دلالت برکشیدن گفتمان اعتدال
صالح نقرهکار . حقوقدان
پیروزی معنادار و خجسته گفتمان اعتدال، پیامها و دلالتهایی از جنس سلبی و ایجابی داشت.
رویهها و روندهای این چند سال، نه چنان بود که رنگ و بوی اعتدال دهد؛ اعتدال در بطن خود، جامع عقلانیت و اخلاق و عدالت و مدارا و مانع نابخردی، جزماندیشی و هنگامهطلبی و کوتهنگری است. وقتی حکمت عملی بر میزان و تراز استوار میشود، کلیت جامعه منتفع شده و آنگاه که افراط و تفریط بر رفتار و گفتارها سایه میگستراند، معدل مردمان ناخرسند میشوند. و حال، مردم ما با یک انتخاب هدفمند، گفتمان اعتدال را برگزیدند و نشان دادند با چه مشیی الفت دارند آنگاه که عرصه هماوردی همگنان رسید، با همه تنگناها و فشارها، متانت و امیدواری برخاسته از تبار اسلامی و ایرانی خود را به رخ کشیدند و گفتمان اعتدال را برکشیدند. این پارادایم بهطور مشخص دلالتهایی دارد که به شماری از آنها اشاره میشود:
1- بازگشت به قانون و حرکت کشور روی ریل خطمشیگذاریهای مردمسالار و«شاخصها» را محور دانستن، مهمترین رویکرد گفتمان اعتدال است. این گفتمان بین«حکومت به نام قانون» و «حکومت قانون» فرق مینهد و تلاش دارد تمشیت امور کشور را از طریق قانون و با طی مراحل دموکراتیک سامان دهد. جلوی خودسریها را میگیرد و رفتار برابر با برابرها را مشق میکند. اجازه نمیدهد سلیقهها و تمایلات، عرصه را بر قانون تنگ کند.
2- استقرار عقلانیت و خردمداری در کارکردها و رویکردها، رهاوردی است که پس از طی این سالها، دلسوزان کشور بر سر آن اجماع دارند؛ دوران ماجراجویی و آزمون و خطاگری سپری شده و بهره حداکثری از عقل جمعی و رجوع به متخصصان در هر حوزه بدیهی مینماید. اسراف و تبذیر مغز افزاران توسعه کشور با طرد آنها از صحنه، تاوانی است که از جیب ملت میرود. تصمیمات خلقالساعه و بهدور از حزماندیشی، در غیبت عقلانیت اتفاق میافتد که با این گفتمان میانهای ندارد.
3- شایستهسالاری بهجای حزبسالاری و باندبازی با رویکرد استفاده حداکثری از سرمایههای اجتماعی و مدیریتی کشور که متاسفانه طی سالها خانهنشین و حذف شده بودند از بایستههای فراروی است.
4- تحمل مخالف و احترام به حقوق ایشان مقتضای اعتدال است. تنها زمانی میتوانیم با صلح و آرامش در کنار هم زندگی کنیم که بر نفس تمامتخواه خود غلبه کنیم. هرچند همیشه اختلاف نظر وجود خواهد داشت، اما میتوان به یک درک متقابل رسید، میتوان همدیگر را دوست داشت و پایههای آشتی را گذاشت. کشور ما سخت نیازمند همافزایی سرمایههای انسانی است. این گفتمان میفهمد که وقتی گلوی کسی را بفشاری، دستت را گاز خواهد گرفت و در نتیجه نمیتوانی به وحشیانهبودن واکنش طرفت استناد کنی؛ پس تلاش میکند از راهحلهای منصفانه و قانونمند حمایت کند و راه تعامل را باز نگه دارد.
5- قانون اساسیسالاری و تنظیم فلشها به سمت آن، در عین اصالتبخشی به مندرجات ناظر به حقوق ملت که در طوفانهای افراط و تفریط سر بیکلاهی داشته است در زمره بایستههاست. گفتمان اعتدال به امانت قانون خیانت نمیکند و سخت در پی استیفای حقوق ملت است.
6- برکشیدن اخلاق آب حیات گفتمان اعتدال است. قاعده طلایی اخلاق این است که آنچه برخود نمیپسندی بر دیگران نیز نپسند و این منطق بر منهج اعتدال شکوفا میشود و لذا کارگزار این مشی نمیتواند برای پیروزی دست به هر وسیلهای بزند یا به فرض پیروزی با رقیب خود مقابله بهمثل کند. اگر طرف مقابل خشونت و سرکوب کرد، گفتمان اعتدال به بازتولید خشونت دست نمییازد، بلکه منش رواداری را ارج مینهد و راهحلهای دموکراتیک را در برابر مردم باز مینهد.
7- پایبندی به مقتضای گفتوگو و بسترسازی برای مخاطبه با رقیب را مغتنم میشمارد. درک اینکه کشور ما از فقدان سعهصدر برای تعامل رنج میبرد و باوجود آنکه منادی گفتوگوی تمدنها هستیم در داخل زمینههای گفتوگو را فراهم نساختهایم، ما را مجاب خواهد کرد که تمهیدات جدیتری برای امکان گفتوگو فراهم سازیم. باور به تکثر و دستبرداشتن از تحمیلها و خودحقپنداریها، از دستاوردهای اعتدال است. با دنیا هم از در گفتوگو و تعامل وارد میشود و فنون مذاکره دیپلماتیک را دایر بر مدار منافع ملی بهکار میبندد.
8- اعتدال بدون اطاعت از مقتضای عدالت، تحققپذیر نیست. بهقول نظامی: «عدل بشیری است خرد شادکن / کارگری مملکت آباد کن»تلاش برای عدالت بهمعنی اینکه استحقاقها برای هریک از افراد مدنظر قرار داده شود و انحصار و یکهسالاری و سوءاستفاده از قدرت و فساد و... مجال پیدا نکند از ضرورتهای این گفتمان است. راهحلهای این گفتمان باید عادلانه یا به اندازه کافی عادلانه باشد تا مردم متقاعد شوند از مسیر خود منحرف نمیشود.
9- واقعیت این است که«شهر و سپه را چو شوی نیکخواه/نیک تو خواهد همه شهر و سپاه»تلاش برای خیر عمومی همه شهروندان و خواستن اینکه همه مردم بدون تبعیض متنعم شوند و خود را درجه یک و دو یا خودی و غیرخودی ندانند، یک ضرورت است. دولت اعتدال دریافته است که تنها با یک نگاه متساوی به ملت میتواند خیر همه آنها را برآورد و اقوام و اقشار را ذیل تکالیفی که در قبال آنها دارد پشتیبانی کند.
پس حتی تجمع مردم را یا اعتراض آنها را دشمنپندارانه به خارجیها وصل نمیکند، بلکه بهعنوان یک فرصت رفتار خود را با خوانشی مردم مدارانه به نقد میگذارد و از نخبگان و رسانهها میخواهد به نقد او بپردازند. 10- باور بهحق تعیین سرنوشت و تمکین به آزادیهای مشروع ملت جانمایه گفتمان موصوف است. نظامهای صنفی و نهادهای مدنی و حلقههای واسط مردمسالار را پاسداشتن نیازمند دولتی است که میپذیرد بهعنوان امین مردم، اقتداراتی دارد که باید در راستای منافع وقعی آنها بهره برد و به آنها پاسخگو باشد. دولت اعتدال سعی دارد جانب آزادی را کما هو حقه، نگه دارد. 11- رحمت و مودت و همبستگی، زمینه مساعد پرورش بذرهای توسعه است. ایران برای طی طریق توسعه و پیشرفت مسیر طولانی و صعبی را پیشرو دارد. باید به فرموده سعدی تمکین کنیم که: «مشو تا توانی ز رحمت بری /که رحمت برندت چو رحمت بری»... این گفتمان فرصت«تعاون بر برٌ»را برای مردم مهیا میکند. 12- جامع محسنات اصلاحطلبی و اصولگرایی توامان است. درک دارد که کشور با فقدان رقابت خوب اداره نمیشود؛ حکمرانی خوب بهدور از تعصبات مسلکیبودن و عاشقانه و مسوولانه مدیریتکردن است. شفافیت و صداقت
دارد و به گردش آزاد اطلاعات معتقد است. موانع مردمسالاری را میشناسد و با مردم بدون فریب و مجامله حساب پس میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.