کاهش سریع ضریبجینی؛ اشتباه محاسباتی یا واقعیت؟
خبرآنلاین: اخیرا مرکز آمار ایران روند تغییرات ضریبجینی را برای 12 سال گذشته اعلام کرده است. بر اساس این اطلاعات، مقدار ضریبجینی از 4304/0 در سال 1380 به سطح 3643/0 در اواخر سال 1391 رسیده است. هرچند کاهش ضریبجینی که نشاندهنده حرکت جامعه در مسیر کاهش نابرابریها و رفع فقر است، میتواند بسیار نویدبخش و امیدوارکننده باشد، با این حال، روند کاهشی سریع این شاخص بهویژه در دو سال گذشته، قدری تاملبرانگیز است. بنا بر گزارش مرکز آمار ایران، ضریبجینی در فاصله دو سال از 1389 تا 1391 به یکباره از سطح 41/0 تا 3643/0 پایین آمده است. به نظر من تغییری در این میزان و با این سرعت در شرایط امروز جامعه ما، اگر نگوییم غیرممکن، غیرعادی است. ازاینرو فکر میکنم برآورد و محاسبه اعلامشده نیاز به ارایه جزییات بیشتر دارد. اول برای ارایه تصویری درست از ابعاد این کاهش سریع، مثالی کمی مطرح میکنم: برای سهولت کار، کل افراد جامعه را در سه گروه درآمدی کمدرآمد، دارای درآمد متوسط و پردرآمد (به ترتیب 40، 30 و 30درصد کل افراد) طبقهبندی میکنیم. فرض میکنیم درآمد کل جامعه به شرح جدول (1) بین این سه گروه درآمدی تقسیم شده است:
اگر برای حالت فرضی بالا ضریبجینی را محاسبه کنیم، به همان عدد 41/0 میرسیم. اطلاعات جدول فرضی بوده و برای سهولت محاسبه در نظر گرفته شده است. اما این نقیصه اصل استدلال را زیر سوال نمیبرد. حال فرض کنیم دولت به دنبال بهبود شرایط توزیع درآمد و کاهش ضریبجینی است. طبعا باید تلاش کند تا سهم گروه کمدرآمد افزایش یابد. این افزایش یا باید از محل کاهش سهم طبقه متوسط تامین شود یا از محل کاهش سهم طبقه پردرآمد. هرچند آسانترین کار، کاستن از سهم طبقه متوسط و افزودن به سهم طبقه کمدرآمد است، اما از آنجا که این کار حرکتی برخلاف مسیر توسعه است، فرض میکنیم افزایش سهم طبقه کمدرآمد از محل کاهش سهم طبقه پردرآمد تامین میشود. در این صورت برای رسیدن به ضریبجینی 3643/0 که بر اساس ادعای مرکز آمار در سال 1391 محقق شده است، باید جدول سهم گروهها به صورت جدول (2) تغییر کرده باشد: اگر برای جدول فوق ضریبجینی را محاسبه کنیم، به عدد 364/0 میرسیم. اگر اطلاعات ارایهشده از طرف مرکز درست و بدون اشتباه باشد، معنایش این است که ظرف مدت دو سال، سهم گروه کمدرآمد جامعه با چنین تغییر شگرفی مواجه شده و از 5/8درصد به 12درصد رسیده است. حال
سوال اساسی این است که چگونه چنین تغییر شگرفی آن هم در مدتی کوتاه اتفاق افتاده است. در همین دو سال مورد مطالعه، شرایط تورمی ویژهای در کشور حاکم بوده است. اولین اثر جریان تورمی کاستن از قدرت خرید گروه کمدرآمد و افزودن بر درآمد و ثروت گروه پردرآمد است. در طول این دوره، نه سیاستهای مالیاتی تغییری اساسی داشته و نه سیاستهای خاصی در عرصه بازتوزیع درآمد مورد توجه بوده است. پرداخت یارانه نقدی و به عبارتی کاهش امکان استفاده اغنیا از منابع یارانه نیز در حدی نیست که بتواند سهم درآمدی گروه کمدرآمد را ظرف دو سال بیش از 40درصد رشد دهد و از 5/8درصد در سال 1389 به 12درصد در سال 1391 برساند زیرا پرداخت یارانه به همه افراد جامعه صورت گرفته است. بهبود وضعیت توزیع درآمد و کاهش ضریبجینی کاری است که در بلندمدت و بهصورت تدریجی اتفاق میافتد. متولیان امر باید سیاستهای کارآمدی تدوین کرده و بهصورت باثبات برای سالهای طولانی به کار گیرند تا این هدف محقق شود. حال سوالی که باید مسوولان ذیربط پاسخ دهند، این است که اگر اطلاعات ارایهشده از طرف مرکز آمار صحیح بوده و حاصل اشتباه برآورد و اشتباه محاسبه نیست، با بهکارگیری
چه سیاستهایی توانستهاند چنین اثر عمیقی در اقتصاد ایجاد کنند و آیا چنین تغییر سریعی تاکنون در کشور دیگری هم تجربه شده است یا نه.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.