|

مردم چگونه رای می‌دهند

مهدی ملک‌محمد . کارشناس ارشد روانشناسی

چرا رای می‌دهیم؟ به چه کسی رای می‌دهیم؟ چرا تصمیم می‌گیریم در انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کنیم و از بین کاندیداهای مختلف به فرد خاصی رای بدهیم؟ به این سوال مهم می‌توان از سه منظر پاسخ داد؛ منظر جامعه‌شناختی، روانشناختی و علوم سیاسی. در این مطلب می‌خواهیم از منظر علم روانشناسی به این سوالات پاسخ دهیم. نیک می‌دانیم که هر سه منظر نکات و تبیین‌های مشترکی نیز با هم دارند.
چرا رای می‌دهیم؟
یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌ها برای روانشناسان سیاسی این است که چرا بخشی از مردم یک کشور تصمیم می‌گیرند که رای بدهند. هزاران مقاله و کتاب در قرن اخیر برای پاسخ به این سوال نوشته شده است. یکی از بهترین و معتبرترین نظریه‌ها برای تبیین رفتار رای‌دادن توسط«داونز» در سال 1957 مطرح شد. وی که روانشناسی مطرح بود، در نظریه‌اش بیان می‌کند که آنچه رای‌دادن یا رای‌ندادن افراد در هر انتخاباتی را تعیین می‌کند، معادله زیر است:
R= (B*P) - (C) + D در اینجا، (R) مجموع پاداشی است که فرد از رای‌دادن کسب می‌کند، (B) فایده‌ای است که شخص فکر می‌کند از برنده‌شدن کاندیدای مورد علاقه‌اش به دست می‌آورد، (P) باور فرد است مبنی بر اینکه رای او نتیجه انتخابات را تغییر می‌دهد، ‌(C) هزینه‌ای است که فرد برای رای‌دادن می‌دهد و (D) رضایت روانی‌ای است که فرد از رای‌دادن کسب می‌کند.
براساس این معادله، اگر (R) مثبت باشد، فایده‌های رای‌دادن بر هزینه‌های آن غلبه می‌کند و در نتیجه فرد در انتخابات شرکت می‌کند. (R) هرچقدر مثبت‌تر باشد، احتمال حضور بیشتر می‌شود. منظور از (C) یا هزینه نیز، می‌تواند موارد عینی و مادی، ازجمله زمان و پول یا موارد ذهنی، ازجمله تجربه منفی انتخابات گذشته باشد.
پس از «داونز»، روانشناسان دیگری نیز به بررسی رفتار رای‌دادن پرداختند که اغلب آنها براساس معادله‌ای که او مطرح کرده بود، نظریاتشان را سامان دادند. یکی از نظریاتی که بعدها از سوی چند روانشناس بر اساس معادله «داونز» مطرح شد، رای‌دادن مردم یک کشور را تابعی از معادله زیر شمرده‌اند: رفتار رای‌دادن= انگیزه رای‌دادن× توانایی رای‌دادن / دشواری رای‌دادن در این معادله، انگیزه رای‌دهی ناشی از این باور در فرد است که با حضور در انتخابات و رای‌دادن به کاندیدای مورد علاقه‌، وی بر رقبایش پیروز ‌می‌شود. انگیزه رای‌دهی می‌تواند از این باور نیز ناشی شود که هر فرد مسوولی در اجتماع، باید در انتخابات شرکت کند یا این انگیزه می‌تواند به دلیل ترغیب خانواده و دوستان یا رسانه‌ها نیز به‌وجود بیاید. «توانایی برای رای‌دادن» به شناخت فرد از کاندیداهای انتخابات و اطلاع از مسائل سیاسی اشاره دارد. این شناخت و اطلاع، از آن جهت مهم و حیاتی است که فرد از طریق آن می‌تواند یک کاندیدا را بر کاندیداهای دیگر ترجیح دهد. این توانایی چنان مهم است که قانونگذاران در سراسر جهان، حداقل سنی را برای رای‌دهندگان تعیین کرده‌اند تا آنها به این توانایی رسیده باشند. در کشور ما این سن، 18سال تعیین شده است. «دشواری رای‌دادن» به شرایط بیرون از ذهن افراد اشاره دارد که می‌توانند رای‌دادن را برای فرد، سخت و دشوار کنند و مانعی برای آنها باشند. برای مثال، می‌توان از بیماری فرد، دشواری برای رفتن به شعبه اخذ رای یا نداشتن اطلاعات و نشناختن کاندیداها یا حتی قبول‌نداشتن همه‌ آنها نام برد. اگر بخواهیم این معادله جدید را با معادله «داونز» منطبق کنیم باید بگوییم که در معادله‌ای که او طراحی کرده بود، (B)، (P) و (D) اجزای انگیزشی رای‌دادن در معادله جدید هستند و (C) دشواری رای‌دادن است. به نظر می‌رسد این دو معادله به خوبی به سوال اول که چرایی‌ رای‌دادن است، پاسخ می‌دهند و بر اساس آن قابل پیش‌بینی خواهد بود که یک فرد در انتخابات شرکت می‌کند یا نه. از بین کاندیداهای مختلف به چه کاندیدایی رای می‌دهیم؟ اکنون به سوال دوم می‌رسیم. ملاک‌های تصمیم‌گیری افراد برای انتخاب یک کاندیدا از بین کاندیداهای دیگر چیست؟ جدیدترین و تازه‌ترین پاسخ به این سوال را دکتر «مارتین سلیگمن»، روانشناس مشهور آمریکایی که بنیانگذار جنبش روانشناسی مثبت‌گرا نیز هست، ارایه کرده است. «سلیگمن» در بسط نظریه مثبت‌گرایی خود در حوزه سیاست، با بررسی میزان خوش‌بینی کاندیداهای مختلف ریاست‌جمهوری آمریکا در 22 انتخاباتی که از سال 1900 تا 1984 حضور داشتند، دریافت که خوش‌بینی مولفه‌ای بسیار مهم در انتخاب کاندیداهای ریاست‌جمهوری است. در این 22 انتخابات، رای‌دهندگان، 18‌بار کاندیدایی را برگزیدند که خوش‌بین‌تر از بقیه کاندیداها به نظر می‌رسید. وی در تبیین نظریه‌اش به سه دلیل برای توفیق کاندیدای خوش‌بین اشاره می‌کند:
1-کاندیدایی که بدبین است، در رقابت‌های انتخاباتی منفعل‌تر نیز هست و در مجامع انتخاباتی با رغبت کمتری حضور می‌یابد. (انفعال کاندیدای بدبین از وی شخصیتی متزلزل می‌سازد که برای مردمی که به دنبال فردی برای حل مشکلات کشورشان هستند، مناسب نیست و آنها به دنبال فردی قوی، مقاوم و تاب‌آور در برابر مشکلات هستند).
2- براساس مطالعات روانشناختی، کاندیداهای بدبین علاقه کمتری در مردم ایجاد می‌کنند. (در برخی از مطالعات نیز، نشان داده شده است که خنده و رفتار پذیرا و باز کاندیداها که ناشی از خوش‌بینی آنهاست، از چشم تیزبین مردم دور نمی‌ماند).
3-کاندیداهای بدبین، ‌امید کمتری در رای‌دهندگان برمی‌انگیزانند. عبارت‌ها و اصطلاحات آنها همگی ناامیدانه است و آینده زیبایی را نشان رای‌دهندگان نمی‌دهد. در صورتی‌که در هر انتخاباتی مردم به دنبال فردی هستند که به آنها بقبولاند، می‌تواند مشکلات کشور را حل کند. به غیر از نظریه «سلیگمن» که به خوبی انتخاب مردم در بین کاندیداها را تبیین می‌کند. برخی نظریات دیگر نیز از سوی برخی روانشناسان سیاسی و اجتماعی ارایه شده‌ که بیشتر به نظر می‌رسد تبیین‌کننده تصمیم بخش کوچکی از رای‌دهندگان هستند. برخی روانشناسان به فشار گروه اشاره کرده و بیان می‌کنند که بخش‌هایی از جامعه به فردی رای می‌دهند که مقبولیت بیشتری در اطرافیان فرد و گروه‌های دوستی و صنفی‌ای داشته باشد که او به آنها تعلق دارد.
اما نظریه «سلیگمن» به بخش گسترده‌تری از جامعه می‌پردازد و به نظر می‌رسد بهترین پاسخی است که به سوالمان داده شده است. اگر این نظریه را در تبیین رفتار انتخاباتی مردم کشورمان در یازدهمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری به کار ببریم، درستی آن به اثبات می‌رسد. اکثریت مردم در این انتخابات به گفتمانی رای قاطع دادند که شعارش امید بود. دکتر حسن روحانی که در رقابت‌های انتخاباتی با هوشمندی این شعار خوش‌بینانه را برای خود برگزیده بود، قاطعانه در مناظرات و سخنرانی‌های مختلف حاضر شد و ضمن بیان مشکلات متعدد کشور در زمینه‌های مختلف، مردم را امیدوار به آینده ‌کرد و تدبیر در مدیریت کشور را که با نماد کلید، نشان بینندگان و مخاطبان ‌داد، راه‌حل بهبودی اوضاع کشور دانست و تمامی این مولفه‌های هوشمندانه از او کاندیدایی پیروز ساخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.