|

اشتباه می‌کردید «اوریانا»

مزدک علی‌نظری

میان عکس‌هایی که دوست برزیلی‌ام «اورلی» از وقایع اخیر کشورش برایم فرستاده، این یکی حسابی حواسم را پرت کرده. روی پلاکارد نوشته است: «جوانان ۱۹۶۸ از جوان‌های ۲۰۱۳ حمایت می‌کنند.»دهه 60 میلادی، دوران انفجار آرمان‌ها و خودنمایی آرمانگراهای بزرگ؛ و 1968، سالی که انگار چیزی بیش از یک سال بود. پاییز آن سال المپیک مکزیکو هم با اعتراض جوانان به سیاست‌های دولت «ارود» به خشونت کشیده شد و صدها نفر کشته شدند. «اوریانا فالاچی» در فصل پایانی کتاب «زندگی، جنگ و دیگر هیچ» نوشته است که وقتی از ویتنام بازگشته بوده، به مکزیک می‌رود و برای ثبت وقایع با دانشجویان همراه می‌شود. آنها می‌گفتند: «این بازی‌های لعنتی برای ما میلیاردها اسکناس خرج برمی‌دارد و شرم‌آور است که این همه پول برای المپیک خرج شود، در حالی که ملت ما از گرسنگی در حال مرگ است.»اوج این اعتراضات دوم اکتبر و در میدان «سه فرهنگ» است. آن شب پلیس و ماموران لباس شخصی معترضان را با خشونت تمام سرکوب می‌کنند و «فالاچی» که رگبار گلوله‌ها تنش را سوراخ کرده، جان به در می‌برد. بعد به ریودوژانیرو می‌رود؛ «شهر خدا»، جایی که این روزها مرکز اعتراض‌ها در برزیل است. اینجا «فرانسوا» خبرنگار فرانسوی که با هم در ویتنام بوده‌اند را می‌بیند و گفت‌وگویی در می‌گیرد:
«فالاچی: اینجا چه خبر است؟
فرانسوا: هیچ. نه کسی را تیرباران می‌کنند و نه به ماه می‌روند. اینجا فقط آفتاب است. همین!
- ولی آفتاب همان آفتاب ویتنام ما نیست؟
- نه، نه آن آفتاب است، نه آن دریا و نه آن مردم. آنها را دیدی؟
- بله آنها را دیدم. هزاران‌هزارنفر از آنها را دیدم که در پلاژ «کوپاکابانا» زیر آفتاب استراحت می‌کردند. بی‌تفاوت و بدون احساس مسوولیت و فارغ از هرچه در اطرافشان اتفاق می‌افتد. مثل سوسمارها، فقیر و غنی، سفید و سیاه، پیر و جوان، زن و مرد. سوسمارهای زیر آفتاب. و این سوسمارها آفتاب را ترک نمی‌کنند مگر آنکه بخواهند به استادیوم «ماراکانا» بروند تا در آنجا پرچم‌هایشان را تکان دهند. می‌دانی کدام پرچم‌ها؟ پرچم تیم‌های فوتبالشان را!
- بی‌حرکتند و خوشحال.
- فرانسوا، می‌گویند اینجا ویتنام آینده خواهد بود.
- من هم قبل از آنکه آنها را ببینم همین فکر را می‌کردم. به «چه‌گوارا» فکر می‌کردم و با خود می‌گفتم «من انسان‌ها را ترک می‌کنم تا به دیدن انسان‌های دیگر بروم. طوفانی در این سرزمین آغاز خواهد شد. می‌مانم تا طوفان را ببینم.» ولی چه‌گوارا مُرد، آنها او را زیر نور آفتاب کشتند و دیگر در اینجا طوفانی نخواهد شد.»درست یک سال پیش از حادثه مکزیکو، اکتبر سرخ سال قبل بود که چه‌گوارا را در بولیوی کشته بودند. و فرانسوا و فالاچی امیدشان به وقوع طوفان را از دست داده بودند. نمی‌دانستند که سال‌ها بعد، همین جوان‌ها که در آفتاب کوپاکابانا لم داده‌اند، در کنار جوان‌های نسل آینده طوفانی بزرگ را رقم خواهند زد. از ماراکانای بزرگ دل خواهند کند و این «بزرگ‌ترین استادیوم جهان» هم برابر سیل جمعیت‌شان حقیر خواهد شد. آن مردم دیوانه فوتبال، حالا «آموزش و بهداشت عمومی» می‌خواهند و روی پلاکاردهایشان می‌نویسند: «یک معلم از نیمار ارزشمندتر است». همان نیمار که ستاره و سمبل فوتبال حالای آنهاست. و در آخر، فالاچی و فرانسوا با ناامیدی به تماشای مجسمه معروف مسیح در ارتفاعات ریو می‌روند: «روی بلندی «کوروکووادو» مسیح دست‌هایش را باز کرده و دعایمان می‌کند و مانند رویایی وسوسه‌انگیز است و در شب حالت به‌خصوصی دارد. مثل اینکه ستاره‌ای از آسمان آمده تا ما را به تعجب وادارد و به ما بقبولاند که معجزه وجود دارد. و بعد وقتی آن بالا می‌روی، متوجه می‌شوی که آن یک ستاره نیست، یک رویا نیست، یک معجزه هم نیست، بلکه فقط مجسمه‌ای‌ است بزرگ که از هزارو 145تن سنگ ساخته و به وسیله پروژکتورهای جنرال‌الکتریک روشن شده!»اوریانا جمله‌های قبلی خودش را فراموش می‌کند، آنجا که وقتی داشت در مکزیکو با مرگ دست و پنجه نرم می‌کرد، فکر کرده بود: «به‌دنیا آمدن و مردن به چه درد می‌خورد؟ به این درد می‌خورد که پیش از اینکه درخت یا ماهی باشیم، انسان باشیم. به این درد می‌خورد که عدالت را جست‌وجو کنیم، چون عدالت وجود دارد و اگر وجود نداشته باشد باید به وجودش بیاوریم. پس مهم مردن نیست. مهم، مردن به طریق درست است.»اوریانای آرمانگرا و زودجوش، زود قضاوت کردی! به فرانسوا هم بگو. بگو امروز طوفان سراسر کشور قهوه و فوتبال را برداشته و برزیلی‌ها - از نسل 68 گرفته تا جوانان 2013- با شعار Paz (صلح)، چهره دیگری از خود به نمایش گذاشتند. قهوه سر رفت، فوتبال تمام شد. آنها حالا عدالت می‌خواهند و اگر نیست، می‌خواهند به وجودش بیاورند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.