12 نفر روی صحنه و سایرین پشت‌صحنه کار می‌کنند) آن زمان فهمیدم که با این گروه می‌توانم کارهای جدی انجام دهم. البته نه هر نمایشی را چون هر نمایشی زیباشناسی، فرهنگ و سایر ملزمات خودش را دارد ولی می‌دانستم که با این گروه می‌توانم بسیاری از آثار دراماتیک درحد «یرما» را روی صحنه بیاورم. باید اضافه کنم که با اخذ این تصمیم حتی یک لحظه هم احساس تردید یا خطر نکردم. مطمئن باشید که اگر کمترین احساس خطری می‌کردم، غیرممکن بود اینگونه به این گروه دل ببندم و این لباس‌ها و صحنه را برایشان خلق کنم یا این‌همه وقت برایشان صرف کنم. گروه این باور را به من داد و من نیز متقابلا این باور را به آنها دادم و نتیجه این شد که اکنون روی صحنه می‌بینید. ‌ «یرما» دومین اجرا از کارهای لورکاست که روی صحنه می‌آورید. شاید به لحاظ خود داستان «یرما» نسبت به «عروسی خون» خیلی متفاوت است. صددرصد. ‌ از آنجا که شما خودتان کار طراحی صحنه را انجام داده‌‌اید، تم متفاوت این دو اثر از سه‌گانه «لورکا» را در این طراحی نشان داده‌اید. اینجا از کمترین فضا برای القای بیشترین مفاهیم استفاده کرده‌اید. اسباب صحنه کم ولی خیلی بجا استفاده شده است. این تفاوت بین یرما و عروسی خون این اتفاق را به وجود آورده یا همان حس زیبایی‌شناسی شما بوده است؟ از دید هر کارگردان، هر نمایشی زیباشناسی خاص خود را دارد. در یرما من خیلی بیشتر به لورکا و تاثیراتی که او از جهان اطرافش دریافت کرده بیشتر نزدیک شدم. به همان نسبتی که لورکا مجذوب نقاشان بزرگ اسپانیایی مثل «ولاسکز» و «گویا» شده بود من نیز به نوبه خود سعی کردم بیشتر به این نقاشان نزدیک و مجذوبشان شوم. ‌ مثل سه قاب عکس که در صحنه می‌بینیم. بله، حتی به این مناسبت سفری به پاریس رفتم چون در ایران نمی‌توانستم با آثار «ولاسکز» و «گویا» آشنایی لازم را پیدا کنم. در کتابخانه‌های ما بیشتر کارهای نقاشان را یا آرشیو کرده‌اند و در اختیار کسی قرار نمی‌دهند یا صفحات آنها را رسما پاره یا حذف کرده‌اند! ... به هر حال، چند هفته در مرکز «پومپیدو» که یکی از بزرگ‌ترین مراکز هنری فرانسه است از طریق کتاب‌ها، عکس‌ها و فیلم‌ها، با آثار ولاسکز و گویا آشنا شدم و از آنها تصویر‌برداری کردم. در عین حال با آثار نقاشان دیگری مثل «مگریت» بیشتر انس گرفتم که شما تاثیر این انس را در چند تابلو نمایش مشاهده می‌کنید. اساسا، در هنر اسپانیا مایه‌های تراژیک فراوان‌اند. من، تا جایی که برایم میسر بود، از آنها برای صحنه کارم استفاده کردم. تراژدی «یرما» تراژدی بسیار قدرتمندی است که نسبت به تراژدی «عروسی خون» نمایش بس محکم‌تر، فکرشده‌تر و قدرتمند‌تری است. «یرما»، در مقایسه با «عروسی خون» خیلی بیشتر به تراژدی‌های یونان نزدیک است. هرچند لورکا معتقد است برای خلق هر سه اثر بزرگش «عروسی خون»، «یرما» و «خانه برنارد و آلبا»، تحت تاثیر تراژدی‌های یونان بوده اما به نظر من «یرما» خیلی بیشتر از دو اثر دیگر تحت تاثیر این تراژدی‌ها قرار گرفته است. در هر صورت، به لحاظ اثر تراژیک من «یرما» را خیلی قدرتمندتر از عروسی خون می‌دانم. چیزی که برای من در این سه اثر مهم است موقعیت و شرایط «زن» در جامعه است؛ مساله‌ای که در کارهای قبلی من نیز وجود داشته است. در دو کار سینمایی‌ام («آقایوسف» و «ماهی‌ها عاشق می‌شوند») شخصیت‌های مرکزی زن هستند. موقعیت و جایگاه زن در جامعه همیشه برای من بسیار مهم و مرکزی بوده است. ‌ و «یرما» زنانه‌ترین کار لورکاست. بدون شک. هرچند که در «خانه برنارد و آلبا» همه نقش‌ها زن هستند اما «یرما» خیلی زنانه‌تر است. قدرت زن در «یرما» بیشتر از «عروسی خون» و «خانه برنارد و آلبا»ست. در مورد «یرما» حرف‌های بسیار دارم که در بحث امروز نمی‌گنجد، اما خوشحالم و آنقدر انرژی صرف این کار کرده‌ام که با خودم فکر کردم اگر بخواهم «خانه برناردو آلبا» را روی صحنه بیاورم، امروز توانش را ندارم. لورکا و اسپانیا هم انرژی عجیبی از من می‌گیرند و هم انرژی خوبی را عایدم می‌کنند. من نیاز به اندوختن مقدار بسیار زیادی انرژی دارم تا بتوانم به سراغ «خانه برناردو آلبا» بروم. باید این انرژی را اندوخته کنم تا ببینم چه پیش می‌آید... ‌ تم اصلی «یرما» سترونی است و حتی اسم اصلی «یرما» هم یعنی نازا و ما در کار شما چند المان مشاهده می‌کنیم که به همین معنا اشاره دارد. از جمله عروسک‌هایی که وارد کار می‌شوند یا چیزی که شبیه یک تابوت است و با آب می‌آید. آنچه می‌بینید یک حوض است نه یک تابوت... حوض یک رختشور‌خانه... رختشور‌ها در «یرما» همسنگ و هم‌وزن همسرایان تراژدی‌های یونان هستند در طراحی من تختخواب یرما تبدیل به حوض می‌شود که از نظر من یک معنای نمادین دارد. ‌ به هر حال آب نشانه زایش است و این دو تضادی را در «یرما» به وجود می‌آورد. سوال روشن نیست. این خواسته و آرزوی «یرما»ست. مضمون عروسک آرام‌آرام وارد نمایش شد. در ابتدای تمرینات، اصلا فکر نمی‌کردم استفاده از عروسک این ابعاد را به خود بگیرد. و همچنین تم آب، اساسا در کارهای من عوامل طبیعت به نحوی حضور دارند، حالا یا آب است، یا شن و ماسه، آسمان توفانی و درخت... . ‌ حتی در فیلم‌هایتان هم دیده می‌شود. عوامل طبیعت در صحنه، حضور و ابعاد قدرتمندی پیدا می‌کند. من برای این عوامل ارزش زیادی متصور هستم. ‌ طراحی صحنه که انجام دادید برای سالن سمندریان است؟ در آغاز برای تالار وحدت بود، سپس در سالن سمندریان رفته‌رفته تغییر یافت و جان دیگری به خود گرفت. به عبارت دیگر، این طراحی، دگرگون‌شده همان طراحی است. ‌ صحنه خیلی انعطاف‌پذیر است یعنی در یک لحظه با حذف مبل و یکسری المان در صحنه می‌توان صحنه را بزرگ‌تر یا کوچک‌تر کرد. برایم جالب بود بدانم این به دليل آلترناتیوبودن سالن شکل گرفت يا محدودیت یا برای شما یک امکان ویژه بود؟ به نوعی محدودیت بود، به نوعی امکان. محدودیت به این دلیل که در سالن سمندریان به اندازه کافی عمق ندارم و اگر جهت صحنه را عوض می‌کردم 50 یا 47 تماشاگر کمتر داشتم و هم اینکه اسکوپ 18متری را از دست می‌دادم. اگر در تالار وحدت بودم صحنه اصلی من یعنی فضای سفیدی که خانه «یرما»ست نسبت به فضای مشکی، یعنی اسکوپ 18متری، با اختلاف سطح دو متری مجزا می‌شد که با هشت نردبان به هم راه داشتند و این برایم جذاب‌تر به نظر می‌رسید. ‌ مثل نمایش «رومئو و ژولیت» که دکور بالا می‌آمد و فاصله می‌انداخت. بله ولی با تفکر و پس‌اندیشه دیگر. می‌خواستم خانه یرما یک خانه - زندان باشد. زن، به خواست شوهر، در این خانه زندانی است. همسرش به او می‌گوید نمی‌خواهم از خانه بیرون بروی، هیچ جا بهتر از نشستن در خانه نیست. به همین دلیل عوامل صحنه هشت نردبان پیش‌بینی كرده بودند و بنا بود یرما از یک نردبان داخل و خارج شود. رفته رفته، تعداد نردبان‌ها به هشت عدد می‌رسید. دری برای بیرون رفتن «یرما» از خانه‌اش وجود نداشت و جز با استفاده از نردبان راهی برای خارج‌شدن از خانه به بیرون به چشم نمی‌خورد. در میزانسن اولیه من، بنا بود وقتی زنان رختشور که نماد جامعه هستند به خانه «یرما» هجوم می‌آورند آنها نیز از بقیه نردبان‌ها برای این هجوم به خانه استفاده کنند. وقتی که دکور اولیه نصب شد، متوجه شدیم که تماشاچی نمی‌تواند ارتفاع دو متری را ببیند. سه ردیف اول که مطلقا نمی‌دیدند. سه ردیف بالا نیز کم و بیش قادر به تماشا بودند، فقط ردیف آخر امکان مناسبی برای دیدن داشت. به همین دلیل دکوری که در تالار وحدت خیلی خوب جواب می‌داد و در سالن سمندریان نه، بلا استفاده ماند. رفته‌رفته ناگزیر شدم آنچه را که به لحاظ اندازه‌های فضا در سالن سمندریان عیب و محدودیت است، تبدیل به حسن کنم، اختلاف سطح، به نصف تغییر پیدا کرد. اسکوپ‌ها حفظ شدند. در طراحی و میزانسن موجود، رئالیست‌ترین بخش صحنه، اسکوپ سفید است و وهم‌آلودترین بخش آن اسکوپ 18متری است که تمام نورهای آن با فیلتر‌های آبی رنگ پوشیده شده‌اند. در اسکوپ شش متری نور فضا از یک نور خورشیدی بهره می‌گیرد که در حقیقت فضای مرد بالدار و عبورهاست که در عین حال فضای رویاها و آرزوها و وهم‌ها هم هست. ‌ فضای آخر دقیقا یک فضای وهم‌گونه دارد و فضای وسط انگار کوچه و خیابان است و شاید از پنجره اتاق «یرما» هم مشخص است. چطور شد در سالن استاد سمندریان این کار را انجام دادید چرا به سالن اصلی نرفتید؟ سالن اصلی نامعقول‌ترین صحنه‌ها را دارد. طراحی این تئاتر در کمال نادانی و بی‌اطلاعی معمار آن انجام گرفته است. صحنه این سالن از نظر من، نه از عمق برخوردار است و نه عرض و نه دهانه صحنه آن به درد نوع کارهای من می‌خورد. من از صحنه‌های کم‌عمق و کم‌عرض خوشم نمی‌آید، مگر اینکه نمایشنامه‌ای را انتخاب کنم که درخور آن باشد. همین بلک باکس یا مکعب را بیشتر می‌پسندم هرچند تعداد تماشاگر کمتری جا می‌گیرند. ‌ بین «شکار روباه» و «یرما» حدود پنج سال فاصله است. با توجه به این فاصله به نظرتان کار بعدی‌تان چه زمانی خواهد بود؟ هم‌اکنون چهار کار آماده برای به‌صحنه‌آمدن موجود است. اجرای هرکدام آنها مستلزم بستن قرارداد، داشتن سالن تمرین و تامین مالی داشتن است. هیچ‌وقت مرا تازه نفس‌تر از الان نخواهید یافت. هیچ‌وقت مرا تا به این اندازه آماده شروع کار بعدی نخواهید دید. با همین گروه و، به احتمالی، همراه تنی چند از بازیگران بسیار خوبی که همیشه با من همکاری داشته‌اند. از سه کار آماده‌ای که دارم، دو تای آنها ترجمه هستند و یکی ترجمه اقتباس. طرحی را نیز آماده کرده‌ام که قرار است با همکاری آقای «چرمشیر» نوشته شود که من به شدت به آن دلبستگی دارم. اولین جلسه گفت‌وگوی من و آقای چرمشیر در ارتباط با این طرح، چند روز پیش تشکیل شد. تصورم این است که این طرح زودتر از دیگر کارها به صحنه بیاید. می‌دانم هر دویمان خیلی سریع هستیم اما تا حسابی پخته نشود، کار شروع نخواهد شد و چون باز هم مربوط به موقعیت زن در جامعه است، بیشتر بازیگران زن خواهند بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.