جورج دبلیو اوباما
آرمان بیگی
سوالی که این روزها کارهای دولت اوباما در ذهن ایجاد کرده این است که آیا دنیا به سمت «آناسای گیت» میرود؟ بنابر گزارشی که ششم ژوئن روزنامههای «گاردین» و «واشنگتنپست» منتشر کردند، دستوری سری به سرویس امنیتی آمریکا داده شده که به آنها اجازه میداد به مکالمات تلفنی مردم آمریکا از طریق اپراتور «ورزیون» (21میلیون مشتری تلفن ثابت و دایم) گوش کنند و سرورهای شرکتهای انفورماتیک بزرگ را هم زیرنظر داشته باشند؛ فاجعهای که دولت اوباما که پیشتر هم به دلیل شنود مکالمات خبرنگارهای «ایپی» تحت فشار بود، را مجبور کرد تا به کارگیری چنین برنامه سریای را توجیه کند و فرآیند آن را شرح دهد. این فاجعه در حالی رخ داده که درست هفت سال پیش و در زمان دولت جورج دبلیو بوش هم مردم آمریکا چنین اتفاقی را تجربه کرده بودند و متوجه شدند که دولت مکالمات تلفنی آنها را گوش میکند. چهکسی این اتفاق را فاش کرد؟ روزنامه «گاردین» دست روی پروندهای گذاشت که در آن دادگاه فدرال آمریکا حکمی سری درباره اخبار و اطلاعات خارجی صادر کرده بود. بنابر نوشته این روزنامه بریتانیایی، اپراتور تلفن آمریکایی «ورزیون» روزانه اطلاعات مکالمه
میلیونها مشتریاش را در اختیار آژانس امنیت ملی (اناسای) یکی از اصلیترین آژانسهای اطلاعاتی آمریکا قرار داده است. این حکم که روز 25 آوریل در همین نشریه چاپ شده است به دولت اجازه میدهد که از این دادهها بهمدت سهماه یعنی تا تاریخ 19 ژوییه استفاده کند. اطلاعاتی که روزنامه «گاردین» فاش کرده به اطلاعاتی که در سال 2006 روزنامه «یواسایتودی» منتشر کرد بیربط نیست؛ این روزنامه آمریکایی نوشت که «آناسای» مکالمات تلفنی میلیونهانفر آمریکایی را که اپراتورهای «ایتیاندتی»، «ورزیون» و «بلسوث» در اختیارش قرار دادهاند را شنود کرده و هدف آنالیزکردن «عادت تلفنی» مردم برای «شناسایی فعالیتهای تروریستی» بوده است. با این حال موضوعی که روزنامه «گاردین» به آن اشاره میکند جالب توجه است: «تا به حال هیچ اطلاعاتی مبنی بر اینکه دولت اوباما طبق آن چنین برنامهای را شروع کرده باشد وجود ندارد» فاجعه چطور وسیعتر شد؟ روزنامه «گاردین» که باز هم در این مورد از «واشنگتن پست» سبقت گرفت، فاش کرد که علاوه بر شنود مکالمات تلفنی «آناسای» به همراه «افبیآی» به سرورهای اینترنتی 9 غول آمریکایی از جمله
مایکروسافت، یاهو، گوگل و فیسبوک دسترسی داشته و فعالیتهای عجیب و غریب آنها را زیر نظر داشته است. در بین سالهای 2007 تا 2011 سایتهای مایکروسافت، گوگل، یاهو، فیسبوک، یوتیوپ، اسکایپ،ای او ال، اپل و پالتاک رفتهرفته وارد برنامه آژانس امنیت ملی آمریکا شدهاند تا در بازه زمانی مشخص، دادههایی که از طریق هاتمیل و جیمیل ارسال شده و همچنین تمام اطلاعات ارسال شده از قبیل عکس، ویدیو و چتهای اینترنتی را در اختیار این آژانس قرار دهند. این موضوع را یکی از کارکنان قدیمی سازمان اطلاعات در اختیار واشنگتن پست قرار داده و «پاور پوینتی» را در اختیار این نشریه قرار داده که نشان میدهد قرارداد همکاری بین آژانس جاسوسی آناسای و این شرکتهای اینترنتی منعقد شده است. این برنامه سری تحتعنوان کد «پریسم» از سال 2007 راهاندازی شده و به آناسای اجازه میدهد بهصورت مستقیم و از طریق درگاهی مجزا کاربران را مورد ارزیابی قرار دهد. البته این برنامه طوری طراحی شده که نشان دهد این کاربران خارج از کشور هستند و آن وقت بدون داشتن حکم دادگاه آناسای میتوانست به این اطلاعات دسترسی داشته باشد. قانون آمریکا در مواجهه با شنود و دیدن
اطلاعات شخصی بدون داشتن حکم دادگاه حمایت و چنین کارهایی را رد میکند. اما این قانون شامل افرادی که خارج از آمریکا هستند نمیشود و کاملا قانونی میشود از آنها جاسوسی کرد. البته در این بین اسکایپ، ایاوال، یوتیوپ، اپل و پالتاک به سیستم دیگری هم به نام «دراپ باکس» مجهز شدهاند که قرار است به زودی از آنها بهرهبرداری هم شود. به اینترتیب آناسای میتواند ایمیلها، ویدیوچتها، چتهای صوتی، ویدیوها، عکسها، چتهایی مثل اسکایپ، تبادل اطلاعات، جزییات شبکههای اجتماعی و بسیاری موارد دیگر را به راحتی در اختیار داشته باشد. این برنامه «اطلاعات فوقالعاده زیادی را در اختیار آناسای قرار میدهد.» این جملهای است که مامور سابق اطلاعات درباره برنامه «پریسم» میگوید. برنامه «پریسم» از کجا میآید؟ این برنامه مربوط به دوره جورج دبلیوبوش است که قرار بود جهت مقابله با عملیات تروریستی از آن استفاده شود. کنگره آمریکا در سال 2001، شش هفته بعد از حملات تروریستی 11 سپتامبر، با اکثریت آرا برنامهای به نام «Patriot Act» را به تصویب رساند که طی آن شنود مکالمات مردم قانونی شناخته شد. این برنامه دوباره با اکثریت
آرا در سال 2007 تمدید شد ولی اینبار کار بدون سروصدا انجام گرفت. کنگره به همان برنامه قدیمیای که در سال 2001 به تصویب رساند اینبار در سال 2007 چراغ سبز نشان داد هر چند که اینبار چندان قوانین مشخصی برای آن وضع نکرد. در واقع این قانون به دولت اجازه میدهد تا همه اطلاعات شخصی را زیر نظر بگیرد و در صورتی که این اطلاعات مشکوک به برنامههای تروریستی باشد وارد عمل شود. پاسخ 9 موسسه متهم به همکاری شرکتهای متهم دستهجمعی منکر این شدهاند که اطلاعات را به «صورت مستقیم» در اختیار آناسای قرار دادهاند. با این حال موضوعی که انگشت اتهام را به سوی آنها میبرد، این است که با چه درجهای اطلاعات را در اختیار آناسای قرار دادهاند. این در شرایطی است که بعضی از آنها کلا از وجود چنین برنامهای اظهار بیاطلاعی کردهاند. سخنگوی شرکت اپل، یکی از این همین آدمهاست: «ما هرگز چیزی درباره «پریسم» نشنیدهایم.» مسوولان فیسبوک هم سعی کردهاند خودشان را مبرا بدانند: «تحت هیچ شرایطی به نهادهای دولتی اجازه ندادهایم تا بهصورت مستقیم به سرورهای فیسبوک دسترسی داشته باشند.» در این بین گوگل هم بیانیهای منتشر کرده
و در آن نوشته: «هیچ ورودی پنهانی به دولت داده نشده تا به آنها اجازه دهد به دادههای شخصی کاربران دسترسی داشته باشند و ما با امنیت بالا از دادههای شخصی کاربرانمان محافظت کردهایم.» البته این بیانیه ادامه معناداری هم دارد: «به دولت فدرال فقط دادههایی را دادهایم که مطابق با قانون بوده و آنها را با دقت فراوان مورد ارزیابی قرار دادهایم.» پاسخ مسوولان آمریکایی باراک اوباما رییسجمهور آمریکا بلافاصله گفت که برنامه شنود و بازیابی اطلاعات خارجیها چراغسبز کنگره را گرفته است و به آمریکاییها اطمینان داد که «هیچکس مکالمات تلفنی شما را گوش نکرده است.» اوباما که برای اولینبار بعد از فاششدن این برنامه توسط رسانهها صحبت میکرد، لازم دید از «توافقنامهای» صحبت کند که طی آن سازشی میان امنیت و زندگی شخصی آدمها وجود داشته باشد و اینها را در شرایطی بیان کرده که آمریکا در خطر حملات تروریستی است. کمی بعد، کاخ سفید بدون اشاره به وجودداشتن چنین برنامهای اطمینان داد که این موارد «ابزاری کارآمد» برای مبارزه با تروریست است و جاسوسی از شهروندان آمریکایی و همه افرادی که در آمریکا زندگی میکنند را دروغ
توصیف کرد. چیزی که دفتر اوباما از آن صحبت میکند دستیابی به «شبه داده» تلفنها از قبیل شماره تلفن و مدت زمان مکالمه است و در این میان کاخ سفید گفته نام افراد ثبت نشده و مکالمه آنها شنود یا حتی ضبط هم نشده است. مایک راجرز یکی از اعضای اتاق نمایندگان در اینباره بیشتر توضیح داد: «این سیستم باعث میشود عملیات تروریستی که در سالهای اخیر آمریکا را تهدید کرده خنثی شود.» در این میان آن دسته از نمایندگان مجلس که در جریان تصویب این برنامه سری در سال 2007 بودهاند هم عنوان کردهاند که برنامهای که «گاردین» دم از آن میزند تمدید برنامههای قدیمی آمریکاست و چیز جدیدی در این میان وجود ندارد. برخی دیگر از نمایندگان هم گفتهاند که اطلاعات در سرورهای آناسای نگهداری میشود و فقط در صورت لزوم و اینکه مورد مشخصی وجود داشته باشد مورد ارزیابی قرار میگیرند. ساکسبی چمبلیس، نایب رییس کمیسیون اطلاعات سنا هم در اینباره در کنفرانسی خبری گفت: «اگر شمارهای مطابق با شماره یکی از جریانات تروریستی بوده که در آمریکا وجود داشته زنگ هشدار به صدا درمیآید. در این صورت مسوولان اطلاعات میتوانستند با حکم دادگاه وارد شوند و مراحل بعدی
را پیگیری کنند.» سناتور دموکرات، دیانی فنستاین، رییس کمیته اطلاعات سنا هم گفت: «ممکن است در این میان به صورت تصادفی مکالمات آمریکاییها هم دستهبندی شده باشد. ولی این اتفاق ناگهانی به این معنی نیست که از قصد آمریکاییها شنود شدهاند.» البته جیمز کلاپر، رییس اطلاعات آمریکا از وجود برنامه «پریسم» دفاع میکند و معتقد است که این برنامه کشور آمریکا را از تهدیدهای بزرگ در امان میدارد. در این میان دفتر اوباما هم تاکید کرده این برنامه فقط غیرآمریکاییها که خارج از مرزهای آمریکا زندگی میکنند را هدف قرار داده است. در این بیانیه آمده است: «اطلاعات جمعآوریشده توسط این برنامه جزو اطلاعات بسیار مهمی است که خارج از آمریکا به دست آمده و برای دفاع از کشورمان در مواجهه با تهدیدها بسیار کارآمد هستند.» البته این بیانیه در ادامه میگوید اطلاعاتی که از این برنامه به بیرون درز کرده «اشتباهات فراوانی» دارد. فراتر از این مسایل جیمز کلاپر میگوید نشت همین اطلاعات به بیرون هم امنیت آمریکا را به خطر میاندازد. واکنش سیاستمداران و رسانههای آمریکایی واکنش نمایندگان مجلس به چنین اتفاقاتی واکنشی دوگانه بود؛
بعضیها حتی میگویند از وجود چنین برنامهای بیخبر بودهاند. جان مک کین در اینباره میگوید: «اگر این برنامه اسلامگراهای افراطی را هدف قرار داده است، مشکلی وجود ندارد ولی اگر بهدنبال این است که چهکسی تحت چه شرایطی به چه کسی زنگ میزند، نیازمند حسابرسی در دادگاه است.» البته نمایندگانی هم که موافق این طرح هستند حرفشان این است که وجود چنین برنامهای طرحهای تروریستی زیادی را در این چندساله خنثی کرده است. اما مجلسیها بحث برای تعادل بین حفظ زندگی شخصی و امنیت را به راه انداختهاند. باب کروکر جمهوریخواه در این رابطه گفت: «فکر میکنم راهکار برای حفظ امنیت کشور دستیابی به اطلاعات آدمهایی است که به آنها مشکوک هستیم ولی چنین اطلاعاتی نباید جمعآوری شود.» با این حال ران ویدن دموکرات از این موضع کاملا عصبانی است: «فکر میکنم به اطلاعات تلفنی از قبیل اینکه چهکسی به چهکسی زنگ میزند و چهچیزی میگوید جزو زندگی شخصی آدمهاست و باید به آن احترام گذاشت.» برنیس ساندرس دموکرات هم جمله کوتاهی دارد: «این برنامه غیرقابل دفاع است.» اما روزنامه «نیویورک تایمز» هم در یادداشت سردبیریاش مینویسد: «دولت از همین حالا اعتبارش
را به دلیل وجود چنین پروژهای از دست داده است.» اما سایت هافینگتنپست هم با ادغام تصویری از جورجدبلیوبوش و باراک اوباما در اینباره نوشت: «جورجدبلیو اوباما».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.