|

علامت سوال‌ها در ناآرامي‌هاي برزيل

کمال اطهاري . پژوهشگر اقتصاد‌سياسي

برزيل از بسياري جهات از ساماندهي اجتماعي گرفته تا اجتماعي، الگويي براي ديگر کشورهاست. به دليل دموکراتيک‌بودن اين کشور، جامعه مدني قوي و فعالي دارد. حزب کارگر که در برزيل قدرت را در دست دارد، فراگيرترين و توده‌اي‌ترين حزب موجود جهان است. اين حزب متکي بر تشکل‌هاي کارگري، معلمي و... است و از لحاظ دروني نيز سازماندهي دموکراتيکي دارد. اين حزب فراکسيون‌هاي مختلفي دارد و از طيف وسيعي از الهيون آزاديبخش بر پايه ضدسلطه امپرياليستي آمريکا تا جريانات مختلف چپ تشکيل شده است. علاوه بر حزب کارگر حاکم، احزاب بسيار قوي ديگري هم وجود دارند. در انتخابات اخير بعد از حزب کارگر، حزب سوسيال‌دموکرات بيشترين کرسي را به دست آورد و احزاب راست نتوانستند در قدرت وارد شوند. با اين وجود هميشه ممکن است در ميان يک حزب، جريان بوروکراتيکي به وجود‌ آید که از مسايلي که در عمق جامعه به وجود‌ آيد غفلت کند. واکنش مردم هم مي‌‌تواند به حزب هشدار دهد که دچار ديوانسالاري نشود. اما شک و ترديد و سوالاتي در مورد اين ناآرامي‌ها وجود دارد. اولين سوال اين است که واژه ميليوني که در رسانه‌هاي دست راستي مطرح شده است، از کجا آمده است؟ اين يک ميليون نفر در سطح چند شهر تجمع کرده‌اند و به‌اين‌ترتيب در هر شهر تقريبا 10هزارنفر معترض حضور دارد اما با ترفند برخي رسانه‌ها اين يک‌ميليون‌نفر در تيتر برجسته شد. مساله ديگري که در اين ميان تعجب‌برانگيز شده اين است که تظاهرات‌ها از واکنش به شهرداري‌ها (افزايش قيمت بليت اتوبوس) آغاز شده و اعتراض به دولت نبوده است. شهرداري‌هاي برزيل از لحاظ دموکراتيک‌بودن، الگو و در دستورکار تمام شهرداري‌هاي جهان هستند. شهرداري‌هاي برزيل به شيوه بودجه‌ريزي مشارکتي اداره مي‌شود. اين بودجه‌ريزي مشارکتي دو بال دارد، يک بال جغرافيايي دارد که از محلات سرچشمه مي‌گيرد، به اين ترتيب که نهادي مثل شوراياري‌ها تا شوراي شهر، در اين روند مديريت شهري مشارکت دارند و در تعيين برنامه‌هاي شهرداري مشارکت مي‌کنند. بال ديگر بودجه‌ريزي مشارکتي ترکيبي از اتحاديه‌هاي مختلف و انجمن‌هاي صنفي و مدني است. برنامه‌هاي شهرداري‌ها در برزيل به‌صورت مستقيم توسط اين دو نوع تشکل (جغرافيايي، طبقاتي) هدايت مي‌شود. از همين‌رو تقابل با شهرداري‌ها که به اين ترتيب توسط مردم اداره مي‌شوند، تعجب‌برانگيز است. نکته ديگر سوال‌برانگيز واکنش مردم و انتقاد آنها به برگزاري جام‌جهاني فوتبال است. برگزاري جام‌جهاني فوتبال در برزيل مانند برگزاري جام‌جهاني کشتي در ايران است. فوتبال با برزيل گره خورده است، مانند کشتي با ايرانيان و اين واکنش بسيار تعجب‌برانگيز است. برگزاري مسابقات المپيک نيز براي همه کشورها مانند افتخار ملي است و از لحاظ اقتصادي نيز سودآوري دارد. عده‌اي در شبکه‌هاي مجازي مطرح کرده‌اند که مدتي است پليس برزيل براي تامين امنيت بازي‌ها در محيط‌هاي آلونک‌نشين‌هاي برزيل که تحت نفوذ باندهاي موادمخدر هستند، مستقر شده‌اند و در واقع بخشي از جمعيت آنها را به خودشان وابسته کردند. پليس در آنجا نفوذ کرده تا با برنامه‌هاي توانمند‌سازي ساماندهي نويني را ايجاد کند. پيش از اين شورش‌ها نيز زدوخورد‌هاي زيادي در اين مکان‌ها بوده است و در مباحث مستقل عنوان مي‌شود که بخشي از اين ناآرامي‌ها منشأ اين امر است. بنابراين نمي‌توان اين ناآرامي‌ها را اعتراضات عميق اجتماعي دانست، مگر آنکه اتحاديه‌هاي مختلف به آن بپيوندند. برزيل يک کشور پيشرو است و تنها جريان چپ پيشرو در چند سال در حاکميت برزيل بوده است. برخي دو الگو را مطرح مي‌کنند و مي‌خواهند نا آرامي‌هاي برزيل را در قالب اين الگوها بگنجانند. يکي از اين الگوها بهارعربي است که به لحاظ ماهيتي، ناآرامي‌هاي برزيل در آن نمي‌گنجد. الگوي اشغال نيز نمي‌تواند مدل برزيل باشد. شهرهاي برزيل نمونه شهرهاي سبز هستند و حق دعوي مردم در محاکم قضايي در مورد اين مسايل به رسميت شناخته شده است. حق به شهر نيز که موضوع دسترسي به حمل و نقل ارزان، مسکن ارزان براي کم‌درآمدها و مسايلي از اين دست است، در شهرداري‌هاي برزيل دنبال مي‌شود و با استانبول قابل‌مقايسه نيست، به‌طور مثال «ديويد هاوري» وقتي موضوع شهر شورشي را مطرح مي‌کرد از برزيل به‌عنوان الگويي براي ديگر کشورها ياد مي‌کرد. موضوع ديگري که در اعتراض‌ها از آن ياد مي‌شد، اعتراض به فساد بود. اما از لحاظ شفافيت و شاخص‌هاي حکمراني بهتر، برزيل در سال‌هاي اخير روند رو به بهبودي داشته است. اما رسانه‌هاي دست‌راستي موضوع را تقريبا برعکس جلوه مي‌دهند. فساد در همه کشورها وجود دارد و در برزيل نيز از آنجا که مقر کارتل‌هاي موادمخدر است، فساد وجود دارد. موضوع فساد عالم‌گير است. از سيستم دو حزبي آمريکا، تا چند حزبي اروپا فساد وجود دارد و به همين دليل نسبت‌دادن فساد به حزب‌چپ نادرست است. در يک کشور دموکراتيک امکان حرف‌زدن در مورد فساد وجود دارد و از وظايف هر دولتي است که با فساد مبارزه و آن را حل کند. هر نظامي هر چقدر مشارکتي‌تر و دموکراتيک‌تر شود، فساد در آن کمتر مي‌شود و در اين زمينه برزيل پيشرو‌ترين بوده است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.