|

جایزه «غریفین» در دست پرنده پوشالی «غسان زقطان»

وقتی در، از سمت ترس باز می‌شود

مریم حیدری

«غسان زقطان»، شاعر فلسطینی توانست جایزه جهانی شعر «گریفین» را از آن خود کند. این جایزه، برای کتاب «چون پرنده‌ای پوشالی به دنبالم» با ترجمه مترجم آمریکایی- فلسطینی، فادی جوده، به او داده شد، کتابی که اخیرا از سوی انتشارات دانشگاه یال منتشر شده است. جایزه «غریفین» از مهم‌ترین جایزه‌های جهانی ویژه شعر است. این جایزه در سال 2000 در کشور کانادا و با هدف «تشویق خلاقیت شعری» تاسیس شد و درواقع بر نقش بارز شعر در زندگی معاصر به‌ویژه در زمینه فرهنگ تاکید دارد. «غریفین» هر سال به یک شاعر از کانادا در بخش محلی و یک شاعر جهانی تعلق می‌گیرد که کتابش به زبان انگلیسی تالیف یا ترجمه شده باشد. مبلغ جایزه هم 65‌هزار دلار کاناداست.
پیش از این دولت کانادا از دادن ویزا به غسان زقطان برای شرکت در شب‌شعرهای پیش از جایزه و جشن توزیع جایزه، خودداری کرده بود، اما در پی اعتراض به این تصمیم که به اعتراضی جهانی در رسانه‌ها و فیس‌بوک تبدیل شد، دولت کانادا از تصمیمش منصرف شد.
غسان زقطان متولد 1954 در حومه شهر «بیت‌لحم» است. از سال 1982 در کشورهای مختلف زندگی کرد و مجموعه‌شعرهایش را در تونس و قبرس و جاهای دیگر منتشر کرد که از آنها می‌توان به «قهرمانی اشیا»، «نه به‌خاطر خودم» و «آسمان سبک» اشاره کرد. پس از انتشار «قهرمانی اشیا» در سال 1988 بود که توجه شاعران و منتقدان فلسطینی و عرب به زقطان و شعرش جلب شد.
شعر غسان زقطان از اندوه و اشتیاق برای وطن خالی نیست. اما او توانسته است در کمال مهارت و زیرکی شاعرانه، شعرش را از اغراق و تصنع مصون دارد. مترجمش، فادی جوده، که به همراه غسان به این جایزه دست یافته، درباره شعرش گفته است: او «شاعری است که نوشتن شعر را از یک صفحه سفید آغاز نمی‌کند، بلکه ابتدا پوسته معمول را از شعر برمی‌کند و می‌نویسد.» هیات داوران جایزه هم درباره مجموعه‌ شعرش گفته بود: «این کتاب به یادمان می‌آورد چرا زندگی می‌کنیم و چگونه در میان جنگ و یأس و تحولات جهانی به زندگی ادامه دهیم.» کول سوینسن، نویسنده انگلیسی اعتقاد دارد که نوشته‌های این شاعر فلسطینی به جزییات زندگی روزمره اتصالی محکم دارد و این جزییات را در ساختار تاریخی منسجم و قوی بیان می‌کند و از این جهت، «حساسیت‌های جدیدی را وارد زبان انگلیسی می‌کند.» غسان زقطان، عضو شورای اجرایی موسسه «محمود درویش» نیز هست. این موسسه، درباره پیروزی عضوش در دست‌یابی به این جایزه بزرگ اظهار کرد: «این پیروزی در پی مسیر شعری طولانی و پرباری حاصل شده است که طی آن، شاعر توانسته مساله بزرگ ملتش و ارزش‌های والای انسانی‌اش را با واژگان شعری زیبایی بیان کند که از بلاغت و صناعت‌های ادبی ساختگی خالی است»، با اشاره به این موضوع که زقطان با تجربه شعری خود توانست چهره فلسطین را در قالب درخشان‌ترین و زیباترین و عمیق‌ترین تصاویر شاعرانه به جهان ارایه کند. این نخستین بار است که شاعری فلسطینی به این جایزه دست پیدا می‌کند. زقطان، خود، در مراسم اعلام نتایج در شهر تورنتو کانادا گفت: «این جایزه، از نظر شخصی برای من مهم است، اما در سطح ادبیات فلسطین و جهان، مهم‌تر است.» این روزها گویا فلسطین، مسیر فتح قله‌های ادب و هنر را می‌پیماید. شنبه‌شب گذشته نیز در مراسم پایانی برنامه Arab Idol، محمد عساف، خواننده جوان فلسطینی، این لقب و مقام اول مسابقه را از آن خود کرد و شادی و جشن و سرور را برای خیابان‌های فلسطین به ارمغان آورد. جشن و سروری که خبرنگار رویترز آن را به جشن عید فطر و فینال جام‌جهانی تشبیه کرد؛ و پیش از همه اینها، فلسطین، محمود درویش را داشته است؛ افتخار بزرگش و پیامبر زیبایش که جادوی شعر و اعجاز کلماتش همچنان سایه بر روح عاشقان شعر و مریدان شعرش دارد. این پیروزی‌ها می‌آیند، شادی می‌آورند، نام فلسطین را بزرگ‌تر و مقدس‌تر می‌کنند تا آن روز بیاید که فلسطین، آزادی‌اش را جشن بگیرد و روزی که جهان، در صلح و محبت و دوستی زندگی کند؛ «روزی دیگر» (چنان‌که محمود درویش می‌گوید) «عروسین دیدار.»
«گرگ‌ها» یک شعر از «غسان زقطان»
کوچ پرنده از قلبش
دشت را سپید می‌کند.
آن‌گاه، حکایت سپید است
خواب، سپید و
سکوت، دلیلِ راه آن کس که صدایش می‌کنند.
وقتی در، از سمتِ ترس باز می‌شود
خنده‌ای از خاک، خواهد رویید:
ترانه‌ای برای زمستانِ بزرگ.
و صدای کسانی که مدت‌هاست رفته‌اند
مثل ملخ خواهد پرید
وقتی در باز می‌شود.
دمی منتظر باش که خشک شویم
دمی منتظر باش
افسوسی بیهوده در پی ماست
چون پرنده‌ای سفالی...
مراقب قلاده‌های آویزان از سقف باش...
وقتی چراغ را روشن می‌کنی
یا تنها بسنده می‌کنی به نشستن
مراقبِ جوانه‌های بیرون‌زده از زمین باش...
صدایت در اتاقم، سکوت را سربه‌نیست می‌کند
سکوتِ ظرف‌ها
سکوتِ طاقچه‌ها
سکوتِ نوشتن
سکوتِ روشنایی
سکوتِ ماندن...
که سال‌هاست دارم برای خودم جمع می‌کنم
به آرامی کسی که در رفتنِ باغ، با تابستان خلوت می‌کند
یا غیاب را بازمی‌گرداند
غیاب
غیابی که از پا نمی‌ایستد!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.